މުޙައްމަދު މޫސާ ވ. ވ. ފެލިދޫ ކައުންސިލް އިދާރާ
ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ދަށު ކޯޓު: ވ. ފުލިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 15/J4C/2019
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ވާރިޘުންގެ މެދުގައި ބެހުމަށް، ނިޔާވެފައިވާ ބައްޕަގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައިވާކަމަށް ބުނާ ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްގެ ގެއްލިފައިވާ ރަޖިސްޓްރީ އަލުން ހައްދައިދިނުމަށް ކައުންސިލަށް އަމުރުކުރެވޭނީ ކޮން ހެއްކަކުންތޯ، އަދި ދިގު މުއްދަތަކަށް ދިރިއުޅުމުން މިލްކުވެރިކަން ސާބިތުވޭތޯ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަރީޢަތުން ނުވަތަ ޤާނޫނުން ލިޔުމެއް އޮތުން ލާޒިމުކުރާ ކަމެއްގައި ހެއްކެއްކަމުގައި ބެލެވޭނީ ހަމަ އެ ލިޔުމެވެ؛ އެ ލިޔުމެއް ނެތުނީ ޤަބޫލުކުރެވޭފަދަ އުޛުރަކުންކަން ސާބިތުވާނަމަ މެނުވީ އޭގެ ބަދަލުގައި އެހެން ހެކި ޤަބޫލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 9)
- ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދިރިއުޅުމަށް ސަރުކާރުން ދޫކުރާ ކޮންމެ ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއް ލިބުނު މީހާގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައި އޮންނަންވާނެ ކަމުން، ސަރުކާރުން މީހަކަށް ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއް ދީފައިވާކަން ސާބިތުކުރެވޭނީ އެ ގޯއްޗެއް އެމީހެއްގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައި އޮތުމުންނެވެ. (ޕެރ. 10)
- ބިމުގެ މިލްކުވެރިކަން ސާބިތުކުރެވޭނެ ހަމައެކަނި އަދި މުޠުލަޤު ހެއްކަކީ ބިމުގެ ރަޖިސްޓްރީއެވެ؛ ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާއަކުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ދޫކޮށްފައިވާ ރަސްމީ ރަޖިސްޓްރީއަކީ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން ޔަޤީންކަމާއެކު ހާމަކޮށްދޭ، އެންމެންގެ މައްޗަށް އޮތް ދަލީލެކެވެ. (ޕެރ. 12-13)
- ގޯއްޗެއް ނުވަތަ ބިމެއް މީހެއްގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައިވާކަން ސާބިތުކުރެވޭ ހަމައެކަނި ދަލީލަކީ އެކަން އަންގައިދޭ ޚާއްޞަ ލިޔުމެވެ؛ ގެއެއްގައި ގިނަ ދުވަހު ދިރިއުޅުމަކީ އެކަން ސާބިތުކޮށްދޭ ދަލީލެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 14)
- ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވުމުން ބިމުގެ މިލްކުވެރިކަމާއި އެ ބިން ބޭނުންކޮށް މަންފާ ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުތައް ލިބެއެވެ. އަތުގެ ވެރިކަމަކީ (possession) އެއްޗެއް މީހެއްގެ މާއްދީ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި އޮތުމެވެ؛ އަތުގެ ވެރިކަން އޮތް މީހަކަށް މިލްކުވެރިކަން އޮތުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 16)
- ރަޖިސްޓްރީ ނެތް ގޯއްޗެއްގައި ގިނަ ދުވަހު ދިރިއުޅުމުން ލިބެނީ އަތުގެ ވެރިކަމެވެ؛ އެއީ އެމީހެއްގެ ނަމަށް ރަޖިސްޓްރީއެއް ހަދައިދޭން ޖެހޭ ޤާނޫނީ ހުއްޖަތެއް ނޫނެވެ. މީހެއްގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީއެއް ނެތް ކޮންމެ ގޯއްޗަކީ ދައުލަތުގެ މުދަލެއް ކަމުން، ރަޖިސްޓްރީވެފައިވާކަމުގެ ހެއްކެއް ނެތި ރަޖިސްޓްރީ ހަދައިދިނުމަށް ކައުންސިލަށް އަމުރެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 17-18)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 24/76 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 24 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)، 25 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓު 2009/SC-A/14 (ފާޠިމަތު މަނިކެ ވ. މުޙައްމަދު މަނިކު)
- ސުޕްރީމް ކޯޓު 2010/SC-A/17 (އިބްރާހީމް ޝިޔާރު ވ. ޢަބްދުﷲ ވަޙީދު)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.