ކޮންޓެކް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޢާއިޝަތު އާނިޔާ

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބަދަލުކޮށް، ވިއްކުން ޞައްޙަ ކަމަށާއި ގޯތި ގަތް ފަރާތަށް މިލްކުވެއްޖެކަމަށް ކަނޑައަޅައި ރަޖިސްޓްރީ ހަދައިދިނުމަށް ސިޓީ ކައުންސިލަށް އެންގި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 83/Cv-C-HD/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ވިއްކުމުގެ އީޖާބާއި ޤަބޫލު ފުރިހަމަވެ، ބިމުގެ އަގު ވިއްކި ފަރާތަށް ލިބި ޓެކްސް ވެސް ދައްކާފައިވާއިރު، ވިއްކި ފަރާތް މިހާރު ނުރުހޭތީ ގޯތި ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތް ޝަރީޢަތް މެދުވެރިކޮށް ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމީ ރަނގަޅަށްތޯ؛ އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފު ނުކުރެވި އޮތް ކުރީގެ ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމެއްގައި ފާހަގަކުރި ކަންކަމުގެ ބާރު ކިހިނެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފު ނުކުރެވި އޮތް ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމެއްގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަންކަމަކީ އިސްތިޤްރާރުވެފައިވާ ކަންކަމެވެ؛ ޚުޞޫމާތްތަކަށް ކޮންމެވެސް ހިސާބަކުން ނިމުމަކަށް އަންނަންޖެހޭތީ، އެ ކަންކަމަށް އަލުން ރުޖޫޢަވެ އައު ފެށުމަކުން ފެށޭނެ ކަންތައްތަކެއް ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
2. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބިމާއި ގޯއްޗާބެހޭ އެންމެހައި މުޢާމަލާތު ކުރަންވާނީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށެވެ؛ ގޯތި ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތެއްގެ ޞައްޙަކަން ބަލަންވާނީ މުޢާމަލާތު ހިނގި ވަގުތު ޢަމަލުކުރަމުންދިޔަ ގޮތަށް (ބިމާބެހޭ ޤާނޫނަށް ގެނެވުނު އިޞްލާޙުތަކާއެކު) ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގޯތި އަމިއްލަކުރުމާއި ގަނެވިއްކުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގައިވާ ޝަރުޠުތަކަށް ބަލައިގެންނެވެ.
3. 'ގޯތި ވިއްކަން އެދޭ މީހާއާއި އެމީހަކު ޝަރުޢީގޮތުން ބަލަންޖެހޭ މީހުންނަށް ދިރިއުޅޭނެ އެހެންތަނެއް ހަމަޖެހިފައިވުން' މި ޝަރުޠު ބަލާއިރު، 18 އަހަރު ފުރިހަމަވެ ކައިވެނިކޮށްގެން ތިބި ދަރިން ބެލުމުގެ ޝަރުޢީ ޒިންމާ ވިއްކާ މީހާގެ މައްޗަށް ނުވާނެއެވެ؛ އަދި ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން މައިންބަފައިންނަށް ހިޔާވަހިކަމާއި ޚަރަދު ހަމަޖައްސައިދިނުމުގެ ޒިންމާ މަތިކޮށްފައިވަނީ 18 އަހަރު ފުރިފައިވާ ފިރިހެން ދަރިންގެ މައްޗަށް ކަމުން، އެ ޒިންމާ އަންހެން ދަރިއަކު ވިއްކާ ގޯއްޗަކާ ގުޅިގެން މި ޝަރުޠު ފުރިހަމަނުވާ ސަބަބަކަށް ނުވެއެވެ.
4. ވިއްކާ މީހާގެ ނަމުގައި ވިއްކާ ގޯތި ފިޔަވައި އެހެން ގޯއްޗެއް، ގޯއްޗަކުން ބައެއް ނުވަތަ ފްލެޓެއް ނެތުން ހަމައެކަނި، ގޯތި ވިއްކުމުގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަނުވާކަމަށް ބަލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ (ކުރީގެ ހައިކޯޓުގެ 2015/HC-A/367 ޙުކުމުގައި ފާހަގަކުރި ގޮތަށް).
5. ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ވިއްކުމުގެ އީޖާބާއި ޤަބޫލު ފުރިހަމަވެ، ބިމުގެ އަގު ވިއްކި ފަރާތަށް ލިބި ބޭނުންކޮށް، ސަރުކާރަށް ދައްކަންޖެހޭ %35 ޓެކްސް ދައްކައި، ގަންނަ ފަރާތަކީ ސަތޭކަ އިންސައްތަ ދިވެހިން ހިއްސާވާ ކުންފުންޏަކަށްވެ، ޤާނޫނީ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާނަމަ، އެ ވިއްކުމަކީ ކޯޓު މެދުވެރިކޮށް ހިންގާފައިވާ ޞައްޙަ މުޢާމަލާތެކެވެ.
6. ބިން ވިއްކި ފަރާތުން ބިމުގެ އަގު ބޭނުންކޮށް، މުޢާމަލާތް ކޯޓު މެދުވެރިކޮށް ނިންމުމަށް އަމިއްލައަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅައި، ދެން ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވެ އެއްބާރުލުން ނުދިނުމުގެ ސަބަބުން، ނުވަތަ ރުޖޫޢަވުމަށް އެއްވެސް ޤާނޫނީ ހުއްޖަތެއް ނެތި ނުރުހުން ފާޅުކުރުމުން، މުޢާމަލާތް ޝަރީޢަތުން ނިންމާފައި ނެތްކަމަށް ބުނެ އެ މުޢާމަލާތް ރޫޅާލުމަކީ ނުވަތަ ނުހިންގޭނެކަމަށް ނިންމުމަކީ އިންޞާފުވެރި ގޮތެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ޤާނޫނުގެ ނަހަމަ ބޭނުން ކުރުމަށް ހުޅުވާލެވޭ ދޮރެކެވެ. ފަނޑިޔާރުންގެ ދައުރަކީ ހެކި ޤަރީނާތަކުގެ މައްޗަށް ޤާނޫނު ހިންގައި ތެދު ދެނެގަނެ ޢަދުލުވެރިކަމާ އެންމެ ގާތް ގޮތަށް އިންޞާފު ކަނޑައެޅުމެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް؛ ބިމާބެހޭ މުޢާމަލާތު ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ކުރުން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)، (ނ)، (ރ) (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް؛ ގޯތި ވިއްކުމުގެ ޝަރުޠުތައް، 3 ވަނަ އިޞްލާޙާއެކު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 33 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް؛ ބިމާ ވަކިން އިމާރާތް ވިއްކުން އަދި ގަތް ފަރާތަށް ރަޖިސްޓްރީ ހަދައިދިނުން)
• ބިމާބެހޭ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު (ލިޔުމުގައި ޤާނޫނު ނަންބަރު '2223/1' / '3221/3')
• ބައެއް ޤާނޫނުތައް އިޞްލާޙުކުރުމުގެ ޤާނޫނު (ލިޔުމުގައި ޤާނޫނު ނަންބަރު '3231/36') ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ
• ގޯތި އަމިއްލަކުރުމާއި ގަނެ ވިއްކުމާބެހޭ ޤަވާއިދު — ވިއްކުމާބެހޭ މާއްދާ (ހ)، (ށ)، (ނ)؛ ބިމުގެ އަގު ކަނޑައެޅުމާއި ސަރުކާރަށް ޓެކްސް ދެއްކުމާބެހޭ މާއްދާތައް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2000 (ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނު) — ޚަރަދު ދިނުން، ކުއްޖާގެ ބަލަދުވެރިން، މައިންބަފައިން ބެލުމާއި ދަރިންގެ ޒިންމާއާބެހޭ މާއްދާތައް (ލިޔުމުގައި 25، 13، 53، 52 ވަނަ މާއްދާ)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/HC-A/367 ޤަޟިއްޔާ