ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ގދ. ތިނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ލިބިގެންވާތީ އަލުން ހުށަހެޅިދާނެ

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، މުރާޖަޢާކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހެޅި ފޯމާމެދު ނިންމިގޮތް، އިޚްތިޞާޞް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޤާނޫނީ ނައްސުތައް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 155 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 69 ވަނަ މާއްދާ، މި ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 5، ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް (territorial/regional jurisdiction)، މައުޟޫޢީ އިޚްތިޞާޞް ނުވަތަ ކަމުގެ އިޚްތިޞާޞް (subject matter jurisdiction)، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާ، އިޚްތިޞާޞްއާ ގުޅޭ މާއްދާތައް އެއް ރޮއްޖަކުން ކިޔުން، ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް އެއް ކޯޓަށް ވުރެ ގިނަ ކޯޓުތަކަށް ލިބޭ ޙާލަތް (multiple venues)، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރު (prosecutorial discretion)، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2008/9 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)

ދަށު ކޯޓު: ގދ. ތިނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 223,224/Q10C/2024

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިނާއީ މައްސަލައެއް ބެލުމުގެ ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް އެއް ކޯޓަށްވުރެ ގިނަ ކޯޓަކަށް ލިބޭ ޙާލަތުގައި ދަޢުވާ އުފުލާނެ ކޯޓު ހޮވުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރުތޯ، އަދި ދަޢުވާލިބޭ މީހާގެ ދާއިމީ އެޑްރެސް އޮންނަ ރަށުގެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް، ކުށް ހިނގީ އެހެން ޖުޑީޝަލް ދާއިރާއެއްގައި ކަމުގައިވިޔަސް، މައްސަލައިގެ ކަމުގެ (މައުޟޫޢީ) އިޚްތިޞާޞް ލިބޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް، ވ. ގެތަކުން ފޯނާއި އައިވޮޗު ފަދަ ތަކެތި ގެއްލުނު ހާދިސާއެއްގެ ވާހަކައިގައި (މާލޭގައި ހިނގި) ދަޢުވާލިބޭ މީހާގެ މައްޗަށް 'އެހެން މީހެއްގެ މުދަލެއްގެ މައްޗަށް ހުއްދަނޫން ގޮތެއްގައި ބާރުހިންގުމުގެ' 2 ދަޢުވާ، އޭނާގެ ދާއިމީ އެޑްރެހާއި ދިރިއުޅޭ ރަށް ކަމަށްވާ ގދ. ތިނަދޫގެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއެވެ. އެ ކޯޓުން ކުރިން ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކޮށް އަލުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ގދ. ތިނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން އަމިއްލަ އިސްނެގުމަކުން، ކުށް ހިނގީ އެ ކޯޓުގެ ޖުޑީޝަލް ދާއިރާގެ ބޭރުގައި ކަމުން ޖަދުވަލު 5 ގެ 1(ހ) ގެ ދަށުން މައްސަލައިގެ ކަމުގެ އިޚްތިޞާޞް ނެތްކަމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6(ރ) އާއި ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 69(ހ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާލިބޭ މީހާ ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ކަމަށާއި، ކޯޓު ހޮވުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރު ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދެ ޤާނޫނު އެކުގައި ކިޔާއިރު، ޖަދުވަލު 5 ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރުގައި އިސްތިސްނާނުކުރާ މައްސަލައެއްގެ ކަމުގެ އިޚްތިޞާޞް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ލިބޭއިރު، ދަޢުވާލިބޭ މީހާ ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓަށް ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ލިބެއެވެ؛ ގިނަ ކޯޓުތަކަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭއިރު ކޯޓު ހޮވުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރުކަމުން، ކުރިން ބަލައިގަނެފައިވާ މައްސަލަ ބޭރުކުރުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓަކަށް މައްސަލައެއް ބަލައި ފައިސަލާކުރެވޭނީ މައުޟޫޢީ (ކަމުގެ) އިޚްތިޞާޞާއި ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ދެ މިންގަނޑުންވެސް ޤާނޫނީ ގޮތުން އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެން ނަމައެވެ. (ޕެރ. 28-32)
2. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 69 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖަދުވަލު 5 އާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ މާނަކުރަންވާނީ އެއް ރޮއްޖަކުން ވިޔެފައިވާ އެކަތި ގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި، މުޅި ޤާނޫނުގެ ސިޔާސަތާއި މަޤްޞަދުގެ ފުޅާ އިމުގެ ތެރޭގައެވެ؛ 69 ވަނަ މާއްދާގައި ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ޙާލަތަކީ އާންމު އުޞޫލެއް ނުވަތަ އިސްކަންދޭންޖެހޭ ޙާލަތެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައެއް ނުވެއެވެ، އަދި 69 (ހ) އާންމު އުޞޫލު ކަމަށް ބެލުމަކީ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 3 (ނ) އާ ޚިލާފު ތަރުޖަމާއެކެވެ. (ޕެރ. 46-52، 72)
3. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 6 (ރ) ގައި 'އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް' ކަމަށް އޮތުމުން، ކުށް ހިނގި ރަށާއި ދަޢުވާލިބޭ މީހާ ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓަށް ލިބޭ އިޚްތިޞާޞަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ އިޚްތިޞާޞްގެ އިތުރަށް ދާއިރާ ފުޅާކުރާ ޙައްލެކެވެ؛ އެއީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ އިޚްތިޞާޞް ހަނިކުރުމެއް ނުވަތަ އަނެއްކަމުގެ މައްޗަށް އިސްކުރުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 44-45، 52)
4. ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް އެއް ކޯޓަށްވުރެ ގިނަ ކޯޓަކަށް ލިބޭ ޙާލަތުގައި (multiple venues) ދަޢުވާ އުފުލާނެ ކޯޓު އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 (ނ) އާއި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނުގެ 15 (ނ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރެކެވެ (prosecutorial discretion). (ޕެރ. 53-54، 60)
5. ބާރުތައް ވަކިވެފައިވާ ނިޒާމެއްގައި ކޯޓުތަކުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ތެރެއަށް ނުވަދެ ދުރުހެލިވާންވާނެއެވެ؛ އިސްތިސްނާއަކީ ނުބައި ނިޔަތުގައި، ބާރުގެ ބޭރުން ނުވަތަ ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކުރާ ޙާލަތްތަކެވެ، އަދި އެފަދަ ޙާލަތްތައް ބެލެވޭނީ ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. (ޕެރ. 55-59)
6. އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކޮށް ވަކި ކޯޓެއް ހޮވިއިރު، ހޮވި ސަބަބާއި މަޞްލަޙަތު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބަޔާންކުރުމަކީ ޖަވާބުދާރީވުމުގެ އަސާސެއް ކަމުގައި ކޯޓު ދެކެއެވެ؛ ހެކިން ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓަށް (69 (ފ))، ނުވަތަ ދަޢުވާލިބޭ މީހާގެ ދާއިމީ އެޑްރެހުގެ ރަށުގެ ކޯޓަށް (69 (ހ)) އެކަށީގެންވާ ސަބަބާއެކު ހުށަހަޅާ ދަޢުވާއެއް ބަލައިނުގަތުމަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 62، 67-69، 73)
7. ކޯޓުގެ ބެކްލޮގް ނުވަތަ އިދާރީ ގޮންޖެހުންތަކަކީ ޤާނޫނުގެ ޙުކުމް އިސްކުރުމުގެ ޒިންމާ އެއްފަރާތްކުރުމަށް ނުވަތަ އިޚްތިޞާޞް ކަނޑައެޅުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 68)
8. ޖަދުވަލު 5 ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރުގެ (ހ) ('އެ ކޯޓެއް ހިމެނޭ ޖުޑީޝަލް ދާއިރާގައި ހިނގާ') އެކަނި ލަފްޒީ ގޮތުން ކިޔައިގެން މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ މައުޟޫޢީ އިޚްތިޞާޞް މަޙްދޫދު ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަކަށް މައްސަލައެއްގެ ކަމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭތޯ ބަލަންވާނީ ޖަދުވަލު 5 ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރުގައި ނުވަތަ އެހެން ޤާނޫނަކުން އެ މައްސަލަ އިސްތިސްނާކޮށްފައިވޭތޯ ބަލައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 77-80)
9. އެއް ކޯޓަކުން ކުރިން ބަލައިގަނެ، ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކޮށް އަލުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާ މައްސަލައެއް، އަލުން ހުށަހެޅުމުން ކަމުގެ އިޚްތިޞާޞް ނެތްކަމަށް ބުނެ ބޭރުކުރުމަކީ ހަމަހަމަކަން ގެއްލި އަވަސް އިންސާފަށް ހުރަސް އަޅާ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 81)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 155 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 220 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 69 ވަނަ މާއްދާ ((ހ)، (މ)، (ފ))، 70 ވަނަ މާއްދާ، 98 ވަނަ މާއްދާ އަދި ޖަދުވަލު 5
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ، 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ރ)، އަދި 83 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2008/9 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/4 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ރ)، އަދި 4 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 47 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 210 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި 211 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2019/18 (ކުޑަކުދިންގެ އަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭގޮތުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދު 6 (2013) ގެ 2 އަދި 3 ވަނަ މާއްދާ
• 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 83 އަދި 101 ވަނަ މާއްދާ
• ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ FAM/2021/02 (މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު)
• 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2020/SC-A/46 (ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2023/SC-A/02
• 2024/SC-A/06
• 2021/SC-A/113
• 2021/SC-A/96
• 2021/SC-A/79
• 2020/HC-A/183 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ފުއާދު)
• Abraham Ajith & Ors v Inspector of Police [2004] 8 SCC 100
• R (Corner House Research) v DPP [2008] UKHL 60
• Repco Holdings Bhd v PP [1997] 3 MLJ 681
• Ramalingam Ravinthran v Attorney-General [2012] 2 SLR 49
• United States v. Armstrong 517 U.S. 456 (1996)
• Mat Shuhaimi bin Shafiei v Public Prosecutor [2014] 2 MLJ 145
• Sukma Darmawan Sasmitaat Madja v Ketua Pengarah Penjara [1999] 2 MLJ 241