ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ފިޔަވައި އެހެން މީހަކު ދަޢުވާ ފޯމުގައި ސޮއިކުރާނަމަ، އެކަން ކުރަނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުއްދަދީގެންކަން ކަށަވަރުކުރުމުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނުގެ 17 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 81 ވަނަ މާއްދާގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުވާނެއެވެ. ސާކިއުލަރަކުން ސޮއިކުރާ ފަރާތްތައް އަންގާފައި ވީނަމަވެސް، އެ ހުއްދަ ފޯމުގައި ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާންކުރުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތެވެ. (2018/HC-A/364، 2018/HC-A/182)

ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ހެކިބަސް ނަގަންވާނީ ޢާންމުކޮށް ހުޅުވާލެވިފައިވާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ހެކިން ޙާޟިރުކޮށް ހުވައިމަތީގައި ސުވާލުކޮށްގެންނެވެ (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 147 (ހ)). ސިއްރު ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގާނަމަ، އެ ހެކިންގެ ނަޒާހަތްތެރިކަމާއި ޢަދުލުވެރިކަމާއި ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާކަން ފަނޑިޔާރު އަމިއްލައަށް ކަށަވަރުކުރަން ޖެހެއެވެ. (2013/HC-A/163، 2018/HC-A/364)

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 149 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހެކިން ޙާޟިރުނުކޮށް ނުވަތަ ހެކިވެރިޔާ ކާކުކަން ނޭނގޭގޮތަށް ހެކިބަސް ނެގުމުގެ އިޚްތިޔާރު ލިބެނީ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގައި (24/76) ބަޔާންކުރާ ޙާލަތްތަކާއި ގޮތްތަކުގައެވެ. ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ހެކިން ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ އެފަދަ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައި ނެތުމުން، ސިއްރު ހެކިންގެ ގޮތުގައި ހެކިބަސް ނެގުމަކީ 149 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ކުރެވިފައިވާ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 140 (ނ) ގައިވާ 30 ދުވަހުގެ މުއްދަތު، އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުން ނުވަތަ ދަޢުވާގެ ލިޔެކިޔުން ލިބޭ ތާރީޚުން ގުނިދާނެއެވެ (2018/HC-A/181، 182، 2018/HC-A/643). ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކަށް ގޮތެއް ނިންމައި ހުށަހެޅުންތައް ނިމުނީ ޝަރީޢަތް ފެށި އަޑުއެހުމުގައި ނަމަ، 118 (ހ) ގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުނުވާ ގޮތަށް ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.

ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 (ށ)، 51 (ބ) އަދި (ޅ)، 53 (ހ) ގެ ދަށުން، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދައި ދެމެހެއްޓުމުގެ ފުރުޞަތު، ދިފާޢު ތައްޔާރުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ވަގުތާއެކު ޝަރީޢަތުން ފަހިކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. ވަކީލު ނެތި އަޑުއެހުން ބޭއްވުމާއި، މުވައްކިލާ ބައްދަލުކުރުމާއި ތައްޔާރުވުމަށް ފުރުޞަތު ނުދީ ރޭގަނޑު ވަގުތުތަކުގައި ލަގަބަށް އަޑުއެހުންތައް ބާއްވައި ޙުކުމްކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 (ހ) (ށ)، 51 (ށ) (ބ) (ޅ) (ކ)، 53 (ހ) ގެ ޙައްޤުތައް ފޯރުކޮށްނުދިނުމެވެ.

ޖިނާއީ ކުށެއް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅަންވާނީ މާއްދީ ރުކުނާއި މަޢުނަވީ ރުކުނާއި ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތާ ގުޅޭ ޝައްކުތައް ފިލާ، އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް އިޤްތިނާޢުވުމުންނެވެ.

ފޯނެއް ގެންގުޅުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ކުށެއް ނޫނެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 24 ވަނަ މާއްދާގެ ޒާތީ މުއާސަލާތުގެ ޙުރުމަތާއި، އަމިއްލަ ނަފްސާ ދެކޮޅަށް ހެކި ދެއްކުމަށް މަޖުބޫރު ނުކުރެވޭނެ އަސާސަށް ބަލާއިރު، ގެންގުޅޭ ފޯނެއް ފުލުހުންނަށް ނުދެވުމަކީ އެކަނި 530 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (2) ގެ ދަށުން ކުށެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ.

530 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (2) ގެ ކުށް ސާބިތުވާން، ފޯނަކީ ކޮން ފޯނެއްކަމާއި، އޭގައި ތަޙުޤީޤުކުރާ މައްސަލައާ ގުޅޭ މާއްދީ ހެކި ހުރިކަމާއި، ނައްތާލުމުގެ ނިޔަތް (ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 24 ވަނަ މާއްދާ) ހެކި ޤަރީނާއިން ސާބިތުވާން ޖެހެއެވެ. ފޯނު ވީތަނެއް ނުބުނެދިނުން އެކަނި ސާބިތުވުމަކުން ކުށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތެއް ނުވެއެވެ.

ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1007 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓުން ކުރާ އަމުރަކީ (ށ) ގެ ދަށުން އަދަބެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ އަމުރަކަށް ވާން ޖެހެއެވެ. އަމުރުގެ މަޤްޞަދު ބަޔާންނުކޮށް، ދަޢުވާގެ ބާވަތާ ގުޅުމެއް ނެތް (ދީނީ ނަޞޭހަތާއި ވަކީލުކަމުގެ ހުއްދަ ބާޠިލުކުރުން ފަދަ) އަމުރަކީ އެކަށީގެންނުވާ އަމުރެކެވެ.