ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް އެ ކޯޓަށް ލިބިގެންވާތީ އަލުން ހުށަހަޅައިފިނަމަ ބަލައިގަނެ ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، މުރާޖަޢާކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހެޅި ފޯމާމެދު ނިންމިގޮތް، އިޚްތިޞާޞް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޤާނޫނީ ނައްސުތައް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 155 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 69 ވަނަ މާއްދާ، މި ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 5، ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް (territorial/regional jurisdiction)، މައުޟޫޢީ އިޚްތިޞާޞް ނުވަތަ ކަމުގެ އިޚްތިޞާޞް (subject matter jurisdiction)، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާ، އިޚްތިޞާޞްއާ ގުޅޭ މާއްދާތައް އެއް ރޮއްޖަކުން ކިޔުން، ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް އެއް ކޯޓަށް ވުރެ ގިނަ ކޯޓުތަކަށް ލިބޭ ޙާލަތް (multiple venues)، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރު (prosecutorial discretion)، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2008/9 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)

ދަށު ކޯޓު: ށ. ފުނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު C15C/2024/1

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިނާއީ މައްސަލައެއް ބެލުމުގެ ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް އެއް ކޯޓަށް ވުރެ ގިނަ ކޯޓުތަކަށް ލިބޭ ޙާލަތުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 69 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާ އުފުލާނެ ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރުމުގެ ބާރު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ލިބިގެންވޭތޯ، އަދި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް އެހެން ޖުޑީޝަލް ދާއިރާއެއްގައި ހިނގި ކުށެއްގެ މައްސަލަ ބެލުމުގެ ކަމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ށ. ދޮޅިޔަދޫއިން ތަކެތި ވަގަށް ނަގައި ދޯންޏެއްގައި ދަނިކޮށް ކަނޑުމަތިން ހިފެހެއްޓި، އެކި ރަށްރަށަށް ނިސްބަތްވާ 06 ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް އެހެން މީހެއްގެ މުދަލެއްގެ މައްޗަށް ހުއްދަނޫން ގޮތުގައި ބާރު ހިންގުމުގެ ދަޢުވާ، މައްސަލަ ތަޙްޤީޤުކުރި ފުލުހުން (ހެކިން) ދިރިއުޅޭ ށ. ފުނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ދައުލަތުން ހުށަހެޅިއެވެ. މި ޤަޟިއްޔާއަކީ ށ. ފުނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ C15C/2024/1 ގެ ނިންމުމާ ގުޅޭ އިސްތިއުނާފެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ށ. ފުނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާރު ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 69 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (މ) ގެ ދަށުން ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ނެތްކަމަށް ބުނެ ދަޢުވާ ބަލައިނުގަނެ، މުރާޖަޢާގައި ފަނޑިޔާރު ވެސް ރަޖިސްޓްރާރުގެ ނިންމުން ބަދަލުނުކުރެއެވެ (ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތްތަކުގެ ދާއިމީ އެޑްރެސް އާންމު އުޞޫލު ކަމަށާއި، ހެކިންނަކީ ވަގުތީ ގޮތުން ހުރި ފުލުހުން ކަމަށާއި، ބެކްލޮގް ހުރިކަމަށް)

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 (ރ) އިން އިޚްތިޞާޞް ފުޅާކުރާކަމަށާއި، 69 ވަނަ މާއްދާގައި ވަކި ޙާލަތަކަށް އިސްކަން ދީފައި ނެތްކަމަށާއި، (ފ) ގެ ދަށުން ހެކިން ދިރިއުޅޭ ދާއިރާގެ ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭކަމަށާއި، ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރު ކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތެއް ނެތި exparte ކޮށް ބެލިއެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދެ ޤާނޫނުގެ އިޚްތިޞާޞްގެ ނައްސުތައް އެކުއެކީ ކިޔާއިރު ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞްގެ ޙާލަތްތަކުގެ މެދުގައި އިސްފަސްކުރުމެއް ނެތުމުން، އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ކޯޓުތަކުގެ ތެރެއިން ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރު ކަމަށާއި، ދައުލަތުން އެކަށީގެންވާ ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައިވާތީ ށ. ފުނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް 69 (ފ) ގެ ދަށުން މައްސަލަ ބެލުމަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނެތްކަމަށް ކޯޓު ނިންމިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އިޚްތިޞާޞް އަކީ ކޯޓުގެ ކުރިމައްޗަށް ގެނެވޭ މައްސަލައެއް ބަލައި ޙުކުމްކުރުމަށް ޤާނޫނުގެ އިމުގެ ތެރެއިން ކޯޓަކަށް ލިބިދީފައިވާ ބާރާއި އިޚްތިޔާރެވެ. ކޯޓަކަށް ދަޢުވާއެއް އުފުލޭނީ މައުޟޫޢީ (ކަމުގެ) އިޚްތިޞާޞާއި ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ދެމިންގަނޑުންވެސް އެ ކޯޓަށް ލިބިދޭނަމައެވެ. (ޕެރ. 28-32)
2. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 69 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖަދުވަލު 5 ގައި މައުޟޫޢީ އިޚްތިޞާޞާއި ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ވަކިވަކިން ބަޔާންކުރާއިރު، މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކަށް ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި މައުޟޫޢީ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ އާންމު ހަމައަކީ ޖަދުވަލު 5 ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރުގައި އިސްތިސްނާކޮށްފައިނުވުމެވެ؛ ޖަދުވަލު 5 ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރުގެ (ހ) (ޖުޑީޝަލް ދާއިރާގައި ހިނގާ މައްސަލަތައް) އެހެން މާއްދާތަކާ ނުލައި ވަކިން ކިޔައިގެން މައުޟޫޢީ އިޚްތިޞާޞް ކުށް ހިނގި ޖުޑީޝަލް ދާއިރާއަށް ހަނިކުރުމަކީ ޤާނޫނު އެއް ރޮއްޖަކުން ކިޔުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު މާނަކުރުމެކެވެ. (ޕެރ. 36-41، 78-80)
3. ޤާނޫނެއްގެ މާއްދާތައް މާނަކުރަންވާނީ ޤާނޫނު އެއް ރޮއްޖަކުން ވިޔެފައިވާ އެކަތި ގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި، މުޅި ޤާނޫނުގެ ސިޔާސަތާއި މަޤްޞަދުގެ ފުޅާ އިމުގެ ތެރޭގައި ކިޔައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 46، 78)
4. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) "އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް" ފެށިގެންވާއިރު، އެއީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 69 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞްގެ އިތުރުން، ކުށް ހިނގި ރަށުގެ ކޯޓާއި ދަޢުވާލިބޭ މީހާ ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ދެ ގޮތެއް އިތުރުކޮށް އިޚްތިޞާޞްގެ ދާއިރާ ފުޅާކުރާ ނައްޞެކެވެ؛ އެއީ 69 ވަނަ މާއްދާ ހަނިކުރާ ނުވަތަ ނަފީކުރާ ނައްޞެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 44-45، 52)
5. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 69 ވަނަ މާއްދާގައްޔާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގައި ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞާ ގުޅޭ ޙާލަތްތަކުގެ މެދުގައި އިސްފަސްކުރުމެއް ނުވަތަ އާންމު އުޞޫލެއް ކަނޑައަޅާފައި ނުވާތީ، 69 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ދާއިމީ އެޑްރެސް) އަކީ އާންމު އުޞޫލުކަމަށާއި (މ) އަކީ ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި އިސްކަންދޭންޖެހޭ ޚާއްޞަ އުޞޫލުކަމަށް ބެލުމަކީ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާ ޚިލާފު ތަރުޖަމާއެކެވެ؛ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 47 ވަނަ މާއްދާ ފަދައިން އާންމު އުޞޫލެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޤާނޫނުތަކާ މިއީ ތަފާތެވެ. (ޕެރ. 48-51، 72)
6. ޖިނާއީ މައްސަލައެއް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް އެއް ކޯޓަށް ވުރެ ގިނަ ކޯޓުތަކަށް ލިބޭ ޙާލަތުގައި (multiple venues)، ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ދަޢުވާ އުފުލާނެ ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރެކެވެ (prosecutorial discretion). (ޕެރ. 53-54، 60)
7. ބާރުތައް ވަކިވެފައިވާ ނިޒާމެއްގައި ކޯޓުތަކުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ތެރެއަށް ނުވަނުމަކީ އާންމު އުޞޫލެވެ؛ އޭގެ އިސްތިސްނާއަކީ ނުބައި ނިޔަތުގައި، ތަފާތުކުރުމާއެކު، ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުން ލިބިދީފައިވާ ބާރުގެ ބޭރުން ނުވަތަ ޤާނޫނީ ހަމަތަކާއި އަސާސީ ޙައްޤުތަކާ ޚިލާފަށް އެ ބާރު ބޭނުންކުރާ ޙާލަތްތަކެވެ (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)). (ޕެރ. 55-59)
8. އެއް ކޯޓަށް ވުރެ ގިނަ ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ޙާލަތުގައި ވަކި ކޯޓެއްގައި ދަޢުވާ އުފުލި ސަބަބާއި މަޞްލަޙަތު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބަޔާންކުރުމަކީ ޖަވާބުދާރީވުމުގެ މައިގަނޑު އަސާސެކެވެ؛ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ކޯޓަށް މައްސަލަ ބެލުމަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 61-62، 67-69، 73)
9. ކޯޓުގެ ބެކްލޮގް ނުވަތަ އިދާރީ ގޮންޖެހުންތަކަކީ ޤާނޫނުގެ ޙުކުމް އެއްފަރާތްކުރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ އުޒުރެއް ނޫނެވެ؛ އަދި ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް އޮތްތޯ ބެލުމުގައި ބެކްލޮގަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 68)
10. ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ޙާޟިރުނުކުރެވިގެން އަލުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތާއެކު ދަޢުވާ ފޯމް ބާޠިލުކޮށް އަނބުރާ ފޮނުވުމަށްފަހު، އަލުން ހުށަހެޅުމުން ކަމުގެ އިޚްތިޞާޞް ނެތްކަމަށް ބުނެ ބޭރުކޮށްލުމަކީ އެއް ކޯޓުން އެކި ފަހަރު އެކި ގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމެއް ކަމަށްވެފައި، ހަމަހަމަކަމާއި އަވަސް އިންސާފަށް ހުރަހެކެވެ. (ޕެރ. 81)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 155 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 69 ވަނަ މާއްދާ (ޚާއްޞަކޮށް (ހ)، (މ)، (ފ))، 98 ވަނަ މާއްދާ، ޖަދުވަލު 5
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ، 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ރ)، 83 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2008/9 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/4 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، (ރ) އަދި 4 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 47 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2019/18 (ކުޑަކުދިންގެ އަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 120، 122، 210، 211 ވަނަ މާއްދާތައް (ދަޢުވާކުރެވުނު ކުށްތައް)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭގޮތުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދު 6 (2013) ގެ 2 ވަނަ އަދި 3 ވަނަ މާއްދާ
• ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ FAM/2021/02 (މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ސަރކިއުލަރ 2015/06/SC
• 2018/SC-A/31
• 2020/SC-A/46
• 2023/SC-A/02
• 2024/SC-A/06
• 2021/SC-A/113
• 2021/SC-A/96
• 2021/SC-A/79
• 2020/HC-A/183
• Ajith v Y. Abraham & Ors v Inspector of Police [2004] 8 SCC 100
• R (Corner House Research) v DPP [2008] UKHL 60
• Repco Holdings Bhd v PP [1997] 3 MLJ 681
• Ramalingam Ravinthran v Attorney-General [2012] 2 SLR 49
• United States v. Armstrong 517 U.S. 456 (1996)
• Mat Shuhaimi bin Shafiei v Public Prosecutor [2014] 2 MLJ 145
• Sukma Darmawan Sasmitaat Madja v Ketua Pengarah Penjara [1999] 2 MLJ 241