ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ވިދާދު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2023/1902

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކޯޓު އަމުރަކުން ހައްޔަރުކުރި މީހަކަށް ހައްޔަރުކުރި ވަގުތު އަނގަބަހުން ޤާނޫނީ އިންޒާރު ދިންކަން ސާބިތުވާކަށް ނެތްކަމަށް ބަލައި، ހައްޔަރު ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް ކަނޑައަޅައި ބަންދުން ދޫކޮށްލި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރު ރަނގަޅުތޯ؛ އަދި ޤާނޫނީ އިންޒާރު ދިންކަން ސާބިތުކުރަންވީ ގޮތަކީ ކޮބައިތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މާރާމާރީއެއްގެ ތުހުމަތުގައި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރަކުން 22 ސެޕްޓެންބަރު 2023 ގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ހައްޔަރުކޮށް ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ހައްޔަރުކުރި ވަގުތު ޤާނޫނީ އިންޒާރު ދިންކަން އެނގޭނެ ހާދިސާ ރިޕޯޓެއް ނުވަތަ ފުލުހެއްގެ ބަޔާނެއް ހުށަނާޅާތީ ހައްޔަރު ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 41-44 އާ އެއްގޮތަށް ނުވާކަމަށް ބަލައި، ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޝަރުޠެއްނެތި ބަންދުން ދޫކޮށްލިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޕީޖީ އޮފީހުން ބުނީ ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާގެ މަޢުލޫމާތު ފޯމުގައި ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވާކަމަށާއި، ބަންދު މަޖިލީހަށް ޙާޟިރުވި ފުލުހަށް އިންޒާރު ދިން ފުލުހު ބުނުން ފުދޭނެކަމަށެވެ. ދިފާޢުން ބުނީ ހައްޔަރުކުރި ވަގުތު އަނގަބަހުން އިންޒާރު ނުދޭކަމަށާއި، ފޯމަކީ ލިޔުމުން ދޭ އިންޒާރުކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: މެޖޯރިޓީން ދެކުނީ ޤާނޫނީ އިންޒާރު ދިންކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ފުލުހުންގެ މައްޗަށް އޮވެ، އިވުނުކަމަށް ބުނާ ހެއްކަކުން އެކަން ސާބިތުނުވާތީ، އަދި ދަށުކޯޓަށް އެކަށީގެންވާ ބަޔާނެއް ނުވަތަ ހާދިސާ ރިޕޯޓެއް ނުހުށަހަޅާތީ، ހައްޔަރު ޤާނޫނާ ޚިލާފުވެ ބަންދުން ދޫކުރުމަކީ ޤާނޫނީ ނަތީޖާކަމަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ މަޖިލީހުގައި ފުރަތަމަ ބަލަންވާނީ ހައްޔަރު ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިންތޯއެވެ (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 އާއި 60(ހ))؛ ހައްޔަރުގެ އިޖުރާއަތަށް ފުލުހުން ޢަމަލުކުރިތޯ ފަނޑިޔާރު ވަޒަންކުރަންވާނީ އެހެން ޝަރީޢަތްތަކުގައި ކަމެއް ވުޖޫދުވިތޯ ދެނެގަންނަ ގޮތުގެ މަތިން، ދެފަރާތުގެ ހުށަހެޅުންތަކާއި ހެކީގެ ބުރަދަނަށް ރިޢާޔަތްކޮށެވެ. (ޕެރ. 22، 46-48)
2. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 އާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 42(ހ)(1)، 43(ހ)، 44 ގެ ދަށުން ހައްޔަރުކުރެވޭކަމާއި ސަބަބު ވަގުތުން އަނގަބަހުން އަންގައި، ޤާނޫނީ އިންޒާރު ދޭންވާނީ ހައްޔަރުކުރާ ވަގުތު ނުވަތަ އޭގެ ކުރިން؛ އޭގެ ފަހުން ނޫނެވެ؛ ކޯޓު އަމުރުގެ ކޮޕީ ދިނުމަކުން ނުވަތަ ލިޔުމުން އެންގުމަކުން އަނގަބަހުން ދޭންޖެހޭ އެންގުން ނުދީ ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 28-30، 44-45)
3. ހައްޔަރުކުރެވުނު މީހާ ސުވާލު އުފައްދާނަމަ، ޤާނޫނީ އިންޒާރު ދިންކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނަނީ ފުލުހުން/ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 23، 52؛ ފަނޑިޔާރުން އިއްތިފާޤުން)
4. އިވުނުކަމަށް ބުނާ ހެއްކަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ބަލައިގަނެވޭ ހެއްކެއް ނޫނެވެ؛ އިންޒާރު ދިން ފުލުހަކު ބުނިކަމަށް ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުވި އެހެން ފުލުހަކު ބުނުމަކުން ހައްޔަރުކުރި ވަގުތު ޤާނޫނީ އިންޒާރު ދިންކަމަށް ބެލޭނެ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނުވެއެވެ؛ އިންޒާރު ދިން ފުލުހުގެ ބަޔާނެއް، ނުވަތަ އިންޒާރު ދިން ފުލުހަކީ ކާކުކަން އެނގޭގޮތަށް ފުލުހުން ސޮއިކޮށްފައިވާ ހާދިސާ ރިޕޯޓެއް، ނުވަތަ އެ ފުލުހު ޙާޟިރުވެ ބުނުން ބޭނުންވެއެވެ. (ޕެރ. 49-51، 54؛ މެޖޯރިޓީ)
5. "ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާގެ މަޢުލޫމާތު ފޯމް" ގައި ސޮއިކޮށްފައިވުމަކީ ލިޔުމުން ދޭ އިންޒާރެއް ކަމަށްވާތީ، ހައްޔަރުކުރި ވަގުތު އަނގަބަހުން އިންޒާރު ދިންކަމުގެ ހެއްކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 48، 50-51؛ މެޖޯރިޓީ) - ފަނޑިޔާރު ނިޔާޒްގެ ޚިލާފު ރައުޔުގައި: އެ ފޯމާއި ހައްޔަރުގެ ޢަމަލީ ކަންކަމުގައި ހިމެނުނު މީހެއްގެ ބުނުމުން އިންޒާރު ދިންކަމަށް ބުރަވެވިދާނެކަމަށާއި، ވަކި ޚާއްޞަ ލިޔުމެއް ނެތުމަކީ އިންޒާރު ނުދޭކަމަށް ބެލޭނެ ސަބަބެއް ނޫންކަމަށް (ޕެރ. 23-27)
6. ހައްޔަރުކުރާއިރު ޤާނޫނީ އިންޒާރު ދިނުމަކީ ހައްޔަރުގެ އިޖުރާއަތުގެ އެންމެ އަސާސީ ކަމެއްކަމުން، އެ އިޖުރާއަތު ގޯސްވުމުގެ ނަތީޖާއަކީ ހަމައެކަނި އޭގެ ތެރެއިން ހޯދި ހެކި ބަލައިނުގަތުމެއް ނޫން، އެ ބަންދަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ބަންދެއްކަމަށް ބަލައި ބަންދުން ދޫކުރުމެވެ؛ ނަމަވެސް އެ ތުހުމަތުގެ މައްޗަށް އަލުން ހައްޔަރުގެ އިޖުރާއަތު ހިންގައި ދެވަނަ ފަހަރަށް ބަންދަށް އެދުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 55-59؛ މެޖޯރިޓީ) - ފަނޑިޔާރު ނިޔާޒްގެ ޚިލާފު ރައުޔުގައި: އިންޒާރު ނުދިނުމުގެ ނަތީޖާއަކީ އިންޒާރު ނުލައި ދިން ބަޔާން ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ގެއްލުމެވެ، އޭގެ ޒާތުގައި ހައްޔަރަށް އަސަރެއް ނުކުރެއެވެ (ޕެރ. 33)
7. ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ބަލަންވާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކުގެ އަސާސްގެ މައްޗަށެވެ (ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32(ހ))؛ އެ ފުރުޞަތު އޮއްވާ ދަށުކޯޓަށް ހުށަނާޅާ ލިޔުންތަކެއްގެ މައްޗަށް ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބަދަލު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 53؛ މެޖޯރިޓީ)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 41 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (1)، (2) އަދި (ށ)(1)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (1)، (2)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 44 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)، (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ އަދި 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2022 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 117، 118، 119 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް) ގެ 15 ވަނަ ނުކުތާ