ސަހުބާން ފަހްމީ އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމިގޮތް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 117 ވަނަ މާއްދާ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) 2 ވަނަ ނަންބަރު، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 120 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު)ގެ 60 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 71 ވަނަ މާއްދާ، ޝަރީޢަތުގައި މައުޟޫޢީގޮތުން ބެލުމަކާ ނުލައި އެއާމެދު ގޮތެއް ނިންމޭނެ ދިފާޢެއް، ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށް ވެދާނެ ދިފާޢެއް ކަމަށް ޤާނޫނެއްގައި ބަޔާންވެގެންވާ ދިފާޢެއް ހުށަހެޅުން، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުންތައް މިނެކިރާނެ ގޮތް، ޤާނޫނީ ޝަޙްސެއްގެ މައްޗަށް ޖިނާޢީ ދަޢުވާކުރުން
ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B6/SHN/(629-641-2023)/2025/02
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ކުންފުންޏެއްގެ ނަމުގައި ކުރި މުޢާމަލާތަކާ ގުޅިގެން ކޯޕަރޭޓް ވެއިލް ނުނަގައި ޙިއްޞާދާރުންގެ މައްޗަށް ޓެކުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ކުރެވޭނެތޯ ކަމަށް އުފައްދާ ދިފާޢަކީ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން، މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބެލުމަކާ ނުލައި ނިންމޭނެ ދިފާޢެއްތޯއާއި، ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވާ ދިފާޢު ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 60 ވަނަ ބާބަށް މަޙްދޫދުތޯއާއި، ހެކި ނުފުދޭކަމުގެ ހުށަހެޅުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ބަލަންޖެހޭތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: ކުންފުންޏެއްގެ ނަމުގައި ކުރެވުނު 13 މުޢާމަލާތަކާ ގުޅިގެން، އެ ކުންފުނީގެ ޙިއްޞާދާރުންނާއި އެހެން ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 210 އާއި 212 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޓެކުމުގެ ކުށުގެ 13 ދަޢުވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި އުފުލުނެވެ. ދަޢުވާ ލިބުނު ފަރާތްތަކުން ކޯޕަރޭޓް ވެއިލް ނުނަގައި ފަރުދީ ދަޢުވާ ކުރެވިފައިވާކަމަށާއި ހެކި ނުފުދޭކަމަށް ބުނެ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅުންތައް ހުށަހެޅިއެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން، ހުށަހެޅުނު ދިފާޢަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 60 ވަނަ ބާބުގައިވާ ދިފާޢެއް ނޫންކަމަށާއި، ހެކި ވަޒަންކޮށް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ނުބަލައި ނިންމޭނެ ކަމެއް ނޫންކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅުންތައް ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމިއެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތްތަކުން ބުނީ ދިފާޢު 60 ވަނަ ބާބަށް މަޙްދޫދުކުރުމަކީ 120 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށާއި، ކުންފުނިތަކުގެ ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންވީ ކުންފުނިން ކަމަށާއި، ހެކި ނުފުދޭކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ މި ނިންމުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ނިންމުމެއް ނޫންކަމަށާއި، ދިފާޢަކީ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ނުބަލައި ނިންމޭނެ ދިފާޢެއް ނޫންކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދިފާޢު 60 ވަނަ ބާބަށް މަޙްދޫދު ނުވި ނަމަވެސް، ކޯޕަރޭޓް ވެއިލްއާއި ފަރުދީ މަސްއޫލިއްޔަތާ ބެހޭ ބަހުސަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 71 ވަނަ މާއްދާއާ ގުޅޭ ޤާނޫނީ ޚިލާފެއް ކަމުން ޝަރީޢަތުގެ ތެރެއިން ނިންމަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ހެކީގެ ޖަދަލުވެސް ނިންމާނީ މައުޟޫޢުގެ ތެރެއިންނެވެ. އެހެންކަމުން ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ޤާނޫނީ ގޯހެއް ނެތެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުމަށް ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކޮށް ނިންމި ނިންމުމެއް ކަމުގައިވިޔަސް، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅޭތީ، ހުށަހެޅުނު ނުކުތާތަކުގެ އަލީގައި އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން މައުޟޫޢަށް ޖަވާބުދޭންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 24)
- ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢަށް ސީދާ އަސަރުކުރާ ގޮތަކަށް ނުނިންމޭނެއެވެ؛ މި މަރުޙަލާގެ ނިންމުމަކީ މަތިމަތިން ބަލައި ނިންމާ ނިންމުމެއް ކަމުން، ދެފަރާތުގެ މެދުގައި ޤާނޫނީ ގޮތުން ޚިޔާލުތަފާތުވާ ކަންކަމުގައި ގޮތެއް ނުނިންމޭނެއެވެ؛ މި އުޞޫލު 119(ހ)(3) ގެ ހުށަހެޅުންތަކަށް ޚާއްޞަ ނޫނެވެ. (ޕެރ. 31-33)
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) އާއި 120 ވަނަ މާއްދާގައިވާ 'ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވެދާނެ ދިފާޢު' ޢާންމު އުޞޫލުން ބަޔާންކުރަނީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 60 ވަނަ ބާބުގައި ނަމަވެސް، އެ ދިފާޢު ހަމައެކަނި 60 ވަނަ ބާބަށް މަޙްދޫދެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 35-37)
- ކޯޕަރޭޓް ވެއިލް ނުނަގައި ޙިއްޞާދާރުން/މުވައްޒަފުންގެ މައްޗަށް ފަރުދީ ގޮތުން ދަޢުވާ ކުރެވޭނެތޯ އާއި ކުންފުނީގެ މުޢާމަލާތަކަށް ފަރުދީ ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭނެތޯ ކަމުގެ ބަހުސަކީ، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 71 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު، ދެފަރާތުގެ މެދުގައި ޤާނޫނީ ޚިލާފެއް އޮތް ކަމަކަށްވާތީ، މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބެލުމަކާ ނުލައި ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ނިންމޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ކުންފުނީގެ ޙިއްޞާދާރަކު ނޫންކަމުގެ ނުކުތާވެސް ޝަރީޢަތުގެ ތެރެއިން ބަހުސްކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 34، 38-40)
- ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި ހެކި ވަޒަންކުރާނީ ޖުމްލަ ހެކިތަކުގެ ނަތީޖާއަށް ބަލައި، ޝަރީޢަތް ކުރިއަށް ގެންދާނެ ތަނެއް އޮތްތޯ ކަނޑައެޅުމަށް، އެބަހީ ތުހުމަތު އުފެދޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ ބެލުމަށެވެ؛ ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކިތަކާ ގުޅިގެން ޖަދަލެއް އުފެދޭނަމަ އެކަން ވަޒަންކޮށް ގޮތް ކަނޑައަޅާނީ މައުޟޫޢުގެ ތެރެއިންނެވެ. (ޕެރ. 43)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 117 ވަނަ މާއްދާ
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1)، (2) އަދި (3)
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 120 ވަނަ މާއްދާ
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 60 ވަނަ ބާބު
- ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 71 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 210 ވަނަ މާއްދާ އަދި 212 ވަނަ މާއްދާ (ދަޢުވާ ކުރެވިފައިވާ ކުށް)
- ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 119 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/96 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާ އަދި 74 ވަނަ މާއްދާ
- 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
- 2022/SC-A/75 (އިސްމާޢީލް އިފްހާމް މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- 2022/SC-A/85 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މިޢުޝާރު ޞާލިޙް)
- 2022/SC-A/42,43 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢާއިޝަތު ޢާޒިމާ ޝަކޫރު)
- 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
- 2016/SC-A/23 (މީޑިއާނެޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
- 2023/HC-B12/2 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޝިފާޢު)
- 2020/HC-A/183 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ފުއާދު)
- ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ FAM/2021/02 (މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.