ފެނަކަ ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް ވ. ކެންގޯ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ސިވިލް ކޯޓުގެ އިޙްތިޞާޞާމެދު ނިންމި ގޮތް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B4/IN/3459-2025/2025/05

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދައުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ކުރީގެ ލީގަލް ޑިޕާޓްމަންޓްގެ އިސްވެރިޔާ ދައުވާކުރާ ފަރާތުގެ ވަކީލެއްގެ ގޮތުގައި ހާޒިރުވުމުގައި މަސްލަހަތު ފުށުއަރާކަމަށް ބުނެ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނުގެ 110 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓުގެ އިޙްތިޞާޞާމެދު އުފެއްދި އިޢުތިރާޟު ސިވިލް ކޯޓުން ބަލައިނުގަތުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއްތޯއާއި، އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އާ ހެއްކެއް ބަލައިގަނެވޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނުގެ 110 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އިޙްތިޞާޞާމެދު އިޢުތިރާޟުކުރެވޭ ދެ ޙާލަތަކީ: މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޙްތިޞާޞް ނުލިބޭ ކޯޓަކަށް ހުށަހެޅުމާއި، އާންމު އުޞޫލުން އިޙްތިޞާޞް ލިބިފައިވިޔަސް އެ ކޯޓުން އެ މައްސަލަ ބަލައިގެން ނުވާނެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވުމެވެ. (ޕެރ. 11)
2. ގާނޫނީ ފަންނުގެ ގާނޫނުގެ 42 ވަނަ މާއްދާ (މަސްލަހަތު ފުށުއަރާ މަސައްކަތް) އާއި 50 ވަނަ މާއްދާ (ހެކިވެރިއަކަށް ވެދާނެ ޙާލަތުގައި ވަކީލަކަށް ނުވުން) އާ ޚިލާފަށް ވަކީލަކު ޢަމަލުކުރިތޯ ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރު އެ ގާނޫނުގެ 54 އަދި 55 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ލިބިދީފައިވަނީ ބާ ކައުންސިލަށް ކަމުން، ބާ ކައުންސިލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން އެކަމާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅިދާނެ ކަމަކަށް ނުދެކެއެވެ (ފަނޑިޔާރު އިސްމާޢީލް ޝަފީޢުގެ ރައުޔު). (ޕެރ. 16-18)
3. ފަނޑިޔާރުންގެ ގާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރުގެ ނިންމުން ބިނާވާންވާނީ ހުށަހެޅޭ ހެކި ޤަރީނާގެ މައްޗަށާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވެގެންނެވެ؛ ހަސްމަކު ހުށަހަޅާ ހެއްކަކުން އޭނާ އެދޭ ނަތީޖާއަށް ފަނޑިޔާރު ވާސިލް ނުވުމަކީ އެ ހެއްކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުމެއް ނޫނެވެ؛ ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި ޚިލާފުވި އުޞޫލެއް ވާނަމަ، އެ އުޞޫލަށް ކަނޑައެޅިގެން ހަވާލާދީ ޚިލާފުވި ގޮތް ތަފްސީލުކޮށް ބަޔާންކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 22-24)
4. އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތައް ހުށަހަޅާއިރު ހުށަހަޅާ ޤާނޫނީ ނުކުތާތަކާއި ހަވާލާދޭ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްދޭންޖެހެއެވެ؛ އެހެން ނޫންނަމަ އެއީ ފުރިހަމަ އިސްތިއުނާފެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތުން ދަތިވާނެއެވެ. (ޕެރ. 25)
5. އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އާ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބެނީ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއްގައެވެ؛ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނު ވުޖޫދުވުމަށްފަހު އާ ހެކި ބަލައިގަތުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނީ (އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ ސީގޭޓް ގެ އުޞޫލަށް ނޫން) އެ ގާނޫނުގެ 289 ވަނަ މާއްދާއަށެވެ. ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅިއިރު ވުޖޫދުގައި އޮތް، ފަސޭހައިން ހޯދޭނެ، ފަރާތެއްގެ އަމިއްލަ ލިޔުމެއް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތި ހުށަނާޅައި ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ފަރުވާތެރިކަން ނުބެހެއްޓުމަށް ވާތީ، 289 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ފުރިހަމަ ނުވެ، އެ ލިޔުން ހެކީގެ ގޮތުގައި ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 28-30)
6. ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ބާރު ބާ ކައުންސިލަށް ލިބިފައިވިޔަސް، ޝަރީޢަތުގެ ނަޒާހަތްތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ވަކީލަކު ޝަރީޢަތަކުން ވަކިކުރުމަކީ ކޯޓުތަކަށް ލިބިގެންވާ ވިރާސީ ބާރެކެވެ؛ އެއީ ސުލޫކީ ކަމެއް ސާބިތުކުރުމެއް ނޫން އިދާރީ އިޖުރާއީ ފިޔަވަޅެކެވެ. ވަކީލަކު ވަކިކުރެވޭނީ އެދޭ ފަރާތަށް ސާފު ހެކި ދެއްކިގެން، ހަސްމުންގެ ސިއްރު ހިމާޔަތްކުރުމާއި ވަކީލު ހިޔާރުކުރުމުގެ ފުރުޞަތާއި އަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ނަޒާހަތްތެރިކަމުގެ މަސްލަހަތުތައް ބަރާބަރުކޮށްގެންނެވެ؛ ކުރީގެ ލީގަލް ހެޑަކަށް ވުމަކީ، ވަކި މުޢާމަލާތުގައި ބައިވެރިވިކަން، ލަފާ ދިންކަން، ސިއްރު މަޢުލޫމާތު ލިބުނުކަން ނުވަތަ ހެކިބަހަށް ޙާޖަތްވާކަން ނުދައްކައި، ވަކިކުރުމަށް ކާފީ ނޫނެވެ (ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުލްމާނިޢު ޙުސައިންގެ ރައުޔު). (ޕެރ. 36-38)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2019 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނު) ގެ 42، 50، 54 އަދި 55 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 99 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (6)، 110 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 289 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) އަދި (2)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/20 (އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)