ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ހދ. ހަނިމާދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ލިބޭކަމަށް ކަނޑައެޅި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، މުރާޖަޢާކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހެޅި ފޯމާމެދު ނިންމިގޮތް، އިޚްތިޞާޞް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޤާނޫނީ ނައްސުތައް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 155 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 69 ވަނަ މާއްދާ، މި ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 5، ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް (territorial/regional jurisdiction)، މައުޟޫޢީ އިޚްތިޞާޞް ނުވަތަ ކަމުގެ އިޚްތިޞާޞް (subject matter jurisdiction)، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާ، އިޚްތިޞާޞްއާ ގުޅޭ މާއްދާތައް އެއް ރޮއްޖަކުން ކިޔުން، ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް އެއް ކޯޓަށް ވުރެ ގިނަ ކޯޓުތަކަށް ލިބޭ ޙާލަތް (multiple venues)، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރު (prosecutorial discretion)، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2008/9 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)

ދަށު ކޯޓު: ހދ. ހަނިމާދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު J31.01.2024.37

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިނާއީ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގި ރަށާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ދާއިމީ އެޑްރެސް ހުރި ރަށް ތަފާތުވާ ޙާލަތުގައި، ދާއިމީ އެޑްރެސް ހުރި ރަށުގެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ނެތްކަމަށް ބުނެ ބަލައިނުގަތުމަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތް ނިންމުމެއްތޯ؛ އަދި އެއް ކޯޓަށްވުރެ ގިނަ ކޯޓުތަކަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ޙާލަތުގައި ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ހއ. ބާރަށުގައި ހިނގި ގެވެށި އަނިޔާއާއި ބިރުދެއްކުމުގެ ހާދިސާއަކާ ގުޅިގެން، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ދާއިމީ އެޑްރެސް ހުރި ހދ. ހަނިމާދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ދައުލަތުން ދެ ދަޢުވާއެއް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ހަނިމާދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާރު ދަޢުވާ ބަލައިނުގަނެ، މުރާޖަޢާގައިވެސް، ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި 69 ވަނަ މާއްދާގެ (މ) އަށް އިސްކަން ދޭންޖެހޭ ކަމަށާއި ދައުލަތުން ހިމާޔަތްކުރެވޭނެ މަޞްލަޙަތެއް ބަޔާންކޮށްނުދޭ ކަމަށް ބުނެ ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން ބަދަލުނުކުރެއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ 69 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އެ ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ކަމަށާއި، 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރެއް ކަމަށާއި، އިޚްތިޞާޞް ހުރި ކޯޓަކަށް ހުށަހަޅާއިރު މަޞްލަޙަތު ސާފުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ނައްސެއް ނެތް ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދެ ޤާނޫނުގެ އިޚްތިޞާޞް މާއްދާތަކުގައި އިސްކަމެއް ނެތުމުން ގިނަ ކޯޓުތަކަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ޙާލަތުގައި ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރެއް ކަމަށާއި، ދައުލަތުން ބަޔާންކުރި ސަބަބުތައް އެކަށީގެންވާތީ ހަނިމާދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓަކަށް މައްސަލައެއް ބަލައި ފައިސަލާކުރެވޭނީ މައުޟޫޢީ (subject matter) އިޚްތިޞާޞާއި ސަރަޙައްދީ (territorial) އިޚްތިޞާޞް ދެ މިންގަނޑުންވެސް އެ ކޯޓަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންނެވެ. (ޕެރ. 13-17)
2. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 69 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އެކުއެކީގައި ކިޔާއިރު، ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގެ ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞާ ގުޅޭ މާއްދާތަކުގައި އިސްފަސްކުރުމެއް، ޚާއްޞަކަމެއް ނުވަތަ އާންމު އުޞޫލެއް ކަނޑައަޅާފައެއް ނުވެއެވެ؛ 69 ވަނަ މާއްދާގެ (މ) (އަނިޔާލިބުނު ފަރާތް ދިރިއުޅޭ ދާއިރާ) އަށް އިސްކަމެއް ދޭންޖެހޭކަމެއް ޤާނޫނުން ދޭހައެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 31-36)
3. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި 'އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް' ކަމަށް އޮތުމުން، އެ މާއްދާއިން ވަނީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ އިޚްތިޞާޞްގެ އިތުރަށް ކުށް ހިނގި ރަށާއި ދަޢުވާލިބޭ މީހާ ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ފުޅާކޮށްދީފައެވެ؛ އެއީ ޙައްލު ހޯދައިދިނުމުގެ އުޞޫލުން (ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 ގެ 4 ވަނަ މާއްދާ) ކުރިން އޮތް އުނިކަން ފޫބެއްދުމަށް ކުރި ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 29-30، 37)
4. ޤާނޫނުތައް މާނަކުރުމުގައި މަސައްކަތް ފެށެނީ ޤާނޫނުގެ ޢިބާރާތާއި އޮނިގަނޑުންނެވެ؛ ޤާނޫނު ކިޔަންވާނީ އެއް ރޮއްޖަކުން ވިޔެފައިވާ އެކަތިގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި، މުޅި ޤާނޫނުގެ ސިޔާސަތާއި މަޤްޞަދުގެ އިމުގެ ތެރޭގައެވެ. (ޕެރ. 31-32)
5. އެއް ކޯޓަށްވުރެ ގިނަ ކޯޓުތަކަށް ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ޙާލަތުގައި (multiple venues) ދަޢުވާ އުފުލާނެ ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރެކެވެ (prosecutorial discretion). (ޕެރ. 38-39، 45)
6. ބާރުތައް ވަކިވެފައިވާ ނިޒާމެއްގައި ކޯޓުތަކުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ތެރެއަށް ނުވަދެއެވެ؛ އިސްތިސްނާއަކީ ނުބައި ނިޔަތް، ފާޅުކަންބޮޑު ގޮތެއްގައި ޤާނޫނީ އިޖުރާއަތާ ޚިލާފުވުން، ނުވަތަ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުން ދީފައިވާ ބާރުގެ ބޭރުން ޢަމަލުކުރާ ޙާލަތްތަކެވެ (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)). (ޕެރ. 40-44)
7. ގިނަ ކޯޓުތަކަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ޙާލަތުގައި ދަޢުވާ އުފުލި ކޯޓުގައި އެ ދަޢުވާ އުފުލި ސަބަބާއި މަޞްލަޙަތު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބަޔާންކުރުމަކީ ޖަވާބުދާރީވުމުގެ އަސާސެކެވެ؛ މި މައްސަލައިގައި ދައުލަތުން ބަޔާންކުރި ސަބަބުތައް އެކަށީގެންވާތީ، 69 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ދާއިމީ އެޑްރެސް ހުރި ރަށުގެ ކޯޓަށް ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ލިބެއެވެ. (ޕެރ. 46-50)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 155 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 52، 66، 69 އަދި 98 ވަނަ މާއްދާ، އަދި ޖަދުވަލު 5
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ އަދި 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)(2)، (ށ) އަދި (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2008 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ރ)، އަދި 4 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 47 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭގޮތުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދު 6 (2013) ގެ 2 އަދި 3 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 120 އަދި 122 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/06/SC ސަރކިއުލަރ
• 2025/HC-A/64,65,66,67,68,69,74
• 2020/SC-A/46
• 2023/SC-A/02
• 2024/SC-A/06
• 2021/SC-A/113
• 2021/SC-A/96
• 2021/SC-A/79
• 2020/HC-A/183
• Y. Abraham Ajith & Ors v Inspector of Police [2004] 8 SCC 100
• R (Corner House Research) v DPP [2008] UKHL 60
• Repco Holdings Bhd v PP [1997] 3 MLJ 68
• Ramalingam Ravinthran v Attorney-General [2012] 2 SLR 49
• United States v. Armstrong, 517 U.S. 456 (1996)
• Mat Shuhaimi bin Shafiei v Public Prosecutor [2014] 2 MLJ 145
• Sukma Darmawan Sasmitaat Madja v Ketua Pengarah Penjara [1999] 2 MLJ 241