އިޢުތިޞާމް މުޙައްމަދު ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލު، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B11/SHN/(655-2017)/2026/06

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއް ކުރަން އުޅުމުގެ ދަޢުވާ 2017 ގައި އުފުލުމަށްފަހު ޝަރީޢަތް ލަސްވެފައިވާތީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާއިން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތްކުރެވުމުގެ ޙައްޤު ގެއްލިފައިވާތީ ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރަންޖެހޭތޯ، އަދި ޖިނާއީ މައްސަލައެއް ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން ބާޠިލުކުރުމުގައި ވާޞިލުވާންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ ކޮބައިތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާއިން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތްކުރެވުމުގެ ޙައްޤުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ ޢަދުލު އިންސާފު ނެގެހެއްޓުމެވެ. ހޭދަވި މުއްދަތަކީ އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްތޯ ކަނޑައަޅަންވާނީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގައި ކަންހިނގި ގޮތާއި ވަށައިގެންވާ ހާލަތްތަކަށް ބަލައި ވަކިވަކިންނެވެ. (ޕެރ. 28، 32-33)
2. މައްސަލައެއް ލަސްވުން ހަމައެކަނި، އެ ޙައްޤު ގެއްލުނީ ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. ލަސްވި މިންވަރާއި، ލަސްވި ސަބަބާއި، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އަވަސްކުރުމަށް އެދިފައިވޭތޯއާއި، ލަސްވުމުން ބޭއިންސާފެއް ކުރިމަތިވޭތޯ (Barker v. Wingo ގެ four factor balancing test) އަކީ އެހެން ކަންކަމާއެކު މީޒާންކޮށް ބަލަންޖެހޭ ކަންކަމެވެ. (ޕެރ. 34، 42)
3. މައްސަލަ ގަސްތުގައި ލަސްކޮށް ދިފާޢަށް އުނދަގޫ ޖެއްސުމަށް ދައުލަތުން ކުރި ކަމެއް އޮތްނަމަ އެކަމުގެ ޒިންމާ ދައުލަތުން ނަގަންޖެހޭ މިންވަރު ބޮޑުވާނެއެވެ. ފަރުވާކުޑަކަމާއި ކޯޓުތަކުގެ ބެކްލޮގް ފަދަ ނިއުޓްރަލް ސަބަބުތަކުގެ ބުރަ ކުޑަވި ނަމަވެސް އެއީވެސް ރިޢާޔަތްކުރެވޭނެ ކަންކަމެވެ. ޤާނޫނީ އަދި އިޖުރާއީ ތަރުތީބުން ކަމެއް ނުކުރެވުމުން ނިކުތް ނަތީޖާއަކީ ގަސްތުގައި ލަސްކުރުމެއްގެ ގޮތުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 37-41)
4. ޖިނާއީ މައްސަލައެއް ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން ބާޠިލުކުރުމަކީ އިސްތިސްނާއީ ހާލަތެއްގައި މެނުވީ ނުދެވޭނެ ފަރުވާއެކެވެ. އެ ހާލަތަށް ވާޞިލުވެވޭނީ ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން ޢަދުލު އިންސާފު ފޯރުކޮށްދިނުން މުސްތަޙީލުވެފައިވާ ހާލަތެއްގައި، ނުވަތަ މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ ބޭއިންސާފު ނުވަތަ އަނިޔާވެރިކަމެއް ކަމަށް ވެދާނެ ހާލަތެއްގައެވެ. އެއަށްވުރެ ލުއި ފަރުވާއެއް (އިޢުތިރާފުވުން، ޝަރީޢަތް އަވަސްކުރުން، ބަންދުގައި ހުރިނަމަ ދޫކޮށްލުން) އިންސާފުވެރިނަމަ ބާޠިލު ނުކުރެވޭނެއެވެ (Attorney General's Reference (No 2 of 2001) [2003] UKHL 68). (ޕެރ. 42-43، 46-48)
5. މަދަނީ މައްސަލަތަކަކީ ދެފަރާތުގެ ދެބަސްވުމަށް ޙައްލު ހޯދުން ކަމުން ފަރުވާކުޑަކަމުން އެކަށީގެންނުވާ ވަރަށް ލަސްވުމަކީ ބާޠިލުކުރުމަށް ސަބަބަކަށް ވެދާނެ ނަމަވެސް، ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި މުޖުތަމަޢުގެ މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭތީ އެ އުޞޫލު އެގޮތަށް ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން މަދަނީ މައްސަލައެއް ކަމަށްވާ 2023/SC-A/37 (ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ވ. މުޙައްމަދު ޢަޒްމީ) ގެ އުޞޫލު މި ޖިނާއީ މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 44-46)
6. ބާޠިލުކުރުމުގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 65 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އަސާސީ ޙައްޤަށް އަސަރުކުރުމުގެ މައްޗަށް އެހެން ފަރުވާއެއް ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތަށް ހުރަސް އެޅޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. މި މައްސަލައިގައި ޝަރީޢަތް ހާލަތު ތަންދޭ އެންމެ މަތީ މިންވަރަކުން އަވަސްކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 49-52)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 65 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 68 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 117 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 91 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ކުރީގެ ނިންމުމަށް ހަވާލާ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 4 (ށ)، 5، 6 (ހ) އަދި (ނ) (ދަޢުވާކުރެވުނު މާއްދާތައް)
• 2023/SC-A/37 (ޕާރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު ޢަޒްމީ) - ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭކަމަށް ކަނޑައެޅި
• 2024/HC-B12/36
• 2025/HC-B12/16
• Barker v. Wingo, 407 U.S. 514 (1972)
• Attorney General's Reference (No 2 of 2001) [2003] UKHL 68
• Criminal Justice Act 1972 (UK) ގެ 36 ވަނަ މާއްދާ
• European Convention on Human Rights ގެ 6(1) ވަނަ މާއްދާ