Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2019/HC-A/248 · 30 އޭޕްރީލް 2026 · ރަހުނު ހިމެނޭ ލޯނުގެ މައްސަލަ

1- ގްލޯބަލް ލިންކްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދަ މޮރިޝަސް ކޮމާރޝަލް ބޭންކް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް (114/Cv-C/2018) ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 114/Cv-C/2018

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަ މޮރިޝަސް ކޮމާރޝަލް ބޭންކާއި ލޯނު ނެގި ފަރާތްތަކާ ދެމެދު ފެސިލިޓީ އެއްބަސްވުމެއް ވުޖޫދުވޭތޯ (ތާރީޚް، ސީލް، ބޭންކުގެ ސޮއި ނެތުން)، ޑްރޯޑައުން ރިކުއެސްޓެއް ނެތި ލޯނު ޑިސްބަރސް ކުރެވިފައިވާކަމަށް ބެލެވޭތޯ، ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓްތަކުން ދަޢުވާ ސާބިތުވޭތޯ، އެއްބަސްވުންތައް ބޭންކިންގ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވޭތޯ، އެއް ވާޤިޢާއެއްގެ ދެ މައްސަލަ ދަށު ކޯޓުން ދެގޮތަކަށް ނިންމުމާއި، ގެރެންޓަރުން ޒިންމާކުރުވުމަކީ ނޭދޭ ފަރުވާއެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. (ޕެރ. 19) ކަސްޓަމަރަކަށް ބޭންކުން ލޯނުގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ އޯވަރޑްރާފްޓްގެ ގޮތުގައި ފައިސާ ދޫކުރެވެއެވެ. ލޯނަކީ ޚާއްޞަ އެއްބަސްވުމެއްގެ ކަމެއް ކަމާއި، އޯވަރޑްރާފްޓްގެ އެއްބަސްވުން ސަރީހަ ނުވަތަ މުޢާމަލާތުގެ ތެރެއިން ދޭހަވާ (implied) އެއްބަސްވުމަކަށް ވެދާނެއެވެ (Halsbury's Laws of England / Bank of Maharashtra).
  2. (ޕެރ. 20) އޯވަރޑްރާފްޓް ފެސިލިޓީ އެއްބަސްވުމެއް ވޭތޯ ބެލުމުގައި މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެންމެހައި މުޢާމަލާތްތަކަށް ބަލަންޖެހެއެވެ: ލޯނަށް އެދުން، ބޭންކުން ފެސިލިޓީ ހުށަހެޅުން، އެ ހުށަހެޅުން ޤަބޫލުކޮށް ލިޔުމުގައި ސޮއިކުރުން، އަދި ސެކިއުރިޓީގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވުން ([2024] SC 43).
  3. (ޕެރ. 22-23) ކުންފުނީގެ ތައްގަނޑު ޖެހުން ނުވަތަ ބޭންކުގެ ދެ މުވައްޒަފަކު/ވެރިއަކު ސޮއިކުރުން އެއްބަސްވުމުގެ ޞައްޙަކަމަށް ލާޒިމުކުރާ ޤާނޫނީ އަސާސެއް ބަޔާންނުކުރެވޭހިނދު، އެ އައިބުތަކުން އެއްބަސްވުން ނެތްކަމަށް ނުބެލެވެއެވެ. ލޯނު ލިބޭ ފަރާތްތަކުން ފެސިލިޓީ އެއްބަސްވުމާއި ކޮލަޓަރަލް އެއްބަސްވުންތަކުގައި ސޮއިކޮށް، ސޮއިއަށް އިންކާރުނުކުރާނަމަ، ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ތަޢާޤުދީ ގުޅުމެއް ޤާއިމުވެއެވެ.
  4. (ޕެރ. 26-28) ލޯނުގެ ފައިސާ ދޫކުރުމަކީ (ޑިސްބަރސްމަންޓް) ލޯނު މުޢާމަލާތުގެ މުހިއްމު މަރުޙަލާއެކެވެ. ފައިސާ ދޫކުރުމަށް ޚާއްޞަ އިޖުރާއަތެއް އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަވޭތޯ ބަލަންވާނީ އެ މާއްދާ އެކުލަވާލެވިފައިވާ ގޮތަށާއި މައްސަލައިގައި ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތަށެވެ. ވަކި ޚާއްޞަ ޝަރުޠެއް ނެތް ޑްރޯޑައުން މާއްދާއެއްގެ ބޭނުމަކީ ލަސްވުމެއް ނެތި ބޭންކުން ފައިސާ ދޫކުރާނެކަން ކަށަވަރުކުރުމެވެ.
  5. (ޕެރ. 29-30) ލިޔުމުން ޑްރޯޑައުން ރިކުއެސްޓެއް ނެތްނަމަވެސް، ލޯނުގެ ފައިސާ ލޯނު ނެގި ފަރާތްތަކުގެ އެކައުންޓްތަކަށް ޖަމާވެ، އެ ފައިސާއިން ކުރީގެ އޯވަރޑްރާފްޓް ދަރަނި ޚަލާޞްވެފައިވާކަން ލިޔެކިޔުންތަކުން ދައްކާނަމަ، ލޯނުގެ ފައިސާ ޑިސްބަރސްކުރެވިފައިވާކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ.
  6. (ޕެރ. 32-34) ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓަކީ އެކައުންޓަކުން ކުރާ މުޢާމަލާތްތައް ރެކޯޑުކުރެވޭ މުސްތަނަދެއް ކަމާއި، އެ މަޢުލޫމާތު ލިބިގަތުމަކީ ކަސްޓަމަރުންގެ ޙައްޤެކެވެ. ސްޓޭޓްމަންޓެއް ހުންނަންޖެހޭ ވަކި ފޯމެޓެއް ނުވަތަ މަދުވެގެން ހިމެނެންޖެހޭ މަޢުލޫމާތު ކަނޑައަޅާ އުޞޫލެއް ބަޔާންނުކުރެވި، ތާރީޚްތަކާއި އަދަދުތަކުގައި ފަރަޤެއް ނެތްނަމަ، ސްޓޭޓްމަންޓްތަކުގެ ފޯމެޓް ތަފާތުވުމުން އެ ހެކި ބަލައިނުގަނެވޭނެ ސަބަބަކަށް ނުވެއެވެ.
  7. (ޕެރ. 36-40) އެއްބަސްވުންތަކަކީ ބޭންކިންގއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 24 ވަނަ މާއްދާއާއި ބޭންކިންގ ބެސްޓް ޕްރެކްޓިސްއާ ޚިލާފު އެއްބަސްވުންތަކެއް ކަމަށް ބުނާނަމަ، ޚިލާފުވީ މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާފައިވާ ކޮން އުޞޫލަކާ ނުވަތަ ގައިޑްލައިނަކާކަން ފާހަގަކޮށްދޭންޖެހެއެވެ.
  8. (ޕެރ. 41) ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުން، އެއް މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަކީ ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ، ނަމަވެސް ތަބާވުން ލާޒިމުނޫން ނިންމުންތަކެކެވެ.
  9. (ޕެރ. 43) ވާޤިޢީ ގޮތުންނާއި އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާތަކުގެ ގޮތުން އެއްގޮތް މައްސަލައެއްގައި ކުރިން ހައިކޯޓުން ނިންމި ޙުކުމަށް (2019/HC-A/253) ވާސިލުވި ސަބަބު ތަޠުބީޤުކުރެވެއެވެ. އެގޮތުން ލޯނު ނެގި ފަރާތާއެކު ގެރެންޓަރުން ދަރަންޏަށް ޒިންމާކުރުވި ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލެއް ގެނައުމެއް ނެތެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.