ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙުސައިން ޒައިދާން ޢަލީ

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ 7 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާ އަލުން ހުށަހަޅައިފިނަމަ، ދަޢުވާ ސާފުވެ އިންކާރުކުރި ހިސާބުން ފެށިގެން ތަރުތީބާ އެއްގޮތަށް ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް އެންގި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، މަދަނީ މިންގަނޑުން ދަޢުވާއައިގެން ކުރިއަށްދާނެ ތަނެއް އޮތްތޯ ބެލުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)، އެ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާ، އެ ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާ، އެ ޤާނޫނުގެ 117 ވަނަ މާއްދާ، އެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާ، އެ ޤާނޫނުގެ 120 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާ (ރ)، އިބްތިދާޢީ މަރުޙަލާ، އިޖުރާއަތުގެ ތަރުތީބު، ހުށަހެޅޭ ކަންކަމާމެދު ގޮތް ނިންމުން، ބަސްބުނުމުގެ ފުރުސަތު ލިބުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B2(736-2024)2025/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ދަޢުވާއެއް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މަދަނީ މިންގަނޑުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ކަނޑައަޅައި ބާޠިލުކުރުމުގެ ކުރިން، 117 އާއި 119 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުންތަކަށް ފުރުޞަތު ދިނުން ލާޒިމުތޯ، އަދި ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގެ ތަރުތީބު ފުރިހަމަނުކޮށް ނިންމި ނިންމުން ޞައްޙަތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ސައްޙަނޫން ޑޮލަރުތަކެއް ދީގެން މުދަލެއް ހޯދައި، އެ މުދާ ވިއްކައިގެން ފައިސާ ބޭނުންކުރިކަމަށް ބުނެ، ދައުލަތުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް މަކަރާއި ޙީލަތާއި މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ދަޢުވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ވަކިވަކިން ހުށަހެޅިއެވެ. ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން، ތަޙުޤީޤުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފު ފިޔަވައި އިތުރު ހެއްކެއް ނެތުމުން މަދަނީ މިންގަނޑުން ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެ ކަމަށް ކަނޑައަޅައި 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ 3 ޝަފަހީ ހެކިންނާއި 6 ކިތާބީ ހެކި ހުށަހަޅާފައިވާއިރު ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ނިންމިކަމަށާއި، ފަހުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ނުދީ ނިންމިކަމަށް އެއްބަސްވެ އެދޭގޮތް ބަދަލުކުރިއެވެ. ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ބުނީ އިޢުތިރާފަކީ ސައްޙަ އިޢުތިރާފެއް ނޫންކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުމެއް ނެތި، 117 އާއި 119 ވަނަ މާއްދާގެ އިޖުރާއަތަށް ފުރުޞަތު ނުދީ 115 (ހ) ގެ ދަށުން ނިންމުމަކީ ފުއާދު މައްސަލައާއި ޔޫސުފް ރިޟާ މައްސަލައިގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ މައްސަލައެއްގެ އިބްތިދާއީ (ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ) މަރުޙަލާގެ ތަރުތީބަކީ: (1) ދަޢުވާ ސާފުވުމުން 107 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަޢުވާއަށް ޖަވާބު ދިނުމަށް އެންގުން؛ (2) އިންކާރުކުރާނަމަ ދައުލަތުން ހެކި ހާމަކުރުމަށްފަހު ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުން؛ (3) 119 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ދީ، ހުށަހެޅުމެއް އޮތްނަމަ 117 އަދި/ނުވަތަ 120 ވަނަ މާއްދާގެ އަލީގައި ގޮތެއް ނިންމުން؛ (4) އެއަށްފަހު 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ (ބ) ގެ ދަށުން ގޮތެއް ނިންމުމެވެ. (ޕެރ. 22-23)
2. ހައިކޯޓުގެ 2020/HC-A/183 (ފުއާދު މައްސަލަ) ގައި ކަނޑައެޅި އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގެ ތަރުތީބަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ތަބާވާން ޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 22)
3. ރާއްޖޭގެ ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމަކީ އެޑްވަސޭރިއަލް ނިޒާމުގެ ސިފަތަކަށް ބަރޯސާވާ ނިޒާމެއްކަމުން، ފަނޑިޔާރުން މައްސަލަ ބަލަނީ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކަށް ބަލައިގެންނެވެ. ފަރާތްތަކުން ފާހަގަނުކުރާ ޤާނޫނީ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ގޮތް ނިންމުމުގެ ކުރިން ފަރާތްތަކަށް ބަސްބުނުމާއި ޖަދަލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދޭންވާނެއެވެ. އަދި ފަނޑިޔާރުގެ އިސްނެގުމަށް އައު ހުށަހެޅުމެއް ހުށަނާޅާނެއެވެ. (ޕެރ. 24-25)
4. ޚަޞްމުން ހެކިތަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައި ނުވާއިރު، 117 އާއި 119 ވަނަ މާއްދާގެ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަނުކޮށް ހެކިތަކުގެ ބުރަދަން ވަޒަންކޮށް (ތަޙުޤީޤުގެ އިޢުތިރާފު ފިޔަވައި ހެއްކެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި) 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރުމަކީ ނުރަނގަޅު ޤާނޫނީ ބިނާއެއްގެ މައްޗަށް ނިންމި، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގެ ތަރުތީބާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ. (ޕެރ. 26-28)
5. އިސްތިއުނާފުގެ އަޑުއެހުމުގައި ދައުލަތުން އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަނުވާކަމަށް އެއްބަސްވެ އެދޭގޮތް ބަދަލުކުރުމުން، ކޯޓުން ގޮތް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސުވާލަށް ބަދަލު އައިސްފައިވާކަމަށް ބަލައި، އިޖުރާއީ ތަރުތީބު ފުރިހަމަކޮށްފައިވޭތޯ ބެލިއެވެ. (ޕެރ. 19-20)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ، 107 ވަނަ މާއްދާ، 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ބ)، 117 ވަނަ މާއްދާ، 119 ވަނަ މާއްދާ، 120 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/2014 (މަނީ ލޯންޑަރިންގ އަދި ޓެރަރިޒަމަށް ފައިނޭންސްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3)، 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)، 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) (ދަޢުވާގެ މާއްދާތައް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 210 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (3) އަދި 212 ވަނަ މާއްދާ (ގުޅުންހުރި މަކަރާއި ޙީލަތުގެ ދަޢުވާ)
• ހައިކޯޓުގެ 2020/HC-A/183 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ އިބްރާހީމް ފުއާދު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/44 (އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ ޔޫސުފް ރިޟާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/23 (އެކްސްޕޯޓް އިމްޕޯޓް ބޭންކް އޮފް މެލޭޝިޔާ ބަރްހާދް ވ ސަލްޓަންސް އޮފް ދަ ސީސް މެރިން ޓެކްސީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/42,43 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ ޢާއިޝަތު ޢާޒިމާ ޝަކޫރު)
• ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/22