Saeed Lex
ސުޕްރީމް ކޯޓު · [2026] SC 29 · 2026/SC-A/29 · 7 ސެޕްޓެމްބަރު 2026 · ޖިނާއީ – ހެކިބަސްދޭ މީހާ ހިމާޔަތްކުރުމުގެ އަމުރު (ޓެރަރިޒަމްގެ ދަޢުވާ)

ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ވިސާމް އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، އަމުރާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރި

ކީވޯޑުތައް: ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 149 އަދި 1-149 ވަނަ މާއްދާ، ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން، ޓެރަރިޒަމްގެ ދަޢުވާ، ސިއްރު ހެކިބަސް، ހެކިބަސްދޭ މީހާ ހިމާޔަތްކުރުމުގެ އަމުރު، އިޙްތިމާލު، އަމުރާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ކަންކަން

ދަށު ކޯޓު: 2026/HC-B12/17

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޓެރަރިޒަމްގެ ދަޢުވާތަކެއްގައި އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓުތައް ތައްޔާރުކުރި ފުލުހުންގެ އޮފިސަރުންގެ ވަނަވަރު ހާމަނުވާ ގޮތަށް އަޑު ބަދަލުކޮށް ހެކިބަސް ނެގުމަށް އެދުނު ހެކިބަސްދޭ މީހާ ހިމާޔަތްކުރުމުގެ އަމުރު ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމުމުގައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 149 ވަނަ މާއްދާގައިވާ "ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވުމުގެ އިޙްތިމާލު" ހައިކޯޓުން މާނަކޮށް ތަޠުބީޤުކުރި ގޮތާއި، 1-149 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރި ގޮތް ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ތިން މީހެއްގެ މައްޗަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާ އުފުލުމުން، ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅި އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓުތައް ތައްޔާރުކުރި ފުލުހުންގެ އޮފިސަރުންގެ ވަނަވަރު ހާމަނުވާ ގޮތަށް އަޑު ބަދަލުކޮށް އޯޑިއޯ ވަސީލަތެއްގެ ޒަރީޢާއިން ހެކިބަސް ނެގުމަށް ދައުލަތުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ހެކިވެރިއަކަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުމާއި އާންމު މަޞްލަޙަތަށް ކުރާ އަސަރުގެ މިންވަރު ދައުލަތަށް ބުނެދެވިފައި ނުވާތީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ހުށަހެޅުން ބަލައިނުގަތެވެ. ހެކިބަސްދޭ މީހާއަށް ނުވަތަ ޢާއިލާއަށް ގެއްލުމެއް ލިބުމުގެ ހަޤީޤީ އިޙްތިމާލެއް ބަޔާންކޮށްދީފައިނުވާކަމަށް ބުނެ ހައިކޯޓުން އެ ނިންމުމަށް ތާއީދުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ހައިކޯޓުން 149 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށްވުރެ ބުރަ ސާބިތުކުރުމުގެ މިންގަނޑެއް ބޭނުންކޮށް، ޤާނޫނަށް އިތުރު ޝަރުޠެއް ލާފައިވާ ކަމަށާއި، އާންމު މަޞްލަޙަތު ވަޒަންކޮށްފައިނުވާ ކަމަށް ދައުލަތުން ބުންޏެވެ. 149 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހަދަންޖެހެނީ ވަކިވަކި މީހެއްގެ ނުރައްކާ ވަޒަންކުރުމެއް ކަމަށާއި، ހަމައެކަނި އިންޓެލިޖެންސް މުވައްޒަފަކަށްވުމަކީ ފުދޭ ސަބަބެއް ނޫންކަމަށް ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތްތަކުން ބުންޏެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: 149 ވަނަ މާއްދާ ލާޒިމުކުރަނީ އެކަށީގެންވާ ނުރައްކަލެއްގެ ފުރުޞަތު ދައްކާ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ކަމަށާއި، އެއް ޙާލަތެއްގައި ތިބި އޮފިސަރުންނަށް ޖަމާޢީކޮށް ނުރައްކާ ބަޔާންކުރުން ފުދޭ ކަމަށާއި، 1-149 (ށ) ގެ ދަށުން އާންމު މަޞްލަޙަތާއި އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތް ތިލަފަތްކުރަންޖެހޭ ނަމަވެސް ހައިކޯޓުން އެ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާތީ ނިންމުން ބާޠިލުކޮށް، އަމުރާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ފޮނުވިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 149 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ "ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވުމުގެ އިޙްތިމާލު" ލާޒިމުކުރަނީ ޔަޤީނީ ނުރައްކަލެއް ނުވަތަ ނުރައްކަލެއް ލިބިފައިވުން ނޫނެވެ؛ އެއީ އެކަށީގެންވާ ނުރައްކަލެއް (reasonable risk) ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ ނުރައްކަލެއްގެ ފުރުޞަތު (likelihood of reasonable risk) އޮތުމެވެ. ހީވާ ހީވުމަކަށް ނުވަތަ ބުނާ ބުނުމަކަށްވުރެ ހަޤީޤީ ނުރައްކަލެއް އޮންނަން ޖެހޭނަމަވެސް، ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަމުގެ ހެކި ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުން ޤާނޫނު ލާޒިމުނުކުރެއެވެ؛ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ހުށަހެޅުން ފުދެއެވެ. އެއަށްވުރެ ބުރަ މިންގަނޑެއް ލާޒިމުކުރާނަމަ އެއީ ޤާނޫނު ބަދަލުކޮށްގެން ގެންނަންޖެހޭ ބަދަލެކެވެ. (ޕެރ. 19-21)
  2. ހެކިވެރިއެއްގެ ބަޔާނުން ފެންނަން އޮތް ކަމެއް، މާޒީގެ ޢަމަލެއް (past conduct)، މާޒީގައި ބިރުދެއްކުން (previous intimidation) ނުވަތަ ބަދަލު ހިފުމުގެ ނުވަތަ އަނިޔާވެރިވުމުގެ ޢަމަލު ފަދަ ކަންކަމަކީ ނުރައްކަލުގެ ފުރުޞަތު ބަޔާންކުރުމަށް ހުށަހެޅިދާނެ ކަންކަމެވެ؛ ސަބަބުވެރި އިންސާނަކަށް ވިސްނައިގަނެވޭނެ މިންވަރަށް އިޙްތިމާލު ބުނެދެވުން ފުދެއެވެ. (ޕެރ. 21)
  3. ނުރައްކަލުގެ އިޙްތިމާލު ދެނެގަންނަންވާނީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ވަށައިގެންވާ ޙާލަތްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށެވެ؛ ދައުލަތުން ހުށަހަޅާ ސަބަބުތަކަކީ މައްސަލައިގެ ޙާލަތްތަކާ ގުޅިފައިވާ، ނުރައްކަލުގެ ބާވަތާއި މިންވަރާއި ނިސްބަތް ވަޒަންކުރެވޭނެ ތަފުސީލީ ސަބަބުތަކަކަށް ވާންޖެހެއެވެ (149 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 1-149 ގެ (ށ) ގެ (1) އަދި (2)). (ޕެރ. 22)
  4. 1-149 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (5) ގެ ދަށުން އާންމު މަޞްލަޙަތަށް އޮތް ނުރައްކަލަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭތީ، ހިމާޔަތްގެ އަމުރާމެދު ނިންމުމުގައި ނުރައްކާ ވަޒަންކުރަންވާނީ ހެކިބަސްދޭ މީހާއާއި އޭނާގެ ޢާއިލާއަށްވުރެ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައެވެ؛ ޓެރަރިޒަމާ ގުޅޭ އިންޓެލިޖެންސް މަޢުލޫމާތަކީ ދައުލަތުގެ ޢާންމު މަޞްލަޙަތާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 25، 34)
  5. އެއް ޙާލަތެއްގައި ތިބި ބަޔަކަށް (މިސާލަކަށް ވަޒީފާގެ ޠަބީޢަތުން އިންޓެލިޖެންސް އޮފިސަރުންނަށް) ޖަމާޢީކޮށް ޚާއްޞަ ނުރައްކަލެއް އޮތްކަން ދައްކާ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުށަހެޅިއްޖެނަމަ، ވަކިވަކި އޮފިސަރަކަށް އޮތް ވަކި ނުރައްކަލެއް ބުނެދިނުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ؛ ނަމަވެސް މިއީ ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ އަސާސީ ޙައްޤުތަކުން ދުރަށްދާ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތަކަށްވާތީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތައް ދައުލަތުން ދައްކަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 26، 28)
  6. ހެކިބަސްދޭ މީހާ ހިމާޔަތްކުރުމަށް އަޅާ ފިޔަވަޅަކީ ނުރައްކަލާ އެކަށޭނަ ފިޔަވަޅަކަށް ވާންޖެހެއެވެ؛ އެ ފިޔަވަޅުތައް ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ އަސާސީ ޙައްޤުތަކަށް ސީދާ އަސަރުކުރާތީ، އާންމު މަޞްލަޙަތަށް އޮތް ނުރައްކަލާއި އިންސާފުން ޝަރީޢަތްކުރެވުމުގެ ޙައްޤު ތިލަފަތްކޮށް، ނުރައްކާ އޮތް ނިސްބަތުން ފިޔަވަޅު އަޅަންވާނެއެވެ. އަޅާ ފިޔަވަޅަކީ ނިސްބަތުން ކުޑަ، އަދި އެނޫން ފިޔަވަޅެއް އޮތްތޯ ބެލުމަށްފަހު އަޅާ ފިޔަވަޅަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 31-32، 35)
  7. ހެކިބަސްދޭ މީހާ ހިމާޔަތްކުރުމުގެ އަމުރާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި 1-149 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ކަންކަމަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރި ގޮތް ނިންމުމުން ފެންނަން އޮންނަންވާނެއެވެ؛ އެކަން ނުފެންނަ ނިންމުމަކީ ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ނިންމުމެކެވެ. (ޕެރ. 35-36)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.