އިޢުތިޞާމް މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު (ދަޢުވާ ފޯމަށް 09 މާރިޗު 2022 ގައި ގެނައި ބަދަލަކީ 91 (ށ) ގެ އިމުން ބޭރުން ގެނައި ބަދަލެއް)
ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B9/SHN(655-2017)/2024/03
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއް ކުރަން އުޅުމުގެ ދަޢުވާގައި، އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުން ފެށުމަށްފަހު ކޯޓުގެ ހުއްދައާއެކު ދައުލަތުން ދަޢުވާ ފޯމަށް ގެނައި ބަދަލަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 91 (ށ) އާއި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 103 ވަނަ މާއްދާގެ ތަރަހައިގެ ތެރޭގައި ގެނައި ބަދަލެއްތޯ؛ އަދި އެއީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 59 (ހ) ގެ ޙައްޤު ހަނިކުރުމެއްތޯ؟
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ނުކުތާއެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެ ނުކުތާ އިސްތިއުނާފުގައި ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ލިބެއެވެ؛ އެހެންކަމުން، އެ ނުކުތާ ދަށުކޯޓަށް ހުށަނާޅާ ކަމަށް ބުނެ ދައުލަތުން ހުށަހެޅި އިޖުރާއީ ހުށަހެޅުން ބަލައިނުގަނެވެއެވެ. (ޕެރ. 15)
- ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށަކީ ކޮބައިކަން ރަނގަޅަށް ދޭހަވާ ބަހަކުން ލަސްނުކޮށް އެންގުމަކީ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ ކޮންމެ މީހެއްގެ ޙައްޤެކެވެ؛ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 91 ވަނަ މާއްދާއިން ދަޢުވާއަށް ބަދަލު ގެނެވޭނެ އިޖުރާއަތު ކަނޑައަޅައެވެ. (ޕެރ. 17)
- 91 (ށ) ގެ ދަށުން އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުން ފެށުމަށްފަހު ދަޢުވާގައި އިތުރު ކުށް ހިމެނުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ؛ ކޯޓުގެ ހުއްދައާއެކު ލިބެނީ ދަޢުވާ ބިނާވެފައިވާ ކަންކަން ބަދަލުކުރުމުގެ ހަނި ފުރުޞަތެކެވެ؛ ގަވާއިދުގެ 103 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެ ހުއްދަ ދެވޭނީ ދަޢުވާ ބިނާކުރި ވާޤިޢާތައް ހިމެނޭ ދަޢުވާގެ ސަބަބާއި ހެކީގެ ދާއިރާ ބަދަލުނުވާ ގޮތަށެވެ. (ޕެރ. 20-22)
- ފުރަތަމަ ދަޢުވާގައި ޒިކުރުވެސް ނުކުރާ އިތުރު ޢަމަލުތަކާއި ވާޤިޢާތައް ދަޢުވާގެ ސަބަބަށް ހިމަނައި، އެކަންކަން ސާބިތުކުރުމަށް އިތުރު ހެކި / ޤަރީނާ (15 ން 30 އަށް) ހިމަނައި، ދަޢުވާކުރިތާ އަހަރުތަކެއް ފަހުން ގެނައި ބަދަލަކީ، ދަޢުވާ ކުރި މާއްދާއަށް ބަދަލު ނައިސް ނަމަވެސް، ދިފާޢުވުމުގެ ޙައްޤަށް ގޮންޖެހުމެއް ކަމުގައިވާތީ 91 (ށ) ގެ އިމުން ބޭރުން ގެނައި ބަދަލެކެވެ. (ޕެރ. 24-29)
- މި މަރުޙަލާއަކީ އަދަބާ ބެހޭ ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ މަރުޙަލާއެއް ނޫންކަމާއި، ދަޢުވާކުރި މާއްދާތަކަށް ބަދަލު ނައިސް، ޤާނޫނަށް ފަހުން ގެނައި އިޞްލާޙުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދަމުންދާކަން އަދި ނޭނގޭތީ، ޖިނާއީ ޤާނޫނު ފަހަތަށް ތަޠުބީޤުކުރުމާ ގުޅޭ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 59 (ހ) ގެ ނުކުތާއަށް މިހިނދަކު ގޮތް ކަނޑައަޅަން ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 30-31)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 91 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)، 92 ވަނަ މާއްދާ، 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 103 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި 59 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 4 (ށ)، 5 (3) އާއި (7)، 6 (ހ) އާއި (ނ)، 12 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާ (ދައުލަތުން ހަވާލާދީފައި)
- ސުޕްރީމް ކޯޓު 2023/SC-A/20 (އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) (ދައުލަތުން ހަވާލާދީފައި)
- ސުޕްރީމް ކޯޓު 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ) (ދައުލަތުން ހަވާލާދީފައި)
- ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/41 (އަޙްމަދު އަދީބް ޢަބްދުލްޣަފޫރު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް) (ދައުލަތުން ހަވާލާދީފައި)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.