ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ފުއާދު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ 30 ދުވަހުގެ ތެރޭ ދަޢުވާ އަލުން ހުށަހަޅައިފިނަމަ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއިން ފެށިގެން ކުރިއަށް ގެންދަން އަންގައިފި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރީޢަތުގެކުރީގެ ހުށަހެޅުން، އިޖުރާއަތުގެ ތަރުތީބު، އޮރިޖިނަލިޒަމްއާއި ޑައިނަމިކް މާނަކުރުން، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރުގެ ދާއިރާ، އިޖުރާއީ ނިންމުން ދަށުކޯޓުން ބެލުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)، ޖުޑީޝަލް ރިވިއު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 459/Cr-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަޤާމުގެ ނުފޫޒު ބޭނުންކޮށްގެން ނާޖާއިޒު ފައިދާ ހޯދައިދިނުމުގެ ދަޢުވާ، ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވާ ދިފާޢެއް ސާބިތުވެއްޖެކަމަށް ބުނެ އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބާޠިލުކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ؛ ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުންތަކާއި އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގެ ތަރުތީބު ކޮބައިތޯ؛ ދަޢުވާގައި ހިމަނަންޖެހޭ ތަފުޞީލު ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ބާރު ހަނިކުރުމެއްތޯ؛ އަދި ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ތަޙުވީލުކުރަންވީތޯ ނުވަތަ އަލުން ހުށަހަޅަން ފުރުޞަތު ދޭންވީތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ވޭސްޓް މެނޭޖްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް (ވެމްކޯ) ގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރުގެ މަޤާމުގައި ހުއްޓަ، ކުންފުނީގެ ޕްރޮކިއުމަންޓް ޕޮލިސީއާއި މެނުއަލާ ޚިލާފަށް ލޭންޑިންގ ކްރާފްޓެއް ގަތުމަށް ބޯޑަށް ހުށަހަޅައި، އަގުގެ 30% ދައްކާފައިވާތީ، މުއްތަހަމުގެ މައްޗަށް މަޤާމުގެ ނުފޫޒު ބޭނުންކޮށްގެން ނާޖާއިޒު ފައިދާއެއް ހޯދައިދިނުމުގެ ދަޢުވާ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ކޮށްފައިވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން، ޕޮލިސީގައި ޕްރޮޕޯސަލް ހުށަހެޅޭނެ ތިން ގޮތް އޮތްއިރު ދަޢުވާގައި އެންމެ ގޮތަކާ ޚިލާފުވިކަން ބުނެފައިވާތީ ކުށުގެ އުންޞުރުތައް ފުރިހަމަ ނުވާކަމަށާއި، ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވާ ދިފާޢެއް ސާބިތުވާކަމަށް ބަލައި، ދަޢުވާ ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކޮށްފައިވެއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ، ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުމަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށާއި، ދަޢުވާގައި ހިމަނަންޖެހޭ ކަންކަން ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ބާރު ހަނިކުރުންކަމަށެވެ. މުއްތަހަމު ބުނީ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ބާރު ހަނިވެފައި ނުވާކަމަށާއި، ދަޢުވާ ކޮށްފައިވަނީ ވެމްކޯގެ ގަވާއިދުތަކަށް ނުބަލާކަމަށާއި، ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު ފަހަނައަޅާފައިވާކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހުށަހެޅުނު ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުންތަކަކީ ވާޤިޢާތަކާ ގުޅޭ، ޝަރީޢަތުގައި ބަލަންޖެހޭ ކަންކަން ކަމުން އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި ބަލައިގަނެވޭނެ ހުށަހެޅުންތަކެއް ނޫނެވެ؛ ލިމިޓޭޝަނުގެ ދިފާޢު ސާބިތުވެފައެއް ނުވެއެވެ؛ ދަޢުވާގެ ތަފުޞީލު ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ މުސްތަޤިއްލު ބާރު ހަނިކުރުމެވެ. މައުޟޫޢީގޮތުން މައްސަލަ ބަލާފައި ނުވާތީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/12-2021/SC ގެ އުޞޫލަށް ތަބާވެ، ދަޢުވާ އަލުން ހުށަހަޅާ ފުރުޞަތު ދެވުނެވެ. ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔަކީ، އަލުން ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމަކާނުލައި ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ތަޙުވީލުގެ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން މައްސަލަ ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރަންވީ ކަމަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (01-REG-SC-2021) ފާސްވުމުގެ ކުރިން، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުންތަކަށް އަނގަބަހުން ރައްދު ދިނުމަށް ކޯޓުން ޢަމަލީގޮތުން ފުރުޞަތު ދީފައިވާނަމަ، ދައުލަތުން އަނގަބަހުން ދީފައިވާ ރައްދަކީ ރައްދެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި އެއަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނެއެވެ؛ ލިޔުމުން ރައްދު ނުދިންކަމަށް ބުނެ އެ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުމަކީ ނުރަނގަޅެވެ. (ޕެރ. 18، 33)
2. ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުމަކަށް ވާންޖެހޭނީ މައްސަލަ މައުޟޫޢީގޮތުން ބެލުމަކާނުލައި ގޮތެއް ނިންމޭނެ ދިފާޢެއް، އިޢުތިރާޟެއް ނުވަތަ ހުށަހެޅުމެކެވެ؛ ދަޢުވާގައިވާ ޙަޤީޤަތްތައް އެގޮތަށް ނުހިނގާކަމަށް ދައްކާ ވާހަކަ، ނުވަތަ ކުށުގެ އުންޞުރާ ގުޅުންހުރި ވާޤިޢާއެއް (މިސާލު: ކުންފުނީގެ ޕްރޮކިއުމަންޓް ޕޮލިސީއާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރިތޯ) ސާބިތުވޭތޯ ބެލުމަކީ، ހެކި ހުށަހަޅައި ބަހުސްކޮށް ވަޒަންކޮށް ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ނިންމަންޖެހޭ ކަމެއް ކަމުން، އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި މަދަނީ މިންގަނޑުން އެއާމެދު ގޮތެއް ނުނިންމޭނެއެވެ. (ޕެރ. 21، 34-36، 46)
3. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވާ ދިފާޢުގެ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ދިފާޢަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 60 ވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާފަދަ ދިފާޢަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ؛ އެފަދަ ދިފާޢެއް މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުނުވާނަމަ ދަޢުވާ ބާޠިލުނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 23، 37، 39-40)
4. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައިވާ 30 ދުވަހާއި 45 ދުވަހުގެ ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތުތައް ހިނގަނީ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކޮށް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ޙާޟިރުކުރެވޭ މީހުންގެ މައްޗަށެވެ؛ ހައްޔަރުނުކުރެވޭ މީހެއްގެ މައްޗަށް ހިނގަނީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 61 ވަނަ މާއްދާގެ ލިމިޓޭޝަން (ޖިނާޔަތަށް 8 އަހަރު، ޖުނަޙަށް 3 އަހަރު) ކަމަށް ދައުލަތުން ބުނި ގޮތަށް ބުރަވެވި، މުއްދަތު ފަހަނައަޅައިގޮސްފައިވާކަމަށް ބުނުމަށް ހަރުދަނާ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅުނެވެ. (ޕެރ. 38)
5. މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގައިވާ މަޤުޞަދަށް ބަލާ މާނަކުރުމުގެ އުޞޫލާއި ޑައިނަމިކް މާނަކުރުމުގެ އަލީގައި، އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގެ ތަރުތީބަކީ: ދަޢުވާ ހުށަހަޅައި މުއްތަހަމު ޖަވާބުދާރީވުން، އިންކާރުކުރާނަމަ ދައުލަތުން ހެކިހާމަކުރުން، ދެން ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުންތަކަށް ފުރުޞަތުދީ އެއާމެދު ގޮތެއް ނިންމުން، އެއަށްފަހު ދަޢުވާ ކުރިއަށް ގެންދެވޭތޯ މަދަނީ މިންގަނޑުން (ޕްރައިމާ ފޭސީ) އެއްފަހަރު ނިންމުމެވެ؛ ފުރަތަމަ ޕްރައިމާ ފޭސީ ނިންމުމަށްފަހު ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުންތަކަށް ފުރުޞަތުދީ އެކަމެއް ދެފަހަރަށް ނިންމުމަކީ ހަމަޖެހޭ ތަރުތީބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 24-31، 82.2)
6. ދަޢުވާ ސީޣާގެ ތަފުޞީލުގައިވާ ކުށަކުން ނުވަތަ ތަފުޞީލެއް ނެތުމަކުން ދަޢުވާއަށް އަސަރުނުކުރާނެއެވެ، އެކަމުގެ ސަބަބުން ދަޢުވާ އޮޅިދާނެ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ؛ ކުށުގެ ޢަމަލު ފުރިހަމަވުމަށް ވަކި ގޮތްގޮތަކާ ޚިލާފުވާން ޖެހޭކަމަށް އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި ފަނޑިޔާރު އަމިއްލަ އިސްނެގުމަށް ނިންމުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 42، 46-47)
7. ދަޢުވާގައި ހިމަނަންޖެހޭ ކަންކަން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، އެ މާއްދާއާ ދައުލަތުން ޚިލާފުވާނަމަ ކޯޓަށް ލިބިދީފައިވާ ބާރަކީ ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރުމެވެ؛ ދަޢުވާގައި ވަކި ކަންކަން ހިމަނަންޖެހޭކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 އަދި 223 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް މުސްތަޤިއްލު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ބާރާއި އިޚްތިޔާރު ހަނިކުރުމެވެ. (ޕެރ. 75-76، 82.3)
8. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ދަޢުވާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ތެރެއަށް ކޯޓުތައް ވަންނަނީ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތްތަކުގައި (ނުނިޔަތާއެކު ޢަމަލުކުރުން، ފާޅުކަން ބޮޑު ޤާނޫނީ ޚިލާފުވުން، ނާޖާއިޒު މަންފާ ހޯދުން، ޢަދުލު އިންޞާފުގެ ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން) އެކަނިއެވެ؛ ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ ޝަކުވާ ބަލަންޖެހޭކަން ސާބިތުކުރުމުގެ (ތްރެޝްހޯލްޑް) ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ ޝަކުވާކުރާ ފަރާތުންނެވެ؛ އެއަށްފަހު، ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން ނަހަމަ ބާރުބޭނުންކުރުމެއްނެތި ނިންމާފައިވާ، އަދި ބާރު ދީފައިވާ މަޤުޞަދުގެ ދާއިރާގެ ތެރޭގައިވާ ނިންމުމެއްތޯ ދެ މަރުޙަލާގެ ޓެސްޓުން ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 61-74)
9. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ތަޙުވީލާބެހޭ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ތަޙުވީލުކުރެވޭ ބާވަތުގެ މައްސަލައަކީ ޝަރީޢަތް ހިންގައި ވާޤިޢާތަކާއި އުންޞުރުތަކާމެދު ކުރިން ގޮތެއް ނިންމާފައިވާ މައްސަލައެކެވެ؛ އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި މައުޟޫޢީގޮތުން ނުބަލައި ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރި މައްސަލައެއްގައި، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/12-2021/SC ގެ އުޞޫލަށް ތަބާވެ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ދަޢުވާ އަލުން ހުށަހަޅައިފިނަމަ ކޯޓުން ބަލައިގަނެ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއިން ކުރިއަށް ގެންދަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 78-81؛ ޙުކުމުގެ މި ބައި ތަފާތު ރައުޔަކާއެކު 2-1 އިން)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) - މަޤުޞަދުތަކުގެ މާއްދާ (PDF: '3')، ދަޢުވާގައި ހިމަނަންޖެހޭ ކަންކަމުގެ މާއްދާ (PDF: '23')، ދަޢުވާ ސީޣާގެ ކުށުގެ މާއްދާ (PDF: '25')، ދަޢުވާއަށް އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ މާއްދާ (PDF: '33')، ދަޢުވާކުރުމުގެ 30/45 ދުވަހުގެ މުއްދަތުގެ މާއްދާ (PDF: '31')، ދަޢުވާއަށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ މާއްދާ (PDF: '323')، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުމުގެ މާއްދާތައް (PDF: '333'، '333 (ހ)')، ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވާ ދިފާޢުގެ މާއްދާ (PDF: '332'، '332 (ނ)')، އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުމުގެ މާއްދާ (PDF: '335 (ހ)، (ބ)')، އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ނިންމުންތަކުގެ މާއްދާ (PDF: '332 (ނ)')
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 ވަނަ މާއްދާ އަދި 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)، (މ)، (ރ)، (ފ) (PDF: '332')
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (PDF: '13') އަދި 20 ވަނަ މާއްދާ (PDF: '32')
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުކޯޓުތައް މަތީކޯޓުތަކުގެ ނިންމުމަށް ތަބާވުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ރ) (PDF: '312')
• 1998 ވަނަ އަހަރުގެ ޤާނޫނުއަސާސީ (ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2008 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނު) ގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ބާރުތަކުގެ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)، (މ) (PDF: '35')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 60 ވަނަ ބާބު (ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވާ ދިފާޢު) (PDF: '62') އަދި ލިމިޓޭޝަނުގެ 61 ވަނަ މާއްދާ (PDF: '63')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ މަޤުޞަދަށް ބަލާ މާނަކުރުމުގެ މާއްދާ (PDF: '33')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2000 (ކޮރަޕްޝަން ހުއްޓުވުމާއި މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) (PDF: '33') - ދަޢުވާކުރެވުނު ކުށް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ ތަޙުވީލާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) (PDF: '16')
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/75-2022/SC (އިސްމާޢީލް އިފްހާމް މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/22-2012/SC (އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/15-2019/SC (އިބްރާހީމް ޢަބްދުލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/12-2021/SC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ސައްމާޙް އަޙްމަދު ފަތުޙީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/53-2013/SC (ޢަލީ މޫސާ ވ. އާސިޔަތު ނިޒާރު)