ސުލައިމާން ފަތުޙީ ވ. ނޭޝަނަލް ޑިޒާސްޓަރ މެނޭޖްމެންޓް ސެންޓަރ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ތ. ވިލުފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 35/N2C/2012

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

2004 ވަނަ އަހަރުގެ ސުނާމީ ކާރިސާގައި ގެއާއި ބިމާއި ގަސްގަހަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނޭޝަނަލް ޑިޒާސްޓަރ މެނޭޖްމަންޓް ސެންޓަރ (ދައުލަތް) އިން ދޭންޖެހޭތޯ، އަދި ހެކިން ހާޟިރުނުކޮށް އަދި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. 'Act of God' (Actus dei nemini facit injuriam) މަބްދަޢުގެ ދަށުން، އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ އިހުމާލަކާ ނުލައި ޤުދުރަތީ ގޮތުން ދިމާވާ ކާރިސާއެއްގެ ޒިންމާ އެއްވެސް ފަރާތަކުން ނަގަން ނުޖެހެއެވެ؛ އެފަދަ ކާރިސާތަކުގައި ސަރުކާރުން ދޭ އެހީއަކީ ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަށް ކުރާ މަސައްކަތެކެވެ.
2. ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ޙައްޤު ހޯދައިދިނުމަށް ދައުލަތަށް ލާޒިމުކުރާ މިންވަރަކީ ދައުލަތުގެ ތަނަވަސްކަމާއި ކުޅަދާނަކަމަށް ނިސްބަތްކޮށް ލާޒިމުކުރާ މިންވަރެކެވެ؛ ކާރިސާގައި ގެދޮރު ގެއްލުނު މީހުންނަށް ބޯހިޔާވަހިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ލާޒިމު ކަމަކަށްވުރެ ދައުލަތުގެ ކެރިފޯރުންތެރިކަމަށް ބަރޯސާވާ ކަމެކެވެ.
3. ގެ ގެއްލުނު ފަރާތަށް ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ޕްރޮގްރާމެއްގެ ދަށުން ގެއެއް ދީފައިވާއިރު، އެ ޕްރޮގްރާމަކީ ގެއެއްގެ ބަދަލުގައި ގެއެއް ނުވަތަ ބިމެއްގެ ބަދަލުގައި ބިމެއް ދިނުމުގެ ސިޔާސަތެއް ނޫންނަމަ، ގެއްލުނު ކޮންމެ އެއްޗަކަށް ވަކިވަކިން ބަދަލު ދިނުމަކީ ދައުލަތަށް ލާޒިމު ކަމެއް ނޫނެވެ.
4. ހެކިތަކާއި ދަލީލުތައް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ކޯޓުން ފަހިކޮށްދޭންޖެހޭ ނަމަވެސް، މައްސަލައާ ގުޅުންހުރި ހެކިތަކާއި ހާޟިރުކުރެވޭނެ ހެކިން ކަނޑައެޅުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ ތަޤްދީރީ ބާރުގެ ތެރެއިން ކަނޑައަޅާ ކަމެކެވެ؛ ހެކިންގެ ލިސްޓް ހުށަހަޅާއިރު ސާބިތުކުރަން ބޭނުންވާ ކަމެއް ބަޔާންނުކޮށް، އަދި ހެކިބަސް ނެގިނަމަވެސް ނަތީޖާއަށް ބަދަލު އައުމުގެ އިޙްތިމާލު ނެތްނަމަ، ހެކިން ހާޟިރުނުކުރުމަކީ ޙުކުމް ބާޠިލުކުރާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ.
5. ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދުގެ ދަށުން، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތް މަޤްބޫލު އުޛުރެއް ނެތި ޙާޟިރުނުވެ، ދަޢުވާ ލިބުނު ފަރާތުން މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް އެދިއްޖެނަމަ، ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް މައްސަލަ ނިންމުމުގެ ބާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާތީ، އެގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަކީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ ބޭރުން ކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ.
6. ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބު (ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ކޮންޓްރެކްޓެއް ނެތުން) ދަޢުވާއާ ނުގުޅޭ ސަބަބަކަށް ވިޔަސް، ދަޢުވާއާއި އެދިފައިވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު ބަދަލު ނަގައިދޭނެ ތަނެއް ނެތްނަމަ، ޙުކުމަށް ބަދަލުގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ލިޔުމުގައި '32')
• ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދުގެ 29 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ނަންބަރު 2)
• ހައިކޯޓުގެ 2011/HC-A/192 ޤަޟިއްޔާ