ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ވިސާމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B5/SHN/496,497,498,499-2025/2026/03

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފުލި ދަޢުވާތަކުގައި، އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓުތައް ތައްޔާރުކުރި ފަރާތްތަކުގެ ވަނަވަރު ސިއްރުކޮށް އަޑު ބަދަލުކޮށް ހެކިބަސް ނެގުމަށް (ހެކިބަސްދޭ މީހާ ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ އަމުރު) ދައުލަތުން އެދުނުއިރު، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 149، 149-1 އަދި 149-2 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑު ފުރިހަމަނުވާކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމުން ރަނގަޅުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ދެކޮޅަށް ޙާޟިރުކުރާ ހެކިންނަކީ ކާކުކަން އެނގުމަކީ ދިފާޢު ތައްޔާރުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ވަސީލަތެއް ކަމުން، ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމާއި ކްރޮސް-އެގްޒެމިންކުރުމުގެ ޙައްޤު ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާއާއި ICCPR ގެ 14 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތެއްގެ ބައެކެވެ؛ މިއީ މުޠުލަޤު ޙައްޤެއް ނޫން ނަމަވެސް، ހެކިބަސްދޭ މީހާ ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ އަމުރަކީ ހުޅުވާލެވިފައިވާ މަޖިލީހެއްގައި ހެކިބަސް ނެގުމުގެ އަސާސީ ޙައްޤުގެ އިސްތިސްނާއެއް ކަމުން، އެއީ އާންމު އުޞޫލެއް ނުވަތަ ލުއި މިންގަނޑެއް ކަމުގައި ނުބެލޭނެއެވެ. (ޕެރ. 18-19, 24, 51)
2. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 149 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަކީ، ހެކިބަސް ދިނުމުގެ ސަބަބުން ހެކިބަސްދޭ މީހާގެ (ނުވަތަ އޭނާގެ ޢާއިލާގެ މީހެއްގެ) ހަށިގަނޑަށް، ފުރާނައަށް ނުވަތަ މުދަލަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަން އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ބުރަވެ ދައުލަތަށް ޤަބޫލުކުރެވުމެވެ (likelihood of reasonable risk)؛ އެއީ ހަމައެކަނި ޚިޔާލީ ކަމެއް ނޫން، ހިނގުމުގެ ހަޤީޤީ ނުވަތަ ބޮޑު ފުރުޞަތެއް އޮތުމެވެ. (ޕެރ. 21-22, 33-38, 47)
3. 149 ވަނަ މާއްދާގެ ނުރައްކަލަކީ ހެކިބަސްދޭ މީހާއަށް (އަދި އޭނާގެ ޢާއިލާއަށް) ކުރިމަތިވާ ނުރައްކަލެވެ؛ ދައުލަތުން އެ ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުތައް ބަޔާންކުރުމާއި، 149-1 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ކަންކަން (ތަޙުޤީޤު އިދާރާގެ ހުށަހެޅުން، ޝަރީޢަތުގެ އިންސާފުވެރިކަމަށް އެހީވާ މިންވަރު، ހެކިބަހުގެ މުހިންމުކަން، އާންމު މަޞްލަޙަތަށް އަސަރުކުރާ މިންވަރު) ހުށަހެޅުމުގައި ސާފުކުރުން ލާޒިމެވެ. (ޕެރ. 22-23, 41-43)
4. ހެކިވެރިޔާއަށް ވަކިވަކިން ކުރިމަތިވާ ނުރައްކަލެއް ބަޔާންނުކޮށް، ރިޕޯޓުތަކަކީ ސިއްރު އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓުތަކެއް ކަމާއި މައްސަލައަކީ ޓެރަރިޒަމާ ގުޅޭ ސީރިއަސް މައްސަލައެއް ކަމަށް ބުނުމަކީ 149 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑު ފުރިހަމަވުމެއް ނޫނެވެ؛ ހެކިވެރިޔާ ތަޙުޤީޤުގައި އަދާކުރި ދައުރު (މިސާލަކަށް ސިއްރު ފުލުހެއްތޯ) ދައުލަތުން ހާމަކުރަން ޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 46-50, 53)
5. [ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާގެ އިތުރު ރައުޔު] އިންޓެލިޖެންސް އޮފިސަރުންގެ ވަޒީފާގެ ޒާތުން އުފެދޭ ނުރައްކާ (inherent occupational risk) 149 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ނުރައްކަލުގެ ތެރޭގައި ހިމެނުނު ނަމަވެސް، ހަމައެކަނި އިންޓެލިޖެންސް އޮފިސަރެއް ނުވަތަ ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި މީހާކަމަށް ބުނުމަކީ އަމުރު ނެރުމަށް ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނޫނެވެ؛ ވާޤިޢާތަކާއި ރިސްކް އެސެސްމަންޓް ހުށަހެޅުމުގެ ޒިންމާ (149(ރ)) ދައުލަތުގެ މައްޗަށް އޮވެއެވެ. (ޕެރ. 57-61)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 83 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)(5)، 131 (ހ)(ނ)، 149 (ށ)(ނ)(ރ)، 149-1 (ހ)(ށ)، 149-2 (ށ)(ނ)(1) ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އަދި (ކ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) - ދައުލަތުން ހަވާލާދީފައި
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) - ދަޢުވާތައް
• International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR) ގެ 14 ވަނަ މާއްދާ
• Criminal Evidence (Witness Anonymity) Act 2008 (UK) s.4
• Coroners and Justice Act 2009 (UK) ss.88-90
• Evidence Act 2006 (New Zealand) ss.112(5), 114(4)
• Crimes Act 1914 (Australia) ss.15ME, 15MK; Crimes (Protection of Witness Identity) Act 2011 ss.11, 13, 14; Court Suppression and Non-publication Orders Act 2010 ss.6, 8
• Criminal Procedure Act 51 of 1977 (South Africa) s.153(2)
• R v Davis [2008] 3 All ER 461
• R v Donovan and Kafunda [2012] EWCA Crim 2749
• Mayers v R [2008] EWCA Crim 2989
• R v Atkins [2000] 2 NZLR 46 (CA)
• ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-A/145 އަދި 2022/HC-A/154 (އަޙްމަދު ޒިހާން އިސްމާޢީލް، އިސްމާޢީލް ހައިޝަމް ރަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް) - ދައުލަތުން ހަވާލާދީފައި