ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ށ. ފުނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ލިބިގެންވާކަމަށާއި އަލުން ހުށަހަޅައިފިނަމަ ބަލައިގަންނަން ކަނޑައެޅި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، މުރާޖަޢާކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހެޅި ފޯމާމެދު ނިންމިގޮތް، އިޚްތިޞާޞް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޤާނޫނީ ނައްސުތައް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 155 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 69 ވަނަ މާއްދާ، މި ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 5، ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞްއާމެދު ސުވާލު އުފެއްދުން، ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް (territorial/regional jurisdiction)، މައުޟޫޢީ އިޚްތިޞާޞް ނުވަތަ ކަމުގެ އިޚްތިޞާޞް (subject matter jurisdiction)، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާ، އިޚްތިޞާޞްއާ ގުޅޭ މާއްދާތައް އެއް ރޮއްޖަކުން ކިޔުން، ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް އެއް ކޯޓަށް ވުރެ ގިނަ ކޯޓުތަކަށް ލިބޭ ޙާލަތް (multiple venues)، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރު (prosecutorial discretion)، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2008/9 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)

ދަށު ކޯޓު: ށ. ފުނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު C15C/2024/7

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުށް ހިނގި ރަށުގެ ކޯޓަށާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓަށް ވެސް ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ޙާލަތުގައި، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ޖިނާއީ ދަޢުވާ، އިޚްތިޞާޞް ނެތްކަމަށްބުނެ ބަލައިނުގަތުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވޭތޯ؛ އަދި އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި ދަޢުވާ އުފުލާނެ ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ކުޑަކުދިން ފެންވަރާ މަންޒަރު ވީޑިއޯކުރިކަމުގެ ތުހުމަތާ ގުޅިގެން ފޯނުން އޮރިޔާން މަންޒަރު ފެނުމުން، އޮރިޔާންކާޑު ގެންގުޅުމުގެ ދަޢުވާ ދައުލަތުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ދާއިމީ އެޑްރެސް ހުރި ށ. ފުނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއެވެ؛ ހާދިސާ ހިނގީ ށ. ނަރުދޫގައެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 69 (މ) އަދި (ފ) އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އިޚްތިޞާޞް ނެތްކަމަށް ރަޖިސްޓްރާރ ނިންމުމުން، މުރާޖަޢާގައިވެސް ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުމަށް ބަދަލުކުރާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށާއި އިސްކަން ދޭންވާނީ ށ. ނަރުދޫ ކޯޓަށްކަމަށް ށ. ފުނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 (ރ) އާއި ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 69 (ހ) ގެ ދަށުން ށ. ފުނަދޫ ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭކަމަށާއި، އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ކޯޓެއް އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރެއްކަމަށް ދައުލަތުން ބުންޏެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތެއް ނެތެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: މައްސަލަ ޖަދުވަލު 5 ގައި އިސްތިސްނާކޮށްފައިނުވާތީ މައުޟޫޢީ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭކަމަށާއި، ޖަދުވަލު 5 ގެ 1 (ހ) އާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 (ރ) ގެ ދަށުން ށ. ފުނަދޫ އަދި ށ. ނަރުދޫ ދެ ކޯޓަށްވެސް ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭތީ، ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ސަބަބާއެކު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބޭނުންކުރި އިޚްތިޔާރީ ބާރެއްކަމަށާއި އޭގެ ތެރެއަށް ވަދެވޭނެ ޙާލަތެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓަކަށް މައްސަލައެއް ބަލައި ފައިސަލާކުރެވޭނީ މައުޟޫޢީ (subject matter) އިޚްތިޞާޞްއާއި ސަރަޙައްދީ (territorial) އިޚްތިޞާޞް ދެގޮތުންވެސް އެ ކޯޓަކަށް ޤާނޫނީގޮތުން އިޚްތިޞާޞް ލިބިދޭނަމައެވެ. (ޕެރ. 21-25)
2. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 66 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖަދުވަލު 5 ގެ 1 އަދި 2 ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން، ޖަދުވަލު 5 ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރުގައި އިސްތިސްނާކޮށްފައިނުވާ ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ ޖިނާއީ މައްސަލައަކީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ މައުޟޫޢީ އިޚްތިޞާޞްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މައްސަލަތަކެވެ. (ޕެރ. 29-34، 56)
3. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) "އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް" ގެ ޢިބާރާތުން ފެށިފައިވާތީ، އެއީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 69 ވަނަ މާއްދާއިން ދޭ އިޚްތިޞާޞް ހަނިކުރުމެއް ނުވަތަ އުވާލުމެއް ނޫން، ކުށް ހިނގި ރަށުގެ ކޯޓާއި ދަޢުވާލިބޭ މީހާ ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓަށް އިތުރު ދެގޮތަކަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބިދޭ ނައްސެކެވެ؛ އެއް ޤާނޫނަކުން އަނެއް ޤާނޫނުގެ މާއްދާއެއް ނަފީކުރާނަމަ އެކަން ސާފު ނައްސަކުން ބަޔާންކުރާނެއެވެ. (ޕެރ. 38)
4. ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގައި ޤާނޫނު ކިޔަންވާނީ އެއް ރޮއްޖަކުން ވިޔެފައިވާ އެކަތިގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި، މުޅި ޤާނޫނުގެ ސިޔާސަތާއި މަޤްޞަދުގެ އިމުގެ ތެރެއިންނެވެ؛ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ ޚިލާފަށް) ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގެ ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞްގައި އާންމު އުޞޫލެއް ނުވަތަ އިސްކަންދޭނެ ތަރުތީބެއް ކަނޑައަޅާފައި ނުވާތީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 (ރ) ގެ ޙާލަތްތަކަށް އިސްކަމެއް ދޭންޖެހޭކަން ދޭހައެއް ނުވެއެވެ؛ އެ ނައްސުގެ މަޤުޞަދަކީ އިޚްތިޞާޞްގެ ދާއިރާ ފުޅާކުރުމެވެ. (ޕެރ. 39-45)
5. ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއް ބެލުމުގެ ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް އެއް ކޯޓަށްވުރެ ގިނަ ކޯޓުތަކަށް ލިބޭ ޙާލަތުގައި (multiple venues)، ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ކޯޓުތަކުގެ ތެރެއިން ދަޢުވާ އުފުލާނެ ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 (ނ)، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނުގެ 15 (ނ) އަދި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 (ރ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރެކެވެ (prosecutorial discretion). (ޕެރ. 46-47، 58)
6. އާންމު އުޞޫލަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ތެރެއަށް ކޯޓުތައް ނުވަނުމެވެ؛ އިސްތިސްނާއަކީ ނުބައި ނިޔަތް، ސިޔާސީ މަންފާ، ތަފާތުކުރުން ނުވަތަ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުން ލިބިދޭ ބާރުގެ ބޭރުން ނުވަތަ ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކުރާ ޙާލަތްތަކެވެ (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 (ށ)). (ޕެރ. 48-52)
7. އެއް ކޯޓަށްވުރެ ގިނަ ކޯޓަކަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ޙާލަތުގައި، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ދަޢުވާ އުފުލި ކޯޓުގައި އެ ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރި ސަބަބާއި މަޞްލަޙަތު ބަޔާންކުރުމަކީ ޖަވާބުދާރީވާ ދެފުށްފެންނަ ނިޒާމެއްގެ މައިގަނޑު އަސާސެކެވެ؛ ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ހުށަހަޅާފައިވާ ހިނދު، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ނުނިޔަތާމެދު ސުވާލު އުފައްދާފައި ނުވާ ޙާލަތެއްގައި ކޯޓުން އެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް ވަނުމުގެ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 55، 59-60)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 155 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 66 ވަނަ މާއްދާ، 69 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (މ)، (ފ)، އަދި ޖަދުވަލު 5 (1 ވަނަ ނަންބަރުގެ (ހ)، 2 ވަނަ ނަންބަރު، 3 ވަނަ ނަންބަރު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ އަދި 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2008/9 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/4 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ރ)، އަދި 4 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 47 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2019/18 (ކުޑަކުދިންގެ އަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (01-REG-SC-2021) ގެ 101 ވަނަ މާއްދާ
• 2025/HC-A/64,65,66,67,68,69,74
• 2020/HC-A/183 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ފުއާދު)
• 2020/SC-A/46 (ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫއަރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރައިން އިންޓަނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2023/SC-A/02
• 2024/SC-A/06
• 2021/SC-A/113
• 2021/SC-A/96
• 2021/SC-A/79
• Y. Abraham Ajith & Ors v Inspector of Police (2004) 8 SCC 100
• R (Corner House Research) v DPP [2008] UKHL 60
• Repco Holdings Bhd v PP [1997] 3 MLJ 681
• Ramalingam Ravinthran v Attorney-General [2012] 2 SLR 49
• United States v. Armstrong, 517 U.S. 456 (1996)
• Mat Shuhaimi bin Shafiei v Public Prosecutor [2014] 2 MLJ 145
• Sukma Darmawan Sasmitaat Madja v Ketua Pengarah Penjara [1999] 2 MLJ 241