Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2023/HC-A/319 · 11 ސެޕްޓެމްބަރު 2025 · އިޙްތިޞާޞްއާމެދު ނިންމިގޮތް

އިބްރާހީމް ޢަލީ ވ. މުޙައްމަދު ޢަލީ

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި: 37(ރ) ތަޠުބީޤުކުރި ބައި ބާޠިލު، އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވާކަމަށް ކުރި ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B5/IN/2023/01

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމަށްފަހު ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމަކީ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 37(ރ) ގެ ދަށުން ކޯޓުން ހުއްޓުވަންޖެހޭ ޢަމަލެއްތޯ، އަދި އެއްބަސްވުން ބާޠިލުވުމާއި ފައިސާ ހޯދުން ފިޔަވައި އެހެން ދަޢުވާއެއް ނުކުރުމަށް އެއްބަސްވުމުގައިވާ މާއްދާއަކީ ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞާ މެދު އިޢުތިރާޟުގެ މަރުޙަލާގައި މައްސަލަ ނުބެލޭނެ ޙާލަތެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 37(ރ) އަކީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާ ކުރިއަށްދާއިރު އެއް ޚަޞްމަކު އަނެއް ޚަޞްމުގެ މަޞްލަޙަތަށް އުނިކަމެއް އަންނަފަދަ ޢަމަލެއް ބަހުން، ލިޔުމުން ނުވަތަ ޢަމަލުން ކުރުން މަނާކޮށް، އެފަދަ ކަމެއް ހިނގައިފިނަމަ ފަނޑިޔާރު ވަގުތުން ހުއްޓުވަންޖެހޭ މާއްދާއެކެވެ؛ މިއީ ޒިންމާދާރުކަމާއެކު މަސައްކަތްކުރުމަށް ބާރުއަޅާ މާއްދާއެކެވެ. (ޕެރ. 41، 46)
  2. ޚަޞްމަކު ދެ ފަރާތް ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ތަރަހައިގެ ތެރެއިން އަޅާ ފިޔަވަޅަކަށް (މިސާލަކަށް، އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާއަކަށް ޙަވާލާދީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުން) 37(ރ) ތަޠުބީޤުކުރުމުގެ ކުރިން، އެ ފިޔަވަޅު އަޅާފައިވަނީ ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ގޮތުގެ މަތިންތޯ ނުވަތަ އެއްބަސްވުން ތަންދޭ ގޮތާއި އެއްބަސްވުމުގެ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށްތޯ ކޯޓުން ބަލަންވާނެއެވެ؛ އެންމެ ކުޑަމިނުން އެކަން ފާހަގަކޮށް ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ދޭންވާނެއެވެ؛ ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ހަމައެކަނި އިޖުރާއީ ނަޒަރަކުން އެ ޢަމަލު 37(ރ) އާ ޚިލާފުކަމަށް ނުކަނޑައެޅޭނެއެވެ. (ޕެރ. 44-47)
  3. މައްސަލަ ހުށަހެޅިއިރު ވުޖޫދުގައި އޮތް އެއްބަސްވުމެއް ފަހުން ބާޠިލުކުރިކަމަށް ބުނުމަކީ، އިޚްތިޞާޞާ މެދު އިޢުތިރާޟުގެ މަރުޙަލާގައި މައްސަލަ ނުބެލޭނެ ޙާލަތަކަށް ނުވާނެއެވެ؛ އެ ނުކުތާއާ ގުޅޭ ބަހުސް މައުޟޫޢުގައި ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނާނެއެވެ؛ ބާޠިލުކުރިކަމާ މެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ނުނިންމާހާ ހިނދަކު އެއީ ހުޅުވިފައިވާ ބަހުސެކެވެ. (ޕެރ. 48، 49)
  4. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާއާއި 110(ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞާ މެދު ސުވާލު އުފެއްދޭނީ ދެ ޙާލަތެއްގައެވެ: (1) ދަޢުވާއާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ކޯޓަށް ލިބިގެންނުވުން، (2) އާންމު އުޞޫލުން އިޚްތިޞާޞް ލިބިފައިވިޔަސް މެދުވެރިވާ ޙާލަތެއްގެ ސަބަބުން މައްސަލަ ބަލައިގެން ނުވާނެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވުން. (ޕެރ. 54، 55)
  5. އިޚްތިޞާޞާ މެދު އިޢުތިރާޟަކީ މައްސަލަ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބެލުމުގެ ކުރިން އިޖުރާއީ ނަޒަރަކުން (prima facie) ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މަރުޙަލާއެކެވެ؛ މި މަރުޙަލާގައި ބަލަންވާނީ އެހިނދު ފެންނަން ހުރި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް މައްސަލަ ބަލައިގެންނުވާނެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައިވޭތޯއެވެ؛ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ހިމެނޭނަމަ އަދި މައުޟޫޢުގައި ބެލުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްނަމަ، އެކަން މައުޟޫޢުގައި ބެލުމަށް ނިންމުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 56، 57)
  6. ފައިސާ ހޯދުން ފިޔަވައި އިތުރު ދަޢުވާއެއް ނުކުރުމަށް އެއްބަސްވުމުގައިވާ މާއްދާއަކީ، މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 47(ޅ)، 54 ވަނަ މާއްދާ ނުވަތަ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 18(ނ) ގައިވާ ޙާލަތެއް ނުވަތަ ޤާނޫނަކުން، ގަވާއިދަކުން ނުވަތަ ޝަރުޢީ ނިންމުމަކުން މަނާކުރާ ޙާލަތެއް ނޫންނަމަ، އިޚްތިޞާޞާ މެދު އިޢުތިރާޟުގެ މަރުޙަލާގައި މައްސަލަ ނުބެލޭނެ ޙާލަތަކަށް ނުވާނެ ކަމަށާއި، އެއީ މައުޟޫޢުގައި ބަލަންވީ ކަމެކެވެ؛ މިފަދައިން ނިންމުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 57، 59-63، 65)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.