މޯލްޑިވްސް ސީ ސޯލްޓް ވ. ލެޝަރ ކާރގޯ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B11/IN/2023/02

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ސިވިލް ކޯޓުގެ 1627/Cv-C/2020 ޤަޟިއްޔާއިން ގޮތެއް ނުނިންމާ ބާކީވި 31 އިންވޮއިސްގެ ފައިސާ ހޯދުމަށް، ތަފާތު ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ (568/Cv-C/2023) ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ސިވިލް ކޯޓަށް ލިބިގެންވާ ކަމަށް ނިންމުމުގައި ރެސްޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ރަނގަޅަށް ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވޭތޯ، ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ފުދޭ މިންވަރަށް ބަޔާންކޮށްފައިވޭތޯ، އަދި އިޚްތިޞާޞާމެދު ނިންމުމުގައި މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢަށް ކުރިން ޙުކުމްކުރެވިފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ރެސްޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ނުވަތަ ކަނޑައެޅި ނިޔާގެ ބާރު ލިބިގެންވާ ޙުކުމަކުން ނިމިފައިވާ މައްސަލައެއް ދެވަނަ ފަހަރަށް ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުން މަނާކުރާ މަބްދައުގެ ޙަޤީޤީ ބޭނުމަކީ، ޚަޞްމުންގެ ޙައްޤުތަކާއި ޤާނޫނީ މަރުކަޒުތައް އިސްތިޤްރާރުވެގެން ދިއުމާއެކު ކޯޓާއި ޝަރީޢަތުގެ ބޭނުން ނަހަމަ ގޮތުގައި ހިފުން ހުއްޓުވުމެވެ. (ޕެރ. 12-13)
2. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/25 ޤަޟިއްޔާގައިވާ ގޮތުން ރެސްޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ބިނާވެފައިވަނީ އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް، ކޯސް އޮފް އެކްޝަން އެސްޓޮޕަލް އަދި އިޖުރާއަތުގެ ނަހަމަ ބޭނުން ހިފުން (abuse of process) ގެ 3 އުޞޫލުގެ މައްޗަށެވެ. އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް ޤާއިމުވާން، ހުށަހަޅާ ނުކުތާއަކީ ކުރިން ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވާ ނުކުތާއަކަށްވުން، އެ ނިންމުމަކީ ނިހާއީ ނިންމުމަކަށްވުން، އަދި ދެ މައްސަލައިގައި ހިމެނެނީ އެއް ފަރާތްތަކެއް ކަމުގައިވުން ޝަރުޠުވެއެވެ. (ޕެރ. 14)
3. ކޯސް އޮފް އެކްޝަން އެސްޓޮޕަލް ޤާއިމުވާން، ކުރިން އުފުލާފައިވާ ދަޢުވާއަކާ ގުޅިގެން އިޚްތިޞާޞް ލިބިފައިވާ ކޯޓެއްގެ ނިންމުމެއް އޮތުން، ދެ މައްސަލައިގައި ހިމެނެނީ އެއް ފަރާތްތަކެއް ކަމުގައިވުން، ދެ މައްސަލައަކީ ފަރަޤެއް ހުރި ތަފާތު ދެ މައްސަލަ ކަމުގައި ނުވުން، އަދި ފަހުން ހުށަހަޅާ ނުކުތާތަކަކީ އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތްކޮށް ވިސްނުންތެރިކަމާއެކު ހުށަހެޅިނަމަ ކުރީގެ މައްސަލައިގައި ގޮތް ކަނޑައެޅޭނެ ނުކުތާތަކެއް ކަމުގައިވުން ޝަރުޠުވެއެވެ. އިޖުރާއަތުގެ ނަހަމަ ބޭނުން ހިފުމަށް ނަޒަރުކުރަނީ އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް އަދި ކޯސް އޮފް އެކްޝަން އެސްޓޮޕަލް ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭ ޙާލަތްތަކުގައެވެ. (ޕެރ. 14)
4. ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއްގެ ބޭނުމަކީ އިޖުރާއަތުގެ ނަހަމަ ބޭނުން ހިފުންކަން ދެނެގަނެވޭނީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ކަންހިނގާދިޔަ ގޮތާއި މައުޟޫޢާއި ވަށައިގެންވާ ކަންތައްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެންނެވެ. އެއްކޮށް އެއް މައްސަލައެއްގެ ތެރޭގައި ހުށަހެޅެން އޮތް ދަޢުވާ، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ގެއްލުން ދިނުމުގެ ޤަޞްދުގައި ވަކިވަކިކޮށް ހުށަހަޅަމުން ދާނަމަ، އެއީ އިޖުރާއަތުގެ ނަހަމަ ބޭނުން ހިފުން ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި ބެލެން ނެތް މައްސަލައެއްކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނަ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 18-19)
5. ދެ ދަޢުވާގެ މައުޟޫޢު ބިނާވަނީ އެއްކަހަލަ ޚިދުމަތެއްގެ މައްޗަށް ކަމުގައިވިޔަސް، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ތަފާތުވެ، ފަހުން ހުށަހެޅި ދަޢުވާގައިވާ ބިލްތަކާމެދު ކުރީގެ މައްސަލައިގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައި ނުވާނަމަ، ރެސްޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ހުރަހެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ކޯޓެއްގައިވެސް ފަރުވާއެއް ލިބިފައިނުވާ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތުދިނުމަކީ ނިޒާމު ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 17، 20)
6. ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އިން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތެއްގެ މައިގަނޑު އުންޞުރެއް ކަމަށާއި ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު އެނގުމަކީ ޚަޞްމުންގެ ޙައްޤެއް ކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން [2021] SC 30 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. ފަނޑިޔާރު ސަބަބުތައް އެކަށީގެންވާ މިންގަނޑަކުން ބަޔާންކޮށް، ޚަޞްމުން ހުށަހެޅި ނުކުތާތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާނަމަ، ސަބަބު ބަޔާންނުކުރުމުގެ އުނިކަމެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 23-24)
7. އިޚްތިޞާޞާމެދު ނިންމާ މަރުޙަލާގައި، އެހިނދަށް ފެންނަން އޮތް ޙަޤީޤަތްތަކުގެ މައްޗަށް (އެއަރވޭ ބިލްތަކުގައި ޝިޕަރގެ ގޮތުގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ނަން އޮތުން) ބިނާކޮށް ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުގެ ޤާނޫނީ ޙައިޞިއްޔަތު ލިބިގެންވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ، މައުޟޫޢީ ނުކުތާއަށް ކުރިން ޙުކުމްކުރުމެއް ނޫނެވެ. މައުޟޫޢީ ބެލުމުގައި ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ކަންކަމުގައި ފަށާ މަރުޙަލާގައި އިސްތިއުނާފު ކޯޓުން ގޮތެއް ނުކަނޑައަޅައެވެ. (ޕެރ. 27-28)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/25 (ބަނީ ހޯލްޑިންގްސް (ބީ.ވީ.އައި) ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2021] SC 30 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)