ވައިލެޓް ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޢާއިޝަތު ވަޙީދާ
ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމާއި ޙުކުމް ބާޠިލު، ސެޓް-އެސައިޑް ހުށަހެޅުމާމެދު އަލުން ނިންމުމަށް ފޮނުވި
ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B3/HB/2932-2024/2025/01
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ޣައިރު ހާޒިރުގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމެއް ބާޠިލުކުރަން ނުވަތަ ބަދަލުކުރަން (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 124 ވަނަ މާއްދާ) ހުށަހެޅުމުން، ޙުކުމް ބައިބައިކޮށް އެއްބައި ޤާއިމުކޮށް އަނެއްބަޔަށް ދިފާޢު ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދެވޭތޯއާއި، އެފަދަ ހުށަހެޅުމެއްގައި ހެކި ވަޒަންކުރަންވީ މިންގަނޑަކީ ކޮބައިތޯ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 124 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަލަނީ، ޣައިރު ހާޒިރުގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމް ކޮށްފައިވަނީ ރަނގަޅަށްތޯއާއި، އެ ޙުކުމް ބަދަލުކުރަންޖެހޭ ނުވަތަ ބާޠިލުކުރަންޖެހޭފަދަ ޙާލަތެއް އޮތްތޯ މި ދެކަމެވެ. (ޕެރ. 36)
- 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަން ހުށަހަޅާ ފަރާތުން، 116 ވަނަ މާއްދާގައިވާފަދަ ޣައިރު ހާޒިރުގައި ޙުކުމްކޮށްގެން ނުވާނެ ޙާލަތެއް އޮތްކަން ދައްކަންޖެހޭނެއެވެ؛ އިޖުރާއީ ކަންކަން ހުށަހެޅުން އެކަނި ފުދޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 37-38)
- 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމެއްގައި، ދިފާޢު ހުށަހަޅާފައި ނުވަނީ ކޮން ސަބަބަކާހުރެކަން ބަޔާންކޮށްދީފައި ނުވުމަކީ، (ށ) ގައިވާ އެހެން ކަންކަން އެއްފަރާތްކޮށް އެންމެ ފުރަތަމަ ބަލަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ޑިފޯލްޓްވި ސަބަބު ޚާއްޞަކޮށް ބަލަންޖެހޭނީ (ށ) ގެ (2) ގެ ދަށުންނެވެ. (ޓްރޭޑްނެޓް މައްސަލަ ތަބާކޮށް، ޕެރ. 51-52)
- 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) ގެ "ދައުވާ ދިފާޢުކުރެވިދާނެ ޙަޤީޤީ ސަބަބު" ގެ މާނައަކީ ޤާނޫނީ ސަބަބުތައް އެކުލެވޭ، ޚިޔާލެއްގެ މައްޗަށް ބިނާނުވާ ބަހުސްކުރެވޭނެ ދިފާޢެއް (triable issue / real prospect of success) އޮތުމެވެ؛ މި މަރުޙަލާގައި ދިފާޢު ސާބިތުކޮށް ދައްކަން ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 54-55)
- ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަން އެދޭ ހުށަހެޅުމެއްގައި ހެކި ވަޒަންކުރަނީ ހަމައެކަނި ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ދެނެގަތުމަށެވެ؛ ހެކި މައުޟޫޢީގޮތުން ވަޒަންކޮށް އެ ހެކިތަކުން ނިކުންނަ ނަތީޖާ ބަޔާންކުރުމާއި، ޣައިރު ހާޒިރުގައި ކުރި ޙުކުމުގެ ބަޔަކަށް ބާރުދިނުމަކީ މި މަރުޙަލާގައި ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 55-60)
- ޣައިރު ހާޒިރުގައި ކުރާ ޙުކުމަކީ (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 21 އަދި 112 ވަނަ މާއްދާ) ޝަރީޢަތް ހިންގުމަކާ ނުލައި، ދައުވާއަށް ރައްދު ނުދިނުމުގެ މައްޗަށް ނިންމާ އިދާރީ އަދި އިޖުރާއީ ނަތީޖާއެއް ކަމުން، އެއީ ވަކިވަކި ނުކުރެވޭނެ އެކަތިގަނޑެއްގެ ނިންމުމެކެވެ؛ އެހެންކަމުން އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން، ބާޠިލުކުރަންޖެހޭކަމަށް ބުރަވެވިއްޖެނަމަ މުޅި ޙުކުމް އެކުގައި ބާޠިލުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 62-66)
- ޙުކުމް "ބަދަލު" ކުރުމަކީ، ކުށެއް ނުވަތަ އޮޅުމެއް ފާޅުކަންބޮޑުކޮށް ފެންނަ ޙާލަތުގައި ގެނެވޭ ޓެކްނިކަލް ކަރެކްޝަނެއް ނުވަތަ އެޑްޖަސްޓްމަންޓެކެވެ؛ އެއީ މައުޟޫޢީގޮތުން އަލުން ވަޒަންކުރުމެއް، ޝަރީޢަތެއް ހިންގުމެއް، ނުވަތަ ޒިންމާ (liability) އާ މެދު އައު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 67-70)
- ސެޓް-އެސައިޑް ހުށަހެޅުމާމެދު ނިންމާ ފަނޑިޔާރުގެ ދައުރު ނިމެނީ ޙުކުމް ބާޠިލުކުރުމަށް ނުވަތަ ބަދަލުކުރުމަށް ނުވަތަ ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ޙާލަތެއް ނެތްކަމަށް ނިންމުމުންނެވެ؛ މައްސަލަ މައުޟޫޢީގޮތުން ބެލުމަކީ އެ ހުށަހެޅުމުގެ ދާއިރާއެއް ނޫނެވެ. ސަބަބު ހުރިނަމަ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށް ދައުވާއަށް ރައްދުދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ދޭންޖެހޭކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުގެ 2025-CVC-1589 ގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލަކީ ހަރުދަނާ އުޞޫލެކެވެ. (ޕެރ. 74-75)
- ޣައިރު ހާޒިރުގައި ކުރި ޙުކުމުގެ ބައެއް އަލުން ވަޒަންކުރަންޖެހޭކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ބުރަވެވިއްޖެނަމަ، އޭގެ މާނައަކީ މުޅި ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ހުށަހެޅުމެއް އޮތުމެވެ؛ ޙުކުމުގެ އެއްބައި ރަނގަޅުކަމަށް ކަނޑައަޅައި އަނެއްބަޔަށް ދިފާޢުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ ރަނގަޅު އުޞޫލެއް ނޫނެވެ، އަދި އެ ފުރުޞަތުގައި ދިފާޢު ނުހުށަހެޅުމުގެ މައްޗަށް ކުރާ ޙުކުމަކީ ނުރަނގަޅު އިޖުރާއަތެއްގެ ނަތީޖާއެކެވެ. (ޕެރ. 80-83)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) އަދި (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 115 ވަނަ މާއްދާ އަދި 116 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 21 ވަނަ މާއްދާ އަދި 112 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 ވަނަ މާއްދާ އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުގެ އިޖުރާއަތު)
- ހައިކޯޓުގެ 2024/HC-A/184 (ޓްރޭޑްނެޓް މޯލްޑިވްސް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް ވ. ޔުނިކާ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
- ސިވިލް ކޯޓުގެ 2024-CVC-922 (ޓްރޭޑްނެޓް މޯލްޑިވްސް ވ. ޔުނިކާ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
- ސިވިލް ކޯޓުގެ 2025-CVC-1589
- އިނގިރޭސިވިލާތުގެ The Civil Procedure Rules 1998، ރޫލް 13.3(1)(a) އަދި (b) (ޓްރޭޑްނެޓް މައްސަލައިން ނަކަލުކޮށް)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.