މުޙައްމަދު ޢަލީ ވ. އިބްރާހީމް ޢަލީ

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމުގެ ބައެއް ބާޠިލު، އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1964-CVC-2023

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމަށްފަހު ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރިކަމަށް ބުނާއިރު ރައްދު ދަޢުވާއެއް ނެތުމުން އެކަމާ މެދު ދަށުކޯޓަށް ގޮތެއް ނުނިންމޭނެތޯ، އަދި ފައިސާ ހޯދުން ފިޔަވައި އެހެން މައްސަލައެއް ކޯޓަށް ހުށަނޭޅުމަށް ކޮންޓްރެކްޓުގައިވާ މާއްދާއެއްގެ ސަބަބުން އުޅަނދުގެ ރަޖިސްޓަރީ ބަދަލުކުރުމުގެ ސްޕެސިފިކް ޕަރފޯމަންސް އަމުރެއް ނުނެރެވޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރިކަމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދިފާޢުގައި ބުނެ، އެކަމާ މެދު ދެ ފަރާތުންވެސް ތަފްޞީލުކޮށް ވާހަކަދައްކާފައިވާއިރު، އެއްބަސްވުމަށް ޢަމަލުކުރުމަށް އެދޭ ފަރުވާ ބިނާވަނީ އެ ނުކުތާއާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާނަމަ، ރައްދު ދަޢުވާއެއް ހުށަހަޅާފައި ނެތުމަކީ އެ ނުކުތާއާ މެދު މައްސަލައިގެ ތެރެއިން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނޫނެވެ؛ އެ ނުކުތާ ފައިޞަލާކުރުމެއްނެތި ފަރުވާ ނުދެވޭނެކަމަށް ނިންމުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔު، ރިޔާސަތު ފަނޑިޔާރުގެ ރައުޔަށް ތާއީދުކޮށް)
2. ދަށު ކޯޓުން ކަށަވަރުކޮށް ގޮތެއް ނިންމާފައި ނުވާ ވާޤިއާއެއް (މިސާލަކަށް، އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމުގެ ޞައްޙަކަމާއި ދައްކާފައިވާ ފައިސާގެ ސާފު މިންވަރު) އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ކަނޑައެޅުމުގެ ބަދަލުގައި، އިސްތިއުނާފުގެ ޙައްޤަށް ހުރަސްއެޅުމުގެ އިޙްތިމާލު ނެތުމަށްޓަކައި އެކަން ކަނޑައަޅަންވާނީ ދަށު ކޯޓުންނެވެ؛ އެހެންވެ އެކަން އަލުން ބެލުމަށް މައްސަލަ ދަށު ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރެވިދާނެއެވެ. (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔު)
3. ކޮންޓްރެކްޓުގައި ފައިސާ ހޯދުން ފިޔަވައި އެހެން މައްސަލައެއް ކޯޓަށް ހުށަނޭޅުމަށް އޮންނަ މާއްދާއެއް، އެއް ފަރާތުން އިލްތިޒާމު އަދާކުރުމުން އަނެއް ފަރާތުން އޭގެ މުޤާބިލު އަދާނުކުރާ ޙާލަތުގައި މުޤާބިލު ލިބެންޖެހޭ ފަރާތަށް އެއްވެސް ފަރުވާއެއް ނުލިބޭގޮތަށް މާނަ ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއަކަށް ޤާނޫނީ ފިޔަވަޅު އެޅުން މަނާކުރާ މާއްދާއަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބާޠިލު މާއްދާއެކެވެ؛ އެހެންކަމުން އެފަދަ މާއްދާއަކީ ސްޕެސިފިކް ޕަރފޯމަންސް އަމުރެއް ނެރުމަށް ހުރަހެއް ނޫނެވެ. (ރިޔާސަތު ފަނޑިޔާރުގެ ރައުޔުގެ މި ބިނާއަށް އަޣުލަބިއްޔަތު ތާއީދުކޮށް)
4. ފައިސާ ދައްކާ ނިމޭ ވަރަކުން އުޅަނދުގެ ރަޖިސްޓަރީ ބަދަލުކުރަން ކޮންޓްރެކްޓުގައިވާ މާއްދާއެއް ސްޕެސިފިކް ޕަރފޯމަންސް އަމުރަކުން ތަންފީޒުކުރުން ބިނާވާނީ ދައްކާފައިވާ ފައިސާގެ މިންވަރު ކަށަވަރުވުމުގެ މައްޗަށެވެ؛ ލާޒިމުކުރާ މިންވަރަށް ފައިސާ ދައްކާފައިވާނަމަ ދަޢުވާގެ ސީޣާގެ ތެރެއިން ފަރުވާ ދޭންޖެހޭނެއެވެ. (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔު)
5. ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވުމެއްގެ ސަބަބުން ކޮންޓްރެކްޓު ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ ޙައްޤު މައުޞޫމު ފަރާތަށް ލިބެނީ އެ ޚިލާފަކީ ކޮންޓްރެކްޓުގެ މައިގަނޑު ކަމަކާ ޚިލާފުވުމަކަށް ވާނަމައެވެ؛ އެކަން ބިނާވަނީ ޚިލާފުގެ ބުރަދަނާ ސީރިއަސްކަމުގެ މައްޗަށެވެ؛ އަނެއް ފަރާތުން އިލްތިޒާމުތަކުގެ ގިނަ ބައެއް އަދާކޮށް ފައިސާ ދައްކަމުންދާއިރު، އެއް ފަރާތަށް އެއްބަސްވުން ޔުނިލެޓެރަލްކޮށް ބާޠިލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރެއް ނުލިބެއެވެ. (ރިޔާސަތު ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު؛ އަޣުލަބިއްޔަތުން މި ނުކުތާ ނިންމަން ދަށު ކޯޓަށް ފޮނުވި)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިއަކަށް ޤާނޫނީ ފިޔަވަޅު އެޅުން މަނާކުރާ މާއްދާ ބާޠިލުވުން؛ ލިޔުމުގައި '31 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)' ގޮތަށް)
• ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވުމުން ގެއްލުމަށް ބަދަލުދިނުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔުމުގައި '32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)' ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ކަމަށް ބެލެވޭ (ލިޔުމުގައި '16 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)' ގޮތަށް؛ މައްސަލަ ތަޙުވީލުކުރުން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/85 (ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/34 (މެރިޓައިމް އެކަޑަމީ އޮފް މޯލްޑިވްސް ވ. އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/HC-A/319 (އެ މައްސަލައިގެ އިޚްތިޞާޞާ ބެހޭ ކުރީގެ ނިންމުން)