—

ޤާނޫނީ އިސްތިލާޙުގައި ހެކިދިނުމަކީ މީހަކު އޭނާގެ އަމިއްލަ ލޮލުން ދުށް ނުވަތަ އަޑުއެހި، ނުވަތަ އޭނާގެ ފަސް ޙިއްސުގެ ތެރެއިން ޙިއްސަކަށް އެނގިފައިވާ ކަމަކާމެދު އިޤްރާރުވުމެވެ. (ޕެރ. 4(ނ))

އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ހެކިވެރިޔާގައި ހުރުން ލާޒިމްވެގެންވާ އަސާސީ އެއް ޝަރުޠަކީ ހެކިވެރިޔާގައި "ޢަދްލު" ވެރިކަމުގެ ސިފަ ހުރުމެވެ؛ އިސްލާމީ ފިޤްހުގައި ހެކިވެރިއެއްގައި ޢަދްލުވެރިކަމުގެ ސިފަ ހުރިކަމުގައި ބެލެވޭނީ އެމީހަކީ ބޮޑެތި ފާފަތަކަށް އަރައިނުގަންނަ އަދި ކުދި ފާފަކުރުމުގައި ދެމިނުހުންނަ މީހެއްކަމުގައި ވާނަމައެވެ. އިސްލާމީ ޖިނާއީ ނިޒާމުގައި ބޮޑެތި ފާފަތަކުގެ ތެރޭގައި ޤަސްދުގައި މީހުން މެރުމާއި، ވައްކަން ކުރުމާއި، ޒިނޭކުރުމާއި، "ޤަޛްފު" ކުރުމާއި، ބަނގުރާ ބުއިންފަދަ ބޮޑެތި ޖަރީމާތައް ޝާމިލްވެގެންވެއެވެ. (ޕެރ. 4(ނ))

ވައްކަމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ބޮޑެތި ފާފަތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކުށެއް ކަމުން، އެފަދަ ކުށެއް ސާބިތުވެފައިވާ މީހެއްގެ ހެކިބަހަކީ، އެހެކިބަހުގެ މައްޗަށް އެކަނި ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ފުދޭ ކާފީ ދަލީލެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، މައްސަލައެއްގައި ލިބިފައިހުރި ހެކިތަކަށް އެފަދަ ހެއްކެއްގެ ބަހުން އިތުރު ބާރެއް ނުވަތަ ހަރުދަނާކަމެއް ލިބޭނަމަ، ޤަރީނާއެއްގެ ގޮތުގައި އެފަދަ ހެކިވެރިއެއްގެ ބަސް ޝަރީޢަތުން ޤަބޫލުކުރުމުގައި ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 4(ނ))

އަނިޔާވެރިގޮތުގައި ޤަތުލުކުރެވުނު މީހާގެ ވާރިޘުން ޤިޞާޞް ހިފުމަށް ބޭނުންވާނަމަ، އަދި އެކަމަށް ހުރަސްއަޅާ ޝަރުޢީ ސަބަބެއް މެދުވެރިވެފައި ނެތްނަމަ، އެކަން އެމަގުން ތަންފީޛުކުރެވެންޖެހޭނެއެވެ؛ ޤާތިލުގެ ކިބައިން ޤިޞާޞް ހިފުން، ނުވަތަ ދިޔަ އަތުލުމަށް ފަހު ޞުލްޙަވެރިވުން، ނުވަތަ ޤާތިލަށް ޢަފޫކުރުން، މިކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތެއް އިޚްތިޔާރުކުރުމުގެ ބާރުތައް ލިބިދީފައިވަނީ މަރާލެވުނު މީހާގެ ވާރުތަވެރިންނަށެވެ. (ޕެރ. 4(ރ))

މިހާރު ޢަމަލުކުރެވެމުންދާ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1205 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަށާއި އޭގެ ކުރިން ޢަމަލުކުރެވެމުންދިޔަ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 88 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އަށް ބެލުމުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖިނާއީ ޢަދުލު ނިޒާމުގައި މަރުގެ ކުށަށް ކަނޑައެޅެނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އަދަބެވެ. (ޕެރ. 4(ބ))

އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އެކަމެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރުމުގައި ބަލަންޖެހޭނީ އަހުލުއްސުންނަތި ވަލްޖަމާޢަތުގެ ޢިލްމުވެރިން ބުރަވެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތަށްކަމަށްވުމުން، މިފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ އެ ޢިލްމުވެރިން ކުރެ ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ބުރަވެވަޑައިގަންނަވާ ރައުޔުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 4(ބ))

ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުގައި މަރުގެ ވައްތަރުތައް ބެހިގެންވަނީ ޤަޞްދު މަރާއި، ޤަޞްދު މަރާ ވައްތަރު ޤަތުލާއި، ކުށަކުން މީހަކު މަރުވުމަށެވެ؛ މީގެ ތެރެއިން ޤިޞާޞް ޙައްޤުވަނީ ހަމައެކަނި ޤަޞްދު މަރުގައެވެ. އެފަދަ މަރުގެ މައްސަލަތަކުގައިވެސް ޤިޞާޞް ހިފޭނީ އެކަމަށް މަޤްތޫލުގެ ހުރިހާ ވާރިސުން ޞަރީޙަކޮށް އެދޭނަމައެވެ. (ޕެރ. 4(ބ))

ޤަޞްދު މަރަކީ ޢާންމުކޮށް މީހަކު މަރުވެދާފަދަ ހަތިޔާރަކުން ނުވަތަ ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެއްޗަކުން މީހެއްގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ގުނަވަނަކަށް ހަމަލާ ދިނުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ކުޑަ ކައްޓެއްފަދަ ވަސީލަތެއް ބޭނުންކޮށްގެން މީހެއްގެ މަރުވަޅަކަށް ހަމަލާ ދިނުމުގެ ސަބަބުން އެމީހާ މަރުވުމެވެ. ޤަޞްދު މަރުގައި 3 ރުކުނެއް ފުރިހަމަވުން އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ލާޒިމްކުރެއެވެ: (1) މަރާލެވުނު މީހާއަކީ ދިރިހުރި އަދި ލޭ އޮހޮރުވުން މަނާކުރެވިފައިވާ މީހެއްކަމުގައި ވުން. (2) އެމީހާ މަރުވީ ޤާތިލް ކުރި ޢަމަލުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ކަމަށްވުން. (3) ޤާތިލް ކުޅަ ޢަމަލަކީ އެމީހާ މަރާލުމުގެ ނިޔަތުގައި ކުޅަ ޢަމަލެއްކަމުގައިވުން. (ޕެރ. 4(ބ))

ޤާތިލް ކުޅަ ޢަމަލުގެ ނިޔަތް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައިވެސް އަދި ޖިނާއީ ޤާނޫނުތަކުގައިވެސް ކަނޑައެޅިފައިވާގޮތަކީ އެމީހާ މަރާލުމަށް ބޭނުންކުރި ވަސީލަތާއި، މަރާލުމަށް ރޭވި ރޭވުމާއި، ހަމަލާދީފައިވާ ތަނާއި، ހަމަލާދީފައިވާ ގޮތަށް ބެލުމެވެ. (ޕެރ. 4(ބ))

ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުކޮށް ދިނުމުގެ ޒިންމާއަކީ ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އުފުލަންޖެހޭ ޒިންމާއެކެވެ. ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުކޮށް ދޭންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ އެކަށީގެންވާ މިންވަރުގެ ޝައްކެއްނެތިކަމަށްވާއިރު، ޤިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވާ މިންގަނޑަކީ އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރެވެ. (ޕެރ. 4(ކ))

މީހެއްގެ މައްޗަށް މަރުގެ ކުށް އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނީ، އެއްވެސް މަޖްބޫރުކަމެއްނެތި އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ވާ އިޢުތިރާފު، ނުވަތަ ދެ ހެކިންނަށްވުރެ މަދުނޫން ޢަދަދެއްގެ ހެކިންގެ ހެކިބަސް، ނުވަތަ ހެއްކަކާއި އެހެކި އިތުރަށް ކަށަވަރުކޮށްދޭ ޤަރީނާ ހުރިނަމައެވެ. (ޕެރ. 4(ކ))

ހެކިންގެ ހެކިބަސް ތަފާތުވެފައިވުމާއި އެހެކިންގެ ހެކިބަހަށް ބާރު ލިބިދޭފަދަ ހަރުދަނާ އިތުރު ހެއްކެއް އަދި ޤަރީނާއެއްވިޔަސް ހުށަހެޅިފައިނުވާނަމަ، އަދި ޤަރީނާގެ ދަރަޖައިގައި ބަލައިގަނެފައިވާ ހަމައެކަނި ހެކިއެއްގެ ބަހުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 4(ކ))