ގްލޯބަލް ލިންކްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އަދި 3 މީހުން ވ. މޮރިޝަސް ކޮމާޝަލް ބޭންކް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 206/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބޭންކުން ދޫކުރި އޯވަރޑްރާފްޓް ފެސިލިޓީއެއްގެ ފައިސާ ދަރަނިވެރި ކުންފުންޏާއި ޕާރސަނަލް ގެރެންޓަރުން ދެއްކުމަށާއި ރަހުނު ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ ދިން ޙުކުމުގައި، ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓްތަކުގެ ހެކި، ގެރެންޓަރުންގެ ޒިންމާގެ ތަރުތީބު، ޤާނޫނީ ޚަރަދު، އަދި ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 36 (ށ) ގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންމެ މީހަކީވެސް ޒިންމާއިން ބަރީޢަ މީހެއް ކަމުގައި ބެލުމަކީ އަޞްލެވެ؛ ނަމަވެސް ޞައްޙަކަމާމެދު ޤާނޫނީ ސުވާލެއް ނުއުފެދޭ ކިތާބީ ހެކިތަކުން (ފެސިލިޓީއަށް އެދުން، ހުށަހެޅުން، ޤަބޫލުކުރުން، ގެރެންޓީ އަދި ރަހުނުގެ އެއްބަސްވުންތައް) އެ އަޞްލު ނަފީވުމުން ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ ގޮތަށް ފުރޮޅިގެންދެއެވެ. (ޕެރ. 14–15)
2. ބޭންކާއި ކަސްޓަމަރާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުމުގެ އަސާސަކީ ތަޢާޤުދީ ގުޅުމެކެވެ؛ އެ ގުޅުން ގިނަފަހަރަށް ބިނާވަނީ ސްޓޭންޑަރޑް ފޯމް ކޮންޓްރެކްޓުތަކާއި ޤާނޫނުން އިފްތިރާޟްކުރާ ޝަރުޠުތަކާ ގުޅިފައިވާ ލިޔުންތަކުގެ މައްޗަށެވެ؛ ފެސިލިޓީ ލެޓަރަކީ އެފަދަ ސްޓޭންޑަރޑް ފޯމް ކޮންޓްރެކްޓެކެވެ. (ޕެރ. 16–17)
3. އޯވަރޑްރާފްޓަކީ ކަސްޓަމަރުގެ ކަރަންޓް އެކައުންޓުގައި ނެތް ފައިސާ ކުރިން އެއްބަސްވެފައިވާ ޢަދަދަކާ ހަމައަށް ނެގުން ހުއްދަކޮށްދޭ ކުރު މުއްދަތުގެ ފެސިލިޓީއެކެވެ؛ އޯ.ޑީ އަކަށް ލިޔުމުން އެދުމުން، ނުވަތަ އެކައުންޓުގައި ފައިސާ ނެތި ނެގުމުން ބޭންކުން ޤަބޫލުކުރުމުން ޟިމްނީ ގޮތުން ކޮންޓްރެކްޓް އުފެދިދާނެއެވެ؛ މިއީ ވަކި ޢަދަދެއް އެއްފަހަރާ ދޭ ލޯނެއް ނޫން ކަމުން، ފައިސާ ދިންކަން ނުވަތަ ބޭނުންކުރިކަން ވަކިން ޘާބިތުކުރަން ޖެހޭ ކަމަށް ބުނުމަކީ އޯ.ޑީގެ ޠަބީޢަތާ ގުޅޭ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 18–19)
4. އޯ.ޑީ ހުއްދަކޮށްފައިވާ ކަރަންޓް އެކައުންޓަކުން ޗެކު ނުލައިވެސް (ޓްރާންސްފަރ ފަދަ) މުޢާމަލާތު ކުރެވޭ ކަމުން، ޗެކް ފޮތްތައް ބޭންކާ ހަވާލުކުރިކަމަކީ ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓުން ދައްކާ މުޢާމަލާތުތައް ނަފީކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20–21)
5. ގެރެންޓަރުގެ ޒިންމާއަކީ ޕްރިންސިޕަލް ޑެޓަރެއްގެ ޒިންމާ ކަމަށާއި، ބޮރޯވަރަށް ޑިމާންޑު ކުރުމުގެ ކުރިން ގެރެންޓަރަށް ޑިމާންޑު ކުރެވޭނެ ކަމަށް ގެރެންޓީ އެއްބަސްވުމުގައި ބުނެފައިވާނަމަ، ދަރަނިވެރިޔާ ދައްކަމުން ނުދާތީ ހުށަހަޅާ ދަޢުވާއެއްގައި ގެރެންޓަރުން ފައިސާ ދެއްކުމަށް އެކުގައި ޙުކުމް ކުރެވޭނެއެވެ؛ ދަރަނިވެރިޔާ ނުދައްކާ ފަހުން ގެރެންޓަރުންގެ މައްޗަށް ވަކި ދަޢުވާއެއް ކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ބެލުމަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފު ގޮތެކެވެ. (ޕެރ. 22–26)
6. ވަކީލު ފީއާއި ޤާނޫނީ ޚަރަދު ދެއްކުމަށް ފެސިލިޓީ އަދި ގެރެންޓީ އެއްބަސްވުންތަކުގައި އެއްބަސްވެފައިވާނަމަ، ޚަޞްމުގެ ކިބައިން ޤާނޫނީ ޚަރަދު ނަގައިދިނުމަށް ބޭނުންވާ އެއްބަސްވުން އޮތް ކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ؛ ޚަރަދުގެ ޢަދަދު ޘާބިތުނުވާތީ ދަށުކޯޓުން އެ ޢަދަދު ކަނޑަނާޅާ ޒިންމާ ކަނޑައެޅުމުގައި ގޯހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 27–30)
7. ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ މާނަ 2018/HC-A/60 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަމުން، އެ އުޞޫލަކީ އެ ނުކުތާގައި މިހާރު ޢަމަލުކުރަން އޮތް ޤާނޫނީ އުޞޫލެވެ. (ޕެރ. 31)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ހައިކޯޓު 2018/HC-A/60 (ޢަބްދުއްލަޠީފް ޢަބްދުﷲ ވ. ދަ މޮރިޝަސް ކޮމަރޝަލް ބޭންކް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ހައިކޯޓު 2009/HC-A/348 (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދިން؛ ވަކީލު ފީ ނަގައިދިނުމަށް އެއްބަސްވުމެއް ބޭނުންވުން)