ޢާއިޝަތު ޝާޢިރާ ވ. މާލޭ ވޯޓަރ އެންޑް ސްވަރޭޖް ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3025/Cv-C/2022

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހައުސިންގ ސްކީމެއްގެ ދަށުން ފްލެޓަށް ހޮވިކަން އަންގައި، ބުކިންގ ފީ އާއި އެޑްވާންސް ފައިސާ ދެއްކުމުން ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ސޮއިކުރެވޭނެކަމާއި މި ސިޓީއަކީ އެއްބަސްވުމެއް ނޫންކަން ބަޔާންކޮށް ފޮނުވި ސިޓީގެ މަތިން ފައިސާ ދެއްކުމުން، ފްލެޓް ގަނެވިއްކުމުގެ ބަނދެވޭ ކޮންޓްރެކްޓެއް ވުޖޫދުވިތޯ؛ އަދި ސިވިލް ކޯޓުން ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 4 އިން 9 އަށް މާއްދާތަކާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ސާބިޤާތަކާ ޚިލާފަށް މައްސަލަ ނިންމާފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އެއްބަސްވުމަކީ ވަކި މިވެނި ގޮތަކަށް އޮތުން ލާޒިމު އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ޞަރީޙަ ބަހުން ނުވަތަ ޟިމްނީ ގޮތުންވެސް ކޮންޓްރެކްޓެއް ވެވިދާނެއެވެ. ބޭނުންވަނީ ދެފަރާތުގެ އެއްބަސްވުމެވެ. (ޕެރ. 40)
2. ކޮންޓްރެކްޓެއް ވުމަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކީ އޮޅުން ނުފިލާ ނުވަތަ ޔަޤީންނުވާ ގޮތަކަށް އޮންނަ އެއްޗަކަށް ނުވެ، ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަނދެވޭ ބަނދެވުންތަކެއް އުފެއްދުމުގެ ހަރުދަނާ ނިޔަތުގައި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކަށް ވާންވާނެއެވެ. ހުށަހެޅުން ފުރިހަމަވަނީ ރައްދުވާ ފަރާތަށް އެންގުމުންނެވެ. ޤަބޫލުކުރުން ބުނެގެން ނުވަތަ ޢަމަލުން ވެވިދާނެ ނަމަވެސް ޤަބޫލުކުރުމަށް އިތުރު ޝަރުޠެއް އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ. ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ޤަބޫލުކުރާނެ ގޮތް ކަނޑައަޅާފައިވާނަމަ ޤަބޫލުކުރަންވާނީ އެގޮތަކަށެވެ. ޤަބޫލުކުރާކަން ހުށަހަޅާ ފަރާތަށް އެންގުމުން ޤަބޫލުކުރުން ފުރިހަމަވެ، ކޮންޓްރެކްޓް ކުރެވުނީ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. (ޕެރ. 41-42)
3. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ރަޝީދު އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް ވ. ޢަބްދުﷲ ޢަޒީޒު ޤަޟިއްޔާގައިވާ ގޮތުން، ވަކި ކަމަކަށް ދެފަރާތުގެ ވިސްނުން އެއްގޮތްވެ ޤަރާރުވެފައިވާކަން ދެފަރާތުގެ ޢަމަލުތަކުން ދޭހަވާނަމަ ކޮންޓްރެކްޓެއް އުފެދިފައިވާކަމަށް އިފްތިރާޟް ކުރެވޭނެއެވެ. އެފަދަ ކޮންޓްރެކްޓެއް ވެފައިވޭތޯ ކޯޓުތަކުން ބަލަނީ މައުޟޫޢީ ޓެސްޓުންނެވެ. އެއީ ދެފަރާތުން ކަންކަން ކޮށްފައިވާ ގޮތާއި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ބަލާއިރު ސަބަބުވެރި މީހެއްގެ ނަޒަރުގައި ކޮންޓްރެކްޓެއް އުފެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭތޯ ބެލުމެވެ. (ޕެރ. 43-44)
4. ޢާންމު އުޞޫލުން، ފުރުޞަތު ހުޅުވާލައި ކުރާ އިޢުލާނަކީ ދަޢުވަތެއް ކަމުގައި، އެއަށް ހުށަހަޅާ އެޕްލިކޭޝަން ފޯމަކީ ހުށަހެޅުމެއް ކަމުގައި، އަދި ވަކި ކަންކަން ފުރިހަމަކުރުމުން ހުށަހެޅުން ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ކަމަށް ފޮނުވާ ސިޓީއަކީ ކައުންޓަރ ހުށަހެޅުމެއް ކަމުގައި ބެލިދާނެއެވެ. އެ ކަންކަން ފުރިހަމަކުރުމުން ކައުންޓަރ ހުށަހެޅުން ޤަބޫލުކުރެވިފައިވާކަމަށް ބެލިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 49)
5. ނަމަވެސް، ފައިސާ ދެއްކުމުން ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ސޮއިކުރެވޭނެ ކަމާއި ސިޓީއަކީ އެއްބަސްވުމެއް ނޫންކަމާއި ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގައި އެއްބަސްވުމަކަށް ނާދެވިއްޖެނަމަ ފައިސާ އަނބުރާ ދޭނެކަމަށް ބުނާ ފަދަ (subject to contract / disclaimer) ޢިބާރާތެއް ހިމެނޭ ޙާލަތުގައި، Masters v. Cameron (1954) ގައި ބަޔާންކުރާ ތިން ގިންތިއަށް ބަލަންޖެހެއެވެ. ފުރަތަމަ ދެ ގިންތީގައި ދެފަރާތް ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަނދެވޭ ނަމަވެސް، ތިންވަނަ ގިންތީގައި (ލިޔުމުން ވެވޭ އެއްބަސްވުމެއް ނުވާހާ ހިނދަކު ބަނދެވުމެއް ނެތުމަށް ބައިވެރިން ބޭނުންވާ ޙާލަތު) ބައިވެރިން ތިބީ އެއްބަސްވުމަކަށް އައުމަށް ނެގޯޝިއޭޓްކުރުމުގެ ޙާލަތުގައެވެ. (ޕެރ. 50-57)
6. މުޢާމަލާތު ފުރިހަމަވުމުގެ ޝަރުޠަކީ ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ވުންކަން ދެފަރާތަށް އެނގޭ ލިޔުމަކުން އެނގެން އޮތްއިރު، ފައިސާ ދެއްކުމަށްފަހުވެސް ދެފަރާތް ދިޔައީ ނެގޯޝިއޭޓްކުރަމުން ކަމާއި ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ފަހުން ނުވާކަން އެނގޭނަމަ، ހަމައެކަނި ބުކިންގ ފީ އާއި އެޑްވާންސް ފައިސާ ދެއްކުމާއި ބަލައިގަތުމުން ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ބަނދެވޭ ކޮންޓްރެކްޓެއް ވުޖޫދުވީކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 58-71)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 7 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 8 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 9 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/39 (އިބްރާހީމް ރަޝީދު އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް ވ. ޢަބްދުﷲ ޢަޒީޒު) ޤަޟިއްޔާގެ 23 ވަނަ ނުކުތާ
• Masters v. Cameron (1954) (އޮސްޓްރޭލިއާގެ ހައިކޯޓު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ) (އިސްތިއުނާފުގެ އިޖުރާއަތު)