މުޙައްމަދު ވ. އައިޝަތު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، އާޢިލީ މައްސަލަ، ވަގުތީ އަމުރުގެ މުރާޖަޢާ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019، ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު، ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު، ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރު، ކުއްޖާގެ ޙާއްޞަ ޙާލަތައް ރިޢާޔަތްކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު B8/2025/21

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޙަޟާނަތުގެ މައްސަލަ ނިމެންދެން ތިން ކުދިންގެ ތެރެއިން ދެ ކުއްޖަކު ބައްޕަގާތުގައި ބެހެއްޓުމަށް ނިންމައި، އެންމެ ހަގު ކުއްޖާ މަންމައާ ޙަވާލުކުރުމަށް ނެރުނު ވަގުތީ އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށް ދެމެހެއްޓި ފެމިލީ ކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ، ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް، ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާއާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ނިންމި ނިންމުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ނ) ގެ ދަށުން، ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އިސްކަންދީ ކޮންމެ ކުއްޖަކާ ގުޅޭ ގޮތެއް ނިންމަންވާނީ އެ ކުއްޖެއްގެ ޚާއްޞަ ޙާލަތާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ކޮންމެ ކުއްޖެއްގެ މައްސަލަ ވަކިން ބަލައިގެންނެވެ؛ އެހެން ކުދިންގެ ޙާލަތާއި ރަޢުޔުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 42-43، 52)
2. ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅި ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރާކަމަށް ބުނާނަމަ، ރިޢާޔަތްނުކުރަނީ ކޮން ޤާނޫނީ ނުކުތާއަކާ ގުޅޭ ކޮން ހެއްކެއްކަން ބުނެދިނުމަކީ އެހެން ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ އަދި މައްސަލައެއް ކާމިޔާބުނުވުމުން ފަނޑިޔާރު ބަލަންވާވަރަށް ނުބަލާކަމަށް ތުހުމަތުކުރުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހަރުދަނާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 45-46)
3. ޚަޞްމަކު ދެކޭ ނަތީޖާއަށް ފަނޑިޔާރު ވާސިލުނުވުމަކީ، ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށް ބެލެވޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 53)
4. ވަގުތީ އަމުރެއް މުރާޖަޢާކުރުމުގައި، ކުދިންނާއި މައިންބަފައިންނާ ވާހަކަދައްކައި ޙާލަތު ވަޒަންކޮށްގެން ކުޑަކުދިންނާއި އާއިލާގެ ކަންކަމާ ބެހޭ ދައުލަތުގެ އިދާރާއިން (މިނިސްޓްރީ / ޗައިލްޑް އެންޑް ފެމިލީ ޕްރޮޓެކްޝަން ސަރވިސް) ފާހަގަކުރާ، މައިންބަފައިންގެ ތަޢައްޞުބާއި ޖަޒުބާތުން ދުރު، ފަރުދީ މަޞްލަޙަތެއް ނެތް މަޢުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް ފަނޑިޔާރު އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރުމަކީ، ފުރިހަމަ އެސެސްމަންޓެއް ނެތް ނަމަވެސް، ހެކިތަކަށް އެކަށީގެންވާ ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ނިންމާ ނިންމުމެކެވެ. (ޕެރ. 49-51، 53)
5. ކުދިންގެ ޢުމުރާއި ޚިޔާރާ ޚިލާފަށް ގަދަކަމުން މަންމަގާތުގައި ބެހެއްޓުން މަޞްލަޙަތާ ޚިލާފު ކަމަށް ކަމާބެހޭ އިދާރާއިން ބުނާ ކުދިން ބައްޕަގާތުގައި ބަހައްޓައި، އެފަދަ ފާހަގަކުރުމެއް ނެތް ކުޑަ ޢުމުރުގެ ކުއްޖާ މަންމަގާތުގައި ދެމެހެއްޓުމަކީ ހަރުދަނާ ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެކެވެ. (ޕެރ. 51-52)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 8 ވަނަ މާއްދާ (ށ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރު
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާ (2019/SC-A/98 އަށް ހަވާލާދީ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2022/R-102 (ފެމިލީ ކޯޓުގެ ޢާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) (ދަށުކޯޓުގެ އަމުރުގައި)
• ހައިކޯޓު 2023/HC-A/112
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/58 (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުލްޙަމީދު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/98 (ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް)) ގެ 14 ވަނަ ޕެރެގްރާފު