ޓްރޭޑްނެޓް މޯލްޑިވްސް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް ވ. ޔުނިކާ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު، އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 922-CVC-2024

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމެއް ބާޠިލުކުރަން މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި، ދަޢުވާގެ ދިފާޢު ނުހުށަހެޅުނު މަޤުބޫލު ސަބަބެއް ނުދެއްކުމުން، ދިފާޢުކުރެވިދާނެ ޙަޤީޤީ ސަބަބުތަކާއި އެހެން އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތައް ނުބަލައި ހުށަހެޅުން ދޫކޮށްލެވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް ބެލުމަށް 124 (ހ) ގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވުމާއި ދަޢުވާގެ ދިފާޢު ނުހުށަހެޅުނު މަޤުބޫލު ސަބަބެއް ބަޔާންކޮށްދިނުން ޤާނޫނުގައި ޝަރުޠުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ؛ ނަމަވެސް ޙުކުމްކުރުމަށްފަހު ބޭކާރު ލަސްވުމަކާއެކު ހުށަހަޅާ ޙާލަތުގައި، ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުގެ ދޮރު ބަންދުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވެއެވެ (ރިޔާސަތު ފަނޑިޔާރުގެ ރައުޔު).
2. (ޕެރ. 20) 124 (ށ) ގެ ދަށުން ހެއްކާއެކު ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅައިފިނަމަ ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭނީ (ށ) ގައިވާ 2 ޙާލަތުން ޙާލަތެއް އޮތްތޯއެވެ، އެފަދަ ޙާލަތެއް އޮތްނަމަ ޙުކުމް ބާޠިލު ނުވަތަ ބަދަލުކުރަންވާނެއެވެ؛ ދިފާޢު ނުހުށަހެޅުނު މަޤުބޫލު ސަބަބެއް ނުދެއްކުމުން އެ ސަބަބުތައް އޮތްތޯ ވަޒަންނުކޮށް ހުށަހެޅުން ދޫކޮށްލުމަކީ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު ދައްކާފައިވާ މަގެއް ނޫނެވެ.
3. (ޕެރ. 26–28، 30) 124 (ހ) ގެ ދަށުން ޤާނޫނުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަނުވެ އިޖުރާއީ ނައްސުތަކާ ޚިލާފަށް (irregular) ކުރެވިފައިވާ ޣައިރު ޙާޟިރު ޙުކުމެއް ބާޠިލުކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރަކަށް ދޫކޮށްލާފައިވާ ކަމެއް ނޫން، ex debito justitiae ލާޒިމުވާ ކަމެކެވެ؛ (ށ) ގެ ދަށުން ވަނީ ޤަވާޢިދާ އެއްގޮތަށް (regular) ކުރެވިފައިވާ ޙުކުމެއް، ހެއްކާއެކު ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކަށް ބަލައި ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރުން ބާޠިލު ނުވަތަ ބަދަލުކުރުމެވެ.
4. (ޕެރ. 31–33) މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 124 (ށ) ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ އިނގިރޭސިވިލާތުގެ Civil Procedure Rules 1998 ގެ ރޫލް 13.3 އަސްލަކަށް ހަދައިގެން ކަމުން، އެކަމުގައި އިނގިރޭސި ޖުރިސްޕްރުޑެންސްގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫލުތައް ތަޠުބީޤުކުރެވިދާނެއެވެ؛ (ށ)(1) ގެ "ޙަޤީޤީ ސަބަބު" (real prospect) ގެ މާނައަކީ ދަޢުވާ ކާމިޔާބުވާނެކަން ދެއްކުން ނޫން، ޤާނޫނީ ސަބަބުތައް އެކުލެވޭ، ޚިޔާލީ ނޫން، ބަހުސްކުރެވޭނެ ދިފާޢެއް (triable issue) އޮތުމެވެ؛ (ށ)(2) ގެ "އެހެން އެކަށީގެންވާ ސަބަބު" އަކީ ހަރުދަނާ، ބަލައިގަނެވޭނެ ސަބަބަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ (މިސާލު: އަމިއްލަ ބާރުނުފޯރާ ސަބަބު، މުޢާމަލާތުގައި އޮޅުން، ޞިއްޙީ ސަބަބު)، އަދި އޭގައި ޝަރީޢަތަށް އޮޅުވާލުމުގެ ނުވަތަ އަމުރަށް ނުކިޔަމަންވުމުގެ ގަސްދެއް އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ.
5. (ޕެރ. 34–37) 124 (ށ) ގެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރުމުގައި ޚިލާފުވުމުގެ ސީރިއަސްކަމާއި ސަބަބާއި މައްސަލައިގެ ހުރިހާ ޙާލަތެއް (ހުށަހެޅުމުގެ އަވަސްމިން، ލަސްވުމުގެ ސަބަބު، ދިފާޢުގެ ބުރަދަން، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ލިބޭ ބޭއިންސާފު) ވަޒަންކުރެވޭނެއެވެ؛ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތި ބޭކާރު ލަސްވުން ހިމެނޭނަމަ އެކަން ވަޒަންކުރެވޭނީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ދެކޮޅަށެވެ؛ ހުށަހެޅުން ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން ނުފުދޭނެ، މެޑިކަލް ލިޔުން، އީމެއިލް ނުވަތަ އެފިޑަވިޓް ފަދަ ހެއްކާއެކު ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
6. (ޕެރ. 40–42) ދަޢުވާގެ ދިފާޢު ނުހުށަހެޅުނު ސަބަބަކީ 124 (ށ)(2) ގެ ދަށުން ވަޒަންކުރެވިދާނެ ކަމެއް ނަމަވެސް، (ށ) ގައިވާ އެހެން ކަންކަން އެއްފަރާތްކޮށް އެންމެ ފުރަތަމަ ބަލަންޖެހޭ ޝަރުޠެއް ނޫނެވެ؛ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދިފާޢުކުރެވޭނެ ސަބަބުތަކާއި އެހެން އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތައް ހާމަކޮށްފައިވާނަމަ ކޯޓުން އެކަން ވަޒަންކޮށް ނިންމުމެއް ނިންމަންވާނެއެވެ.
7. (ޕެރ. 21، 43) ދަށުކޯޓުން އެއްވެސް މިންވަރަކަށް ވަޒަންނުކުރާ ކަމެއް (ދިފާޢުކުރެވިދާނެ ޙަޤީޤީ ސަބަބު އޮތްތޯ) އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ހައިކޯޓުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ވަޒަނެއް ނުކުރާނެއެވެ؛ އެކަން ވަޒަންކުރުމަށް މައްސަލަ ދަށުކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރެވޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ((ށ) ގެ (1) އާއި (2))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 27 ވަނަ މާއްދާ (ހެކީގެ މާނަ)
• The Civil Procedure Rules 1998 (England) ރޫލް 13.3 އަދި 3.9
• Swain v Hillman [2001] 1 All ER 91
• Standard Bank Plc v Agrinvest International Inc [2010] EWCA Civ 1400
• ED&F Man Liquid Products Ltd v Patel [2003] EWCA Civ 472
• Denton v T H White Ltd [2014] EWCA Civ 906
• Thorn plc v MacDonald [1999] CPLR 660
• Gentry v Miller [2016] EWCA Civ 141
• PXC v AB College [2022] EWCA Civ 1376
• Gulf Oil Corporation v A.S.T.H Engineering [2010] 5 SCC 160 (އިންޑިއާ؛ މުޤާރަނާއަށް)