ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ނަޒީދު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމަށް ބަދަލުގެނައުމުގެ ފާއިލިއްޔަތެއް ނެތް (ޙުކުމް ޤާއިމް)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، އެއްބަސްވެގެން އުފުލޭ ޖިނާއީ ދަޢުވާ، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން، އަދަބު އެއްހަމަކުރުން، އެއްބަސްވުމާއި އެއްގޮތަށް އަދަބު ކަނޑައެޅުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 20/Cr-C/2022

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަކަރާއި ޙީލަތްހެދުމުގެ ކުށުގެ މައްސަލައެއްގައި ކޯޓުން ބަލައިގަތް އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ޖަލު އަދަބު، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަށުން ޖޫރިމަނާއަކަށް ބަދަލުކޮށް (އެއްހަމަކޮށް) ޙުކުމްކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބޭތޯ؛ އަދި ޖަލު އަދަބު ޖޫރިމަނާއަށް ބަދަލުކުރުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފުވީތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: އެޕާޓްމެންޓެއް ދިގު މުއްދަތަކަށް ކުއްޔަށް ހިފާފައިވާކަމުގެ ސައްޙަ ނޫން އެއްބަސްވުމެއް ދައްކައިގެން އެ އެޕާޓްމެންޓް އެހެން މީހަކަށް ކުއްޔަށް ދީ ފައިސާ ހޯދިކަމުގެ މަކަރާއި ޙީލަތްހެދުމުގެ ދަޢުވާއެއްގައި، ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތާއި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއާ ދެމެދު ޖަލު އަދަބަކާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވެ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އެ އެއްބަސްވުން ބަލައިގަތެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ކުށް ސާބިތުކޮށް، އެއްބަސްވުމުގައިވާ ޖަލު އަދަބު ކަނޑައަޅައި، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ އަދަބު އެއްހަމަކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ދަށުން އޭގެ ބައެއް ޖޫރިމަނާއަކަށް ބަދަލުކުރިއެވެ؛ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ދިނުމަށްވެސް އަމުރުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ބަލައިގަތް އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމާ ފުށުއަރާ އަދަބެއް ކަނޑައެޅުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމަށާއި، ޖޫރިމަނާއަށް ބަދަލުކުރީ އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފަށް ކަމަށެވެ. ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުން އެދުނީ ލުއި ގޮތެއް ނިންމުމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި، ބަލައިގަތް އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމަކީ ބަނދެވޭ އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށާއި އަދަބަށް އުނިއިތުރު ގެނައުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ނެތް ކަމަށް ކަނޑައެޅިނަމަވެސް، ޖޫރިމަނާ ނުދައްކާތީ ދަށު ކޯޓުން އަދަބު ޖަލު ޙުކުމަކަށް ބަދަލުކޮށް ތަންފީޛުކުރަމުންދާތީ ޙުކުމަށް ބަދަލުގެނައުމުގެ ފާއިލިއްޔަތެއް ނެތް ކަމަށް ނިންމިއެވެ. ފަނޑިޔާރު ފަރްހީޒް ދެކިވަޑައިގަތީ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ އަދަބު ކަނޑައެޅުމަށްފަހު ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަށުން އެއްހަމަކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބޭ ކަމަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާއާއި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއާ ދެމެދު ވާ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ކޯޓުން ބަލައިގަތުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، އެއީ ދެފަރާތުގެ މެދުގައި ޤާނޫނީގޮތުން ބަނދެވޭ އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށްވެ، ކުށަށް އަދަބު ކަނޑައަޅަންވާނީ އެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ. (ޕެރ. 59، 64 - އަޣުލަބިއްޔަތު)
2. އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމުގެ އަސާސީ މަޤްޞަދަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް ލުއި އަދަބެއް ލިބިދިނުމަށް ހުށަހެޅުމެވެ؛ އެ އެއްބަސްވުން ބަލައިގަތުމަށްފަހު އެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ އަދަބަށް އުނިއިތުރު ގެނައުމުގެ އިޚްތިޔާރު މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ އެއްވެސް މާއްދާއަކުން ލިބިދީފައި ނުވާއިރު، އެކަމަކީ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމުގެ މަޤްޞަދާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 60-64 - އަޣުލަބިއްޔަތު)
3. ފަނޑިޔާރަށް ވާނީ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ބަލައިގަތުމުގެ ކުރިން، އެއީ ހެކިތަކާއި މައްސަލައިގެ މުހިންމު ކަންކަމަށް އެކަށީގެންވާ ރިޢާޔަތެއް ނުކޮށް ހުށަހަޅާފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްނަމަ، އަލުން ވިސްނުމަށް އެންގުމުގެ ނުވަތަ ބަލައިނުގަތުމުގެ ބާރެވެ. (ޕެރ. 59 - އަޣުލަބިއްޔަތު)
4. އިސްތިއުނާފުކުރެވުނު ޙުކުމުގެ ޖޫރިމަނާ ނުދައްކާތީ ދަށު ކޯޓުގެ އެހެން ޤަޟިއްޔާއަކުން އަދަބު ޖަލު ޙުކުމަކަށް ބަދަލުކޮށް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ ޙާލަތުގައި، ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެނައުމުގެ ފާއިލިއްޔަތެއް ނެތުމުން ހައިކޯޓުން ޙުކުމަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 67-69 - އަޣުލަބިއްޔަތު)
5. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަށުން އަދަބު އެއްހަމަކުރުން (conversion of sentence) އަކީ ކަނޑައެޅޭ އަދަބު އެއާ އެއްމިންވަރެއްގެ އެހެން ބާވަތެއްގެ އަދަބަކަށް ބަދަލުކުރުމެވެ؛ އެއީ އަދަބުގެ ދަރަޖަ ލުއިކުރުމާ (mitigation) ތަފާތު މަފްހޫމެއް ކަމަށާއި، ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ ތަޤްދީރީ ބާރެއް ކަމަށް ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒް ދެކިވަޑައިގަތެވެ. (ޕެރ. 39-41، 56 - އަޤައްލިއްޔަތުގެ ރައުޔު)
6. ކުށުގެ ރެކޯޑަކީ އަދަބު އެއްހަމަކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވާނަމަ އެކަން ދަށު ކޯޓުގެ ސަމާލުކަމަށް ގެނައުމަކީ ދައުލަތުގެ ޒިންމާއެއް ކަމަށާއި، ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަނޭޅޭ ވާޤިޢާއެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އިސްތިއުނާފުގައި ނިންމުމަށް ބަދަލު ނުގެނެވޭނެ ކަމަށް ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒް ދެކިވަޑައިގަތެވެ. (ޕެރ. 65-66 - އަޤައްލިއްޔަތުގެ ރައުޔު)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 108 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ރ) (ޕީޑީއެފުގައި '323')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 168 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (1 ވަނަ އިޞްލާޙުން އުވާލެވިފައި؛ ޕީޑީއެފުގައި '363')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމާބެހޭ މާއްދާ (104 ވަނަ މާއްދާ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭ، ޕީޑީއެފުގައި '321') ގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)، (ކ) އަދި 103 ވަނަ މާއްދާ (ޕީޑީއެފުގައި '322')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 36 ވަނަ މާއްދާ (އުވާލެވިފައި) އަދި ނަސޭހަތްދީ ދޫކޮށްލުމާބެހޭ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) އަށް ގެނެވުނު 1 ވަނަ އިޞްލާޙު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1002 ވަނަ މާއްދާ (ކަނޑައެޅޭނެ އަދަބުގެ މިންވަރު ބަޔާންކުރާ ތާވަލު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1004 ވަނަ މާއްދާ (އަދަބު އެއްހަމަކުރުން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1005 ވަނަ މާއްދާ (ތަފާތު އަދަބު އެއްހަމަކުރާ ތާވަލު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ މަކަރާއި ޙީލަތްހެދުމުގެ ކުށާއި އޭގެ ދަރަޖަ ބަޔާންކުރާ މާއްދާތައް، އިޢުތިރާފުވުމުން އަދަބު ލުއިވުމާބެހޭ މާއްދާ (ނަންބަރުތައް ޕީޑީއެފުގައި ސާފުނޫން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލު ނަންބަރު 2021/02 (ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލު) ގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ނ)، 13 ވަނަ މާއްދާ (ނަންބަރުތައް ޕީޑީއެފުގައި ސާފުނޫން)