Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2024/HC-A/213 · 27 އޮގަސްޓް 2026 · އިޙްތިލާފު އޮންނަ ބާވަތުގެ ދަޢުވާ

އެންސިސް ފިޝަރީޒް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް، މެރިން ރިސޯސަސް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރ އަދި މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމެންޓް އެންޑް ޓްރޭޑް، އަދި މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، މައުޟޫޢީގޮތުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 757-CVC-2024

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދައުލަތުގެ ތިން މިނިސްޓްރީއެއްގެ މައްޗަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ ފޯމުގައި މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 91 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ތަފްޞީލުތައް ފުރިހަމަވޭތޯއާއި، ވިޔަފާރީގެ ދާއިރާގައި ވާދަވެރިކަން އުފައްދައި ދެމެހެއްޓުމުގެ ޤާނޫނު މި މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤުނުވާކަމަށް ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞްއާމެދު އުފެއްދި ސުވާލުގެ މަރުޙަލާގައި ސިވިލް ކޯޓުން ކަނޑައަޅައި ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ނިންމުން ޞައްޙަތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ޤާނޫނީ ހައިސިއްޔަތު ލިބިފައިވާ ކޮންމެ ފަރާތަކަށް މަދަނީ މައްސަލައެއްގެ ޚަޞްމަކަށް ވެވިދާނެއެވެ. އަދި އެ މައްސަލައެއްގައި އެ ފަރާތެއްގެ އެކަށީގެންވާ މަޞްލަޙަތެއް އޮތްނަމަ މަދަނީ ދަޢުވާއެއް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 52)
  2. ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް ދަޢުވާއެއް ހުށަހަޅާނަމަ، މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 91 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ތަފްޞީލުތަކުގެ އިތުރުން، 91 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާ ނިސްބަތްވާ ދައުލަތުގެ އިދާރާގެ ނަމާއި، ދައުލަތުން ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ ޙާލަތް މެދުވެރިވި ސަބަބުތަކާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަން ދަޢުވާ ފޯމުގައި ބަޔާންކުރަން ޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 53-54، 69)
  3. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާއާއި 110 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞްއާމެދު ސުވާލު އުފެއްދޭ ދެ ޙާލަތެއް ވެއެވެ: ދަޢުވާއާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ އިޚްތިޞާޞް (ސަރަހައްދީ އިޚްތިޞާޞް) ކޯޓަށް ލިބިގެންނުވުމާއި، އާންމު އުޞޫލުން އިޚްތިޞާޞް ލިބިފައިވީނަމަވެސް މައްސަލައިގައި މެދުވެރިވާ ޙާލަތުން މައްސަލަ ނުބެލެވޭނެ ނުވަތަ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެ ޙާލަތެވެ. ދެވަނަ ބާވަތުގެ އިޢުތިރާޟު ގުޅެނީ އިޖުރާއަތާއެވެ. (ޕެރ. 57-58)
  4. މައްސަލަ މައުޟޫޢީގޮތުން ބެލުމުގެ ކުރިން އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟެއްގެ މައްޗަށް ގޮތެއް ކަނޑައަޅާ މަރުޙަލާގައި ބަލަންވާނެ މިންގަނޑަކީ، އިޖުރާއީ ނަޒަރަކުން އެހިނދު ފެންނަން ހުރި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް، މައްސަލަ އެ ހިސާބުންވެސް ބަލައިނުގަނެވޭނެފަދަ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައިވޭތޯ ބެލުމެވެ. (ޕެރ. 60؛ 2023/HC-A/319 ގެ އުޞޫލު)
  5. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 110 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މައްސަލަ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ނިންމާނީ، މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދިޔުމުގައި އިޖުރާއީ ގޯހެއް ވަރަށް ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ފެންނަން ހުރިނަމައެވެ. އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟުގައި ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ހިމެނޭނަމަ، އެކަން މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢުގައި ބަލައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އޮވެއެވެ. (ޕެރ. 61)
  6. ސަރުކާރުގެ ނިންމުމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހުށަހަޅާ ދަޢުވާއެއްގައި، އެ ނިންމުމާ ގުޅުވައިގެން ކޮންމެ މިނިސްޓްރީއެއް ޒިންމާވާންޖެހޭ ސަބަބުތައް ދަޢުވާ ފޯމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، prima facie މިންގަނޑުން 91 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) ފުރިހަމަވާކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. އިތުރަށް ސާފުވުމާއި ގޮތެއް ކަނޑައެޅުން ކުރެވޭނީ މައުޟޫޢުގައި ދެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ކަންކަމުގެ އަލީގައެވެ. (ޕެރ. 70-71)
  7. ވިޔަފާރީގެ ދާއިރާގައި ވާދަވެރިކަން އުފައްދައި ދެމެހެއްޓުމުގެ ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއިން ލިބިދޭ އިސްތިސްނާއަކީ، ދައުލަތަށް ލިބިފައިވާ ސިޔާދަތީ ބާރުތަކުގެ ދަށުން ސަރުކާރުން (ނުވަތަ ލޯކަލް ކައުންސިލަކުން) އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ މައްޗަށް އެ ޤާނޫނުގެ އުޞޫލުތައް ނުހިނގުމެވެ. (ޕެރ. 78-79)
  8. ސަރުކާރުގެ ނިންމުމަކަށް ވާދަވެރިކަމުގެ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުވޭތޯ (ނިންމުމަކީ ސިޔާދަތީ ބާރުގެ ދަށުން އެޅި ފިޔަވަޅެއްތޯ) އަދި އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެދޭ ފަރުވާ ނަގައިދެވިދާނެތޯ ކަނޑައެޅޭނީ ދެ ފަރާތުން މައުޟޫޢުގައި ބަހުސްކުރެވިގެންނެވެ. އިޢުތިރާޟުގައި ހުށަހަޅާފައިނުވާ، ބަހުސްކުރެވިފައިނުވާ މިފަދަ ސުވާލެއް އިޖުރާއީ މަރުޙަލާގައި ކަނޑައަޅައި ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ނިންމުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 73، 80-83)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.