ފޯވޭ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޢަލީ އާދަމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 4001/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލީގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ހިފި ތަނުގެ ތަޅުދަނޑި ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި އޮއްވާ، ތަނުގެ ކޮންޓްރޯލް ވެރިފަރާތުގެ އަތުގައި އޮތްކަމަށް ނުވަތަ ތަން ބޭނުން ނުކުރެވުނުކަމަށް ބުނެ ކުލި ނުދައްކާ ހުރެވޭތޯ؛ އަދި ދަށުކޯޓުން ބައެއް ލިޔުންތައް ބަލައިނުގަތުމާއި ޢާންމު ޤާނޫނުއަސާސީ ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށް ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެނެވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 37) ދެ ޤަޟިއްޔާއެއްގެ އަޑުއެހުންތައް އެކުއެކީގައި ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ނަމަވެސް، ދަށުކޯޓުގައި ވަކިވަކި ޤަޟިއްޔާއެއްގެ ގޮތުގައި ބެލި، އެއް މައުޟޫޢެއްގެ މައްޗަށް ބިނާނުވާ މައްސަލަތައް ނިންމާނީ ވަކިވަކި ޤަޟިއްޔާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
2. (ޕެރ. 41) ދަށުކޯޓުން ރިޢާޔަތް ނުކުރި ކަމަކީ ކޮބައިކަން ނުވަތަ ޤާނޫނުއަސާސީގެ މާއްދާއަކާ ޚިލާފުވީ ގޮތުގެ ތަފްޞީލު ސާފުކޮށް ބަޔާންނުކޮށް ހުށަހަޅާ ނުކުތާތައް އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވޭނެ ނުކުތާތަކެއް ނޫނެވެ.
3. (ޕެރ. 47-49) އަތުގެވެރިކަމުގެ (possession) މާނައަކީ އެއްޗެއް އަތުގައި ނުވަތަ މާއްދީ ގޮތުން އެމީހެއްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި އޮތުމެވެ؛ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމެއް ދެމިއޮންނަ ޙާލަތުގައި ތަން ދޫކޮށްނުލާހިނދަކު ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން އަތުގެވެރިކަން އޮތް ފަރާތަކަށް ބެލެވޭނީ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތެވެ؛ ތަން ޙަވާލުކޮށް ތަނުގެ ތަޅުދަނޑި ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި އޮތުމަކީ ތަން އެފަރާތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ހުރިކަމަށް ބަލަންޖެހޭ އެންމެ އަސާސީ ކަމެކެވެ.
4. (ޕެރ. 50) ކުއްޔަށް ދިން ތަން ބޭނުން ނުކުރެވޭ ގޮތަށް ވެރިފަރާތުން ބަންދުކޮށްފިނަމަ، އެއީ ތަނުގެ މައްޗަށް ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ ބާރެއް ނެތްކަމަށް ބެލިދާނެ ސަބަބެކެވެ؛ ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތަށް ތަން ދޫކުރުމަކީ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމުގެ ޖައުހަރީ ކަމެއް ކަމަށާއި ކުލީއަކީ އޭގެ މުޤާބިލުގައި ދޭ އެއްޗެއް ކަމުން، މި ޝަރުޠު ފުރިހަމަނުވާނަމަ ކުލި ދައްކަންޖެހޭނެ ސަބަބެއް އޮންނާނެކަމަށް ޤަބޫލެއް ނުކުރެވެއެވެ.
5. (ޕެރ. 53-56) ގޭޓެއް ހަރުކުރުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އެހެން ސަބަބަކާހުރެ ކުއްޔަށް ހިފި ތަން ބޭނުން ނުކުރެވުނުކަމަށް ބުނާނަމަ، އެކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ؛ ހެކިބަސް ވަޒަންކޮށް ދަށުކޯޓުން ކަނޑައެޅި ކަމެއް ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުވާކަން އިސްތިއުނާފުގައި ފާހަގަނުކޮށް، އަދި ހެއްކެއް ނެތި ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން، ކުލި ނަގައިދިން ނިންމުމަށް ބަދަލު ނުގެނެވޭނެއެވެ.
6. (ޕެރ. 57) ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތުން ކުރިން ކުލި ބަލައިނުގަތް ނަމަވެސް، އެއްބަސްވުން ބާޠިލުނުވެ ދެމިއޮތްކަމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޙާލަތުގައި ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ އަތުގެވެރިކަމުގެ ދަށުގައި ތަން ހުރުމުގެ ނަތީޖާއަކީ އޭގެ މުޤާބިލުގައި ކުލި ދައްކަންޖެހުމެވެ.
7. (ޕެރ. 58-60) ކަމެއް ސާބިތުކުރުމުގެ ޙައްޤަކީ ޚަޞްމުންނަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤެކެވެ؛ ޚުލާޞާ ބަޔާން އިއްވާ އަޑުއެހުމުގައި ޢާންމުކޮށް އައު ހެކި ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ނުދެވޭނަމަވެސް، ކުރިން ހުށަނޭޅުނު ކަމަށް އެކަށީގެންވާ ރަނގަޅު ސަބަބެއް އޮތް ހެއްކެއް ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގައި އޮތް ކަމެކެވެ.
8. (ޕެރ. 61) އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ޢާންމު އުޞޫލަކީ ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށް ބެލުމެވެ؛ ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބުނު ހެކި ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެ ނަމަވެސް، ޚިލާފު ނުކުތާއާ (ކުލި) ގުޅުމެއް ނެތް ލިޔުމަކުން ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ނަފީއެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 151 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/26 (މެރީޑިއަމް ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ސަޢީދާ މޫސާ)
• ހައިކޯޓުގެ 2010/HC-A/188 (ޢަބްދުލް ޙަމީދު ވ. އާދަމް އިބްރާހީމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުސްތަފާ)
• ސިވިލް ކޯޓުގެ 1833/Cv-C/2011 އަދި 723/Cv-C/2012 (އެއްބަސްވުން ބާޠިލުނުވާކަމަށް ކަނޑައެޅި ކުރީގެ ޙުކުމްތައް)
• ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/333 އަދި 2014/HC-A/334