މުޙައްމަދު ރުވައިދު ވ. މަރްޔަމް ޖަޒްލީ
ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް
ކީވޯޑުތައް: އާޢިލީ މައްސަލަ، ހަޟާނާތު، މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް، މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކުގެ ޢާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ އުސޫލު، ހިމާޔަތްކުރަންއެދޭ މަސްލަޙަތެއް ބުނެދެވިފައި ނެތުން
ދަށު ކޯޓު: ބ. އޭދަފުށި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 51/F10C/2022
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ދަރިފުޅުގެ ޙަޟާނަތު ހޯދުމަށް މަންމަ ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި މައްސަލަ ބެލުމުގެ ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް އެ ކޯޓަށް ލިބިގެންވޭތޯ، ނުވަތަ ކުއްޖާ ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓަށް ހަމައެކަނި ލިބިގެންވޭތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: މަންމަ ދިރިއުޅޭ ބ. އޭދަފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ދަރިފުޅުގެ ޙަޟާނަތު ހޯދުމަށް މަންމަ މައްސަލަ ހުށަހެޅިއިރު، ކުއްޖާ ދިރިއުޅެނީ ބައްޕައާއެކު ރ. މަޑުއްވަރީގައެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: އޭދަފުށި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކުގެ ޢާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ އުސޫލުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް އެ ކޯޓަށް ލިބިގެންވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި ބައްޕަގެ އިޢުތިރާޟް ރައްދުކުރިއެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ބައްޕަ ބުނީ 2019/HC-A/651 ގައިވާ ގޮތުން ކުއްޖާއަށް އެންމެ މަޞްލަޙަތު ބޮޑު ކޯޓަކީ ކުއްޖާ ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓު ކަމަށާއި އުސޫލުގެ 5 (ހ) އަދި (ބ) އަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށެވެ. މަންމަ ބުނީ 5 (ށ) ގެ ދަށުން އަމިއްލަ ދިރިއުޅޭ ދާއިރާގެ ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު ލިބިގެންވާ ކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އުސޫލުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއިން މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފަރާތަށް އިޚްތިޔާރުތައް ދީފައިވާއިރު، ބައްޕައަށް ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ގެއްލޭނެ ގޮތެއް ނުދެއްކުނެވެ؛ 2019/HC-A/651 އަކީ ކުރީގެ އުޞޫލުގެ ދަށުން ނިންމި، ވާޤިޢާ ތަފާތު ޤަޟިއްޔާއެކެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 63 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ޢާއްމު އުޞޫލަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ދާއިމީ އެޑްރެސް ހުންނަ ދާއިރާގެ ކޯޓަށެވެ؛ އެ މާއްދާގައި ޙަޟާނަތުގެ މައްސަލަތަކަށް ޚާއްޞަ ގޮތެއް ބަޔާންކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 9)
- މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކުގެ ޢާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ އުސޫލުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ޢާއްމު އުސޫލު އޮތްނަމަވެސް، (ށ) ގެ ދަށުން މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފަރާތް އާންމުކޮށް ދިރިއުޅޭ ތަން ނިސްބަތްވާ ޖުޑީޝަލް ދާއިރާގެ ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅިދާނެއެވެ؛ މިއީ މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފަރާތަށް ދީފައިވާ އިޚްތިޔާރުތަކެކެވެ. (ޕެރ. 11)
- ކުޑަކުއްޖަކާ ގުޅޭ މައްސަލައެއްގައި (ބ) ގައި 'ވެސް' ބޭނުންކޮށްފައިވާ ގޮތުން، ކުއްޖާ ހުރި ރަށުގެ ކޯޓަށް ވެސް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭއިރު، އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވަނީ ހަމައެކަނި ކުއްޖާ ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓަށް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 11)
- ކުއްޖާއަށް އެންމެ މަޞްލަޙަތު ބޮޑު ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ އުޞޫލު މިހާރުގެ އުސޫލުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވިނަމަވެސް، ހިމާޔަތްކުރަންޖެހޭ އެފަދަ މަޞްލަޙަތެއް މައްސަލައިގައި ފާޅުކަންބޮޑުކޮށް ފެންނަނަމަ އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރެވެންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 12)
- ކުރީގެ އުސޫލުގެ ދަށުން ނިންމާފައިވާ، ވާޤިޢާ ތަފާތު ޤަޟިއްޔާއެއްގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލު، އާ އުސޫލު ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހު ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކަށް ތަޠުބީޤުނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 13)
- ކުއްޖާ ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުން ރައްކާކުރެވޭނެ މަޞްލަޙަތެއް ނުވަތަ ހުށަހެޅި ކޯޓުގައި ކުރިއަށް ދިއުމުން ގެއްލޭނެ މަޞްލަޙަތެއް ނުދައްކާ ހިނދު، އުސޫލުން ދީފައިވާ އިޚްތިޔާރުތައް ހަނިކުރެވޭނެ ޤާނޫނީ ހުއްޖަތެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 14، 15)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 63 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- އުސޫލު ނަންބަރު 26-2022/G (މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކުގެ ޢާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ އުސޫލު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ބ)
- ގަވާއިދު ނަންބަރު 99-2022/R (ޢާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދު) (ލިޔުމުގައި '35 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)')
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/04 (ޢާއިލީ މައްސަލަތައް ކޯޓުތަކަށް ހުށަހެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ
- މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (އިސްތިއުނާފުގެ އިޖުރާއަތު ބަޔާންކުރާ ފުޓްނޯޓުގައި؛ ލިޔުމުގައި 'ޤާނޫނު ނަންބަރު 3233/23' އަދި '311 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)')
- 2019/HC-A/651
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.