—

ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 88 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އަށް ބެލުމުން، ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އުސޫލަކާއި ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން މީހަކު މަރުވެއްޖެނަމަ އެކަން ކުރި މީހެއްގެ މައްޗަށް ކަނޑައަޅަންޖެހޭނެ އަދަބަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ކަނޑައަޅައިފައިވާ އަދަބުކަމުގައި ބަޔާންވެގެން އޮތުމުން، ޙައްޤު ނޫންގޮތެއްގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ޤަސްދުއޮވެގެން މީހަކު މަރާލައިފިނަމަ، އަދި ވާރިސުންގެ ފަރާތުން އެމީހަކަށް ލުޔެއް ދީފައިނުވާނަމަ، އެފަދަ މީހެއްގެ އަދަބުގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅަންޖެހޭނީ އިސްލާމްދީނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އަދަބު ކަމުގައިވާ މަރަށްމަރު ހިފުމެވެ. (ޕެރ. 3(ރ))

ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހާ ބުއްދި ސަލާމަތުންހުރެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައިވާ އިޢުތިރާފު ފިޔަވައި، އެހެން އިޢުތިރާފުތަކަކީ ހެއްކެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެކަމަށް ޤާނޫނުއަސާސީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހަކު ތަޙްޤީޤަށް ދޭ ބަޔާނެއްގައި ކުށްކުރިކަމުގެ މައްޗަށް އިޢުތިރާފު ވުމަށްފަހު، އެބަޔާނާއި ގުޅިގެން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ސުވާލުކުރެވޭ ހިނދު އެބަޔާނަކީ އެއްވެސް މަޖުބޫރުކަމެއްނެތި ދީފައިވާ ބަޔާނެއްކަމަށްބުނެ އެބަޔާނުގައިވާ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް އެއްބަސްވާކަމަށް އެފަރާތުން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައިވެވޭ އިޢުތިރާފަކީ، އެކުށްކުރިކަމުގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައިވެވޭ އިޢުތިރާފެކެވެ. (ޕެރ. 3(ޅ))

ބާލިޣުވެ، ބުއްދި ސަލާމަތުންހުރި މީހަކު އެއްވެސް މަޖްބޫރުކަމެއްނެތި އޭނާގެ ފުރިހަމަ އިޚްތިޔާރުގައިހުރެ، ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމަތީގައިވާ އިޢުތިރާފަކީ ޞައްޙަ އިޢުތިރާފެއްކަމުގައި ނޫނީ ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 3(ޅ))

ހަމައެކަނި މާތް ﷲ ގެ ޙައްޤު އެކުލެވޭކަމެއްގައި ވެވޭ އިޢުތިރާފުން ރުޖޫޢަވެއްޖެނަމަ އެކަމުގެ މައްޗަށް ބުރަދަނެއްދެވިދާނެ ނަމަވެސް، ޤިޞާޞްގެ މައްސަލަތައްފަދަ އާދަމް ދަރިޔާގެ ޙައްޤު އެކުލެވިގެންވާކަމެއްގައި ވާ އިޢުތިރާފުން ނުވަތަ އިޤުރާރުން ރުޖޫޢަ ނުވެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 3(ޅ))

އިޤްރާރު ޞައްޙަވުމުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ގޮތަށް މީހަކު ވާ އިޤްރާރުގައި އެހެންމީހެއްގެ ޙައްޤެއް އެކުލެވޭނަމަ އެއިޤްރާރާއި އެއްގޮތަށް ޙުކުމްކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލާޒިމްކަމެއްކަމާއި، އެމީހަކުވީ އިޤްރާރާއި ޚިލާފަށް އެމީހަކު ބުނާނަމަ އެކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ އެއިޤްރާރު ވީމީހާގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 3(ޅ))

ތަޙްޤީޤުގައި ވެފައިވާ އިޤުރާރަކީ އެއްވެސް މަޖުބޫރުކަމެއްނެތި ވެފައިވާ އިޤުރާރެއްކަމުގައި ދަށުކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ބުނެފައިވާއިރު، ފުލުހުންގެ ތަޙްޤީޤުގައި ހާސްވެގެން ހުރެ ބަޔާންދޭން ޖެހުމުން އިޤުރާރުވީކަމަށް ހައިކޯޓުގައި ބުނުމަކީ، ނުކުރާކަމެއް ކުރިކަމަށްބުނެ ކުށެއްކުރިކަމުގެ މައްޗަށް އިޢުތިރާފުވުމަށް އޮތް މަޖުބޫރީ ޙާލަތެއް ކަމުގައި ބެލެވެންނެތެވެ. (ޕެރ. 3(ޅ))

ޤަޞުދު މަރު ގައި 03 ރުކުނެއް ފުރިހަމަވުން އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ލާޒިމްކުރެއެވެ. އެއީ؛ (1) މަރާލެވުނު މީހާއަކީ، ދިރިހުރި އަދި ލޭ އޮހޮރުވުން މަނާކުރެވިފައިވާ (ލޭ ހުއްދަކުރެވިފައިވާ ނުވާ) މީހެއްކަމުގައި ވުން. (2) އެމީހާ މަރުވީ ޤާތިލް ކުރި ޢަމަލުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ކަމަށްވުން. (3) ޤާތިލް ކުޅަ ޢަމަލަކީ އެމީހާ މަރާލުމުގެ ނިޔަތުގައި ކުޅަ ޢަމަލެއްކަމުގައިވުން. (ޕެރ. 3(އ))

ޖަމާޢަތެއްގެ ބަޔަކު މީހަކު މެރުމަށް އެބައި މީހުންގެ ޤަސްދުއޮތްކަން ޝަރުޢީ މިންގަނޑުތަކުން ސާބިތުވާ ހިނދު، އޭނާ މެރުމުގައި، އޭގެ ތެރެއިން ކޮންމެ މީހެއްގެ ޢަމަލު އެއީ އޭގެ ޒާތުގައި އެމީހެއްގެ ފުރާނަ ހިގާދަނިވި ޢަމަލެއްކަމުގައި ނުވިނަމަވެސް، އެޖަމާޢަތުގެ މީހަކު އެޢަމަލު ހިންގުމުގައި ބައިވެރިވެފައިވާކަން ސާބިތުވާނަމަ އެއެންމެންނަކީވެސް އެމީހަކު މަރާލުމުގައި ބައިވެރިވެފައިވާ ފަރާތްތަކެއް ކަމުގައި ބަލައި އެއެންމެންގެ ކިބައިންވެސް ޤިޞާޞް ހިފޭނެއެވެ؛ މިއުޞޫލަކީ އިސްލާމީ ފިޤުހުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ "ތަމާލުއު" ގެ އުޞޫލެވެ. (ޕެރ. 3(އ))

މަރާލުމަށް ކުރިން ރާވާ ރޭވުމެއް ނެތި މަރާލެވޭ މަރާލެވުންތަކުގައި މަރާލުމުގެ ސީދާ ޢަމަލަށް ހަމަލާގެ ވާޤިޢާ ކަނޑައަޅާ ގޮތާއި، މަރާލުމަށް ކުރިންސުރެ ރާވައިގެން އެކަމުގެ ޤަސްދު އޮވެގެން ހިންގާ ޙާދިސާތަކުގައި މަރާލުމަށް ދެވޭ ސީދާ ޙަމަލާގެ ވާޤިޢާ ކަނޑައަޅާގޮތް ތަފާތުވާނެއެވެ؛ މަރާލުމުގެ ޤަސްދު ކުރިން އޮތްކަން އަދި އެކަން ކުރިން ރޭވިކަން ސާބިތުކުރެވިދާނެ ދެގޮތަކީ، މަރާލުމަށް ޙަމަލާދިނުމުގައި ބޭނުންކުރި ހަތިޔާރުގެ ތަބީޢަތަށް ބެލުމާއި، މަރާލުމަށް ޤަސްދުއޮތްކަމަށް ވެވޭ އިޢުތިރާފުން ނުވަތަ ހެކިންގެ ހެކިބަހުން ދެނެގަނެވޭ ދެނެގަތުމަށް ބެލުމެވެ. (ޕެރ. 3(އ))

މަރާލުމަށް ކުރިން ރާވައިގެން ހިންގާ ޙާދިސާއެއްގައި، މަރާލުމަށް ދެވުނު ހަމަލާގެ ސީދާ ވާޤިޢާ ފެށޭ ހިސާބަކީ މަރާލެވުނު މީހާއަށް ޙަރަކާތެއް ނުކުރެވޭ ގޮތަށް އޭނާ ބަނދެވުނު ހިސާބު ކަމަށް ވާއިރު، އޭނާގެ ނަފްސު ދިފާޢުކުރުމުގެ ސަބަބު ގެއްލުވާލުމާއި ހަށިގަނޑު ފޮރުވުމުގައި ޢަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވި މީހާ، މަރާލުމަށް ދެވުނު ސީދާ ހަމަލާގެ ވާޤިޢާގައި ސީދާގޮތުން ބައިވެރިވެފައިވާތީ، މަރާލުމުގެ ޒިންމާ، ސީދާ ޙަމަލާދިން މީހާ އެއްފަދައިން އޭނާވެސް އުފުލަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 3(ވ))

އަނިޔާވެރިގޮތުގައި މަރާލެވިފައިވާ މީހާގެ ވާރުތަވެރިންނަށް މާތް ﷲ ދެއްވާފައިވާ ބާރުވެރިކަމަކީ، ޤާތިލުގެ ކިބައިން ޤިޞާޞް ހިފުމާއި، ނުވަތަ ޤާތިލުގެ ކިބައިން ދިޔަ އަތުލުމަށް ފަހު ޞުލްޙަވެރިވުމާއި، ނުވަތަ ޤާތިލަށް ޢަފޫކުރުމުގެ ބާރު ލިބިދީފައިވުން ކަމަށްވާތީ، އެގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ވާރިޘުން އެދޭގޮތަކަށް މަރާލި މީހާއާމެދު ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނެއެވެ؛ ދަށުކޯޓުގައި ހުރިހާ ވާރިޘުން ޤިޞާޞް ހިފުމަށް ސާފު ޞަރީޙަ ޢިބާރާތުން ބުނެފައިވާނަމަ، ހައިކޯޓުގެ މަރުޙަލާއަކީ ވާރިޘުންގެ ބަސް އިތުރަށް ހޯދަންޖެހޭ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 3(މ))