ނަމާއި އެޑްރެސް ސިއްރު ކުރެވިފައި ވ. ނަމާއި އެޑްރެސް ސިއްރު ކުރެވިފައި

ނަތީޖާ: ވަގުތީ އަމުރާމެދު ނިންމިގޮތް ބާޠިލު؛ ކުދިން މަންމައާ ޙަވާލުކުރުމަށް އަމުރުކުރި

ކީވޯޑުތައް: އާޢިލީ މައްސަލަ

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު -

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވަރީގެ މައްސަލައެއް ފެމިލީ ކޯޓުގައި ބަލަމުންދަނިކޮށް، ބައްޕަ ގެންގޮސްފައިވާ ދެކުދިން މަންމައާ ޙަވާލުކުރުމަށް އެދުނު ވަގުތީ އަމުރު ނުނެރެ ފެމިލީ ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމަކީ، ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތާބެހޭ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ނިންމާފައިވާ، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ނިންމުމެއްތޯއާއި، ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތު ބޮޑީ މައިންބަފައިންކުރެ ކާކުގެ ގާތުގައި ތިބުމަށްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ވަރިއަށް އެދި މަންމަ ފެމިލީ ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށްފަހު، މަންމައަށް ނޭނގި ބައްޕަ ދެކުދިން (ގާތުންދޭ ކުއްޖަކު ހިމެނޭ) ބައްޕަގެ މައިންބަފައިންގެ ގެއަށް ގެންގޮސް، މަންމައަށް ކުދިންނާ ބައްދަލުކުރުމަށް ހުރަސްއެޅި. ކުދިން މަންމައާ ޙަވާލުކުރުމަށް މަންމަ ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ޙަޟާނަތުގެ ޙާލަތަކީ ވަރިވުމަށްފަހު އުފެދޭ ޙާލަތެއްކަމަށާއި، ދެމަފިރިން ސުލްހަވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތުމުން ކުދިން މަންމައާ ޙަވާލުކުރުމަކީ ސުލްހައަށް ހުރަސްއެޅިދާނެ ކަމެއްކަމަށް ބުނެ، އަމުރު ނުނެރެ، މަންމައަށް ކުދިން ޒިޔާރަތްކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަށް ބައްޕައަށް ފެމިލީ ކޯޓުން އެންގި.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: މަންމަގެ ބަހުސަކީ ދަށުކޯޓުން ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާއާއި ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތު ބަލާފައި ނުވާކަމެވެ. ބައްޕަގެ ބަހުސަކީ ދެމަފިރިން ސުލްހަވުމަކީ ކުދިންނަށް އެންމެ މަޞްލަޙަތުހުރި ގޮތްކަމާއި، ބައްޕައަކީ ދަރިންގެ ބަލަދުވެރިޔާކަމާއި، ކުދިންނަށް ގެއްލުމެއް ނުލިބޭކަމެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތާބެހޭ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާތީއާއި، ސުލްހައަށް ބިނާކުރި ސަބަބަކީ ޤާނޫނީ ނުވަތަ ޝަރުޢީ ސަބަބެއް ނޫންތީ، 8 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑުތަކަށް ބަލާއިރު ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތު އެންމެ ބޮޑީ ކުދިން ވިހޭއްސުރެ ދިރިއުޅުނު މަންމަގެ ގޭގައި މަންމައާއެކު ދިރިއުޅުމުގައިކަމަށް ހައިކޯޓުން ނިންމި.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ވަގުތީ އަމުރާމެދު ނިންމިގޮތެއް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ބަދަލުކުރެވޭނީ، ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ގޮތްނިންމަވާފައިވަނީ ރަނގަޅު އުޞޫލަކަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ކަމުގައިވާނަމައެވެ. މި ފަރަޤުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ހަމަތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރެވެއެވެ. (ޕެރ. 23-24)
2. ދެމަފިރިން ވަރިވެ ޙަޟާނަތުގެ ސުވާލު އުފެދުމުގެ ކުރިން ދެތަނެއްގައި ދިރިއުޅެންފަށައި، ކުދިން ދިރިއުޅޭނީ ކާކުގެ ގާތުގައިތޯ ދެބަސްވާ ޙާލަތުގައި، ވަގުތީގޮތުން އެކަން ކޯޓުން ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދުމުގެ ފުރުޞަތު ޤާނޫނީގޮތުން ލިބިދެއެވެ. އެފަދަ ވަގުތީ އަމުރަކާމެދު ގޮތެއްނިންމުމުގައި ފެމިލީ ކޯޓުގެ ޢާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 35 ވަނަ މާއްދާއަށާއި، ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން ޤަޟިއްޔާގައިވާ އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 26)
3. ކާވެނިމަތީގައި ތިބި ދެމަފިރިންގެ ދަރިން ވަގުތީގޮތުން ދިރިއުޅޭނެ ތަނެއް ކަނޑައެޅުމުގައި ކޯޓުން މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނީ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށެވެ؛ އަދި ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ކަންކަމަށް ކޮންމެ ކުއްޖަކާ ގުޅޭގޮތުން ވަކިވަކިން ރިޢާޔަތްކޮށް ގޮތެއް ނިންމަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 29، 31)
4. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35 ވަނަ މާއްދާއާއި 68 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ރައިޓްސް އޮފް ދަ ޗައިލްޑްގެ ދަށުން އެކުލަވާލާފައިވާ ލިޔުންތައް (މިސާލަކަށް ކޮމިޓީ އޮން ދަ ރައިޓްސް އޮފް ދަ ޗައިލްޑްގެ ޖެނެރަލް ކޮމެންޓް 14) ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތުގެ މަފްހޫމް ތަރުޖަމާކުރުމުގެ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 33-34)
5. ކުއްޖާގެ އުމުރުގެ ސަބަބުން ކުއްޖާ ދެކޭގޮތް ސާފުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަނަމަވެސް، ކަމާބެހޭ މީހެއްގެ އެހީގައި ކުއްޖާގެ އިޙްސާސް ދެނެގަތުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްއިރު އެކަން ނުކުރުމަކީ ނިންމުމުގެ އައިބެކެވެ؛ އަދި ކުއްޖާ ފަރިތަވެފައިވާ ޠަބީޢީ މާހައުލުން ވަކިކުރުމުގެ އަސަރާއި، ގާތުންދޭ ކުއްޖާގެ ޞިއްޙަތާއި، ޅަފަތުގެ ތަޢުލީމާއި، އަޅާލުމާއި ރައްކާތެރިކަމަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުމަކީވެސް 8 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި އައިބެކެވެ. (ޕެރ. 36-42)
6. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ޤާނޫނުގައި ވަކިގޮތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަމެއްގައި ފަނޑިޔާރުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ ޤާނޫނަށެވެ؛ އެހެންކަމުން މިފަދަ ޙާލަތުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނާއި، ޢާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދާއި، ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނުގައިވާ އުޞޫލުތަކަށެވެ. ދެމަފިރިން ސުލްހަވެރިވުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ވަގުތީ އަމުރު ނުނެރުމަކީ ޤާނޫނީ ނުވަތަ ޝަރުޢީ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކުރެވިފައިވާ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 43-44)
7. ފިރިމީހާގެ ކިޔަމަނުން އަނބިމީހާ ނުކުތުމަކީ، ކުދިން ފަރިތަ މާހައުލަށް އެނބުރި ދިޔުމަށް ހުރަސްއެޅުމަށް ފުދޭ ސަބަބެއްކަން ދަލާލަތުކޮށްދޭ ޤާނޫނީ ނުވަތަ ޝަރުޢީ ނައްޞެއް ނުވަތަ ޤާޢިދާއެއް ނުދެއްކެއެވެ؛ އަނބިމީހާ ކިޔަމަންކުރުމުގެ ގޮތުން ކުދިން މަންމައާ ވަކިކޮށް ކުދިންގެ ދިރިއުޅުމަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތައް ގެނައުމަކީ ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނީ ނިޒާމާ ޚިލާފު ޢަމަލެކެވެ. (ޕެރ. 45، 49-50)
8. ވަގުތީ އަމުރުގެ މައްސަލަތަކަކީ އަވަސް ޠަބީޢަތުގެ މައްސަލަތަކަކަށްވާތީ، ލިބެންހުރި މަޢުލޫމާތާއި ސޯޝަލް ވަރކަރގެ ރިޕޯޓު ފަދަ ކަންކަމަށް ބަލައި ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް ހެޔޮގޮތެއް ވީހާވެސް އަވަހަކަށް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ؛ އަދި ކުއްޖާގެ ދިރިއުޅުމުގެ އަސާސީ ކަންކަން ޢަމަލީގޮތުން ފުއްދައިދޭ މައިބެލެހެއްޓުންތެރިޔާ ދެނެގަނެ، ކުއްޖާގެ އިސްމަޞްލަޙަތު އޮންނާނީ އެމީހަކާއެކު ދިރިއުޅުމުގައިކަމަށް ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 46-48)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2000 (ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 8 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2022/R-102 (ފެމިލީ ކޯޓުގެ ޢާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 35 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 68 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާ
• ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ރައިޓްސް އޮފް ދަ ޗައިލްޑް؛ Committee on the Rights of the Child, General Comment no. 14 (2013), CRC/C/GC/14
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) (އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު)
• 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
• 2012/SC-A/21 (ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް (އޮސްޓްރޭލިއާ) ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން)
• 2022/HC-A/345
• 2022/HC-A/353