މަޓާޓޯ ވ. ޢަލީ ނިޝާން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (ތަޙުލީލުން ފެންނަގޮތުގައި؛ ޙުކުމުގެ ބައި ކިޔޭކަށް ނެތް)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 4710/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ޖަމްޢިއްޔާއަކުން ޖަރުމަނުގައި ބެހި މަޖައްލާއެއްގައި ދިވެހި މުޞައްނިފެއްގެ ފޮޓޯ ހުއްދަނެތި ޝާއިޢުކުރުމުގެ މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ދިވެހި ކޯޓަށް ލިބޭތޯ އަދި ހިނގާނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮޕީރައިޓް ޤާނޫނުތޯ (territoriality)؛ ފުރަތަމަ ޝާއިޢުކުރިއިރު ހުއްދަ (license) ލިބިފައިވާކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ ކާކުތޯ؛ އަދި ދިފާޢުގެ ޚަރަދު ނަގައިދޭންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 32-33) ކޮންމެ ޤައުމަކަށް ފުރިހަމަ ސިޔާދަތީ ބާރާއި އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވަނީ އެ ޤައުމެއްގެ ސަރަޙައްދުގެ ތެރެއަށެވެ؛ ޤައުމެއްގެ ޤާނޫނު ބަދެވިގެންދަނީ އެ ސަރަޙައްދުގައިވާ މުދަލާއި އެ ސަރަޙައްދުގައި އުޅޭ މީހުންނާއި އެ ސަރަޙައްދުގައި ކުރާ ޢަމަލުތަކުގެ މައްޗަށެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓު 2021/SC-A/10: "ކޮންމެ ޤައުމެއްގައި އެކުލަވާލެވޭ ޤާނޫނަކީވެސް، އެ ޤައުމެއްގައި ޢަމަލުކުރުމަށް އެކުލަވާލެވޭ ޤާނޫނެވެ.").
2. (ޕެރ. 34) ނަމަވެސް ޤައުމެއްގެ ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް އެ ޤައުމެއްގެ ޤާނޫނުތައް އެހެން ކޮންމެ ތަނެއްގައި އުޅުނަސް ހިނގުމަކީ ދޫކޮށްނުލެވޭނެ އިސްތިސްނާއެއް ކަމުން، ޤާނޫނަކީ ސަރަޙައްދަށް އެކަނި ހިނގާ އެއްޗެއްކަމަށް މުޠްލަޤަށް ބުނެ ނިންމާލެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.
3. (ޕެރ. 35) ދިވެހި ރައްޔިތަކު ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފައްދާފައިވާ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނަކާ ޚިލާފުވާ ޢަމަލެއް ދުނިޔޭގެ ކޮންމެ ތަނެއްގައި ހިންގިޔަސް، އެ މައްސަލަ ބެލުމުގެ ޝަޚްޞީ އިޚްތިޞާޞް (personal jurisdiction) ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަމާބެހޭ ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
4. (ޕެރ. 39) ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ކޮޕީރައިޓާ ގުޅޭ ޤާނޫނަކީ ސަރަޙައްދަށް ނިސްބަތްވާ ޤާނޫނެއް ކަމުން (territoriality)، ޤައުމެއްގެ ކޮޕީރައިޓް ޤާނޫނުން ދޭ ޙިމާޔަތް އެ ޤައުމެއްގެ ބޯޑަރާ ހަމައިން ނިމިގެންދެއެވެ.
5. (ޕެރ. 41) ބޭރު ޤައުމަކަށް ނިސްބަތްވާ އުންސުރަކީ (foreign element) ކޮޕީރައިޓަށް އަރައިގަތް ޢަމަލު ހިނގި ތަން ކަމަށްވެ، ޢަމަލު ހިންގި ފަރާތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓްރީކުރެވިފައިވާ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއްނަމަ، ޢަމަލު ހިނގި ތަނުގެ ޤާނޫނުގެ (lex loci delicti commissi) ބަދަލުގައި ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތް ދިރިއުޅޭ ތަނުގެ ޤާނޫނު (lex domicilii) ހިންގިދާނެއެވެ؛ އަދި ދެފަރާތަކީވެސް ދިވެހިރާއްޖެއަށް ނިސްބަތްވާ ފަރާތްތަކަށްވާތީ (forum conveniens) ދިވެހި ކޯޓެއްގައި ދިވެހި ޤާނޫނު (lex fori) ހިންގުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ.
6. (ޕެރ. 43-47) ދިވެހި މުޞައްނިފުންގެ ކޮޕީރައިޓަށް ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި އަރައިގަތުމުގެ ފަރުވާ ޢާންމު އުޞޫލަކުން ލިބެނީ ދިވެހިރާއްޖެ ބައިވެރިވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ؛ ކޮޕީރައިޓް ޤާނޫނުގެ 37 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެ މުޢާހަދާތަކުގެ ބާރު ހިނގާއިރު، ދިވެހިރާއްޖެއަކީ WTO ގެ މެންބަރަކަށްވާތީ ޓްރިޕްސް އެގްރީމެންޓާއި، އޭގެ ތެރެއިން ބަރން ކޮންވެންޝަނުގެ 1 އިން 21 އަށް މާއްދާތަކާއި ޕެރިސް ކޮންވެންޝަނުގެ 1 އިން 12 އަށް އަދި 19 ވަނަ މާއްދާއަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހެއެވެ.
7. (ޕެރ. 48) ކޮޕީރައިޓާ ޚިލާފު ޢަމަލު ޖަރުމަނުގެ މަޖައްލާގެ އިތުރުން ދިވެހިރާއްޖޭގައިވެސް ބެލެވޭ އޮންލައިން ވަރޝަނެއްގައި ހިނގާފައިވާނަމަ، އެ ޢަމަލު ހިނގީ ހަމައެކަނި ބޭރުގައި ނޫން ކަމުން ދިވެހި ކޯޓެއްގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮޕީރައިޓް ޤާނޫނު ހިންގުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ.
8. (ޕެރ. 54) ކޮޕީރައިޓް ދަޢުވާއެއްގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހެނީ މައިގަނޑު ދެ އުންސުރެކެވެ: އުފެއްދުމަކީ އޭނާގެ އަމިއްލަ އުފެއްދުމެއްކަމާއި، ޤާނޫނުން ދޭ ކޮޕީރައިޓް ޙިމާޔަތަށް ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން އަރައިގަތްކަމެވެ.
9. (ޕެރ. 55-56) މުޞައްނިފުގެ އަސްލީ އުފެއްދުމަކަށްވެ، ކޮންމެވެސް މާއްދީ ގޮތަކަށް އެކުލަވާލެވިފައިވާ އުފެއްދުމަކަށް ރަޖިސްޓްރީކުރުމަކާ ނުލައި އޮޓަމެޓިކުން ކޮޕީރައިޓް ޙިމާޔަތް ލިބެއެވެ؛ ރަޖިސްޓްރީކުރުމުގެ މަޤްޞަދަކީ ޝަރީޢަތުގައި ވެރިކަން ސާބިތުކުރުމަށް ފަސޭހަކުރުން ކަމުން، މާއްދީ ގޮތުން އެކުލަވާލެވިފައިވާ އުފެއްދުމަކީ ރަޖިސްޓްރީ ނުކުރިޔަސް ވެރިކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ހެއްކެކެވެ.
10. (ޕެރ. 58، 60-62) ޤާނޫނުގައިވާ އިސްތިސްނާތައް ފިޔަވައި އުފެއްދުމެއް އެހެން ފަރާތަކުން އަލުން އުފައްދާނަމަ ނުވަތަ ޝާއިޢުކުރާނަމަ މުޞައްނިފުގެ ހުއްދަ ލިބެންޖެހެއެވެ؛ ހުއްދަ (ކްރިއޭޓިވް ކޮމަންސް ފަދަ ޢާންމު ލައިސަންސް ނުވަތަ ނޮން-އެކްސްކްލޫސިވް ލައިސަންސް) ލިބިގެން ބޭނުންކުރިކަމަކީ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ނަގާ ދިފާޢެއް ކަމުން، ލައިސަންސް އޮތްކަމާއި އޭގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ބޭނުންކުރިކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އޮންނަނީ އެފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަކަށް ނޫނެވެ؛ ބުންޏޭ ބުނާ ހެކިބަހަކުން އެ ޒިންމާ އަދާނުވެއެވެ.
11. (ޕެރ. 65) އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގެ ތަފްޞީލު ބަޔާންކޮށްދީފައިނުވާނަމަ، އެ ނުކުތާގައި އިތުރަށް ބަލަންޖެހޭ ކަމެއް ނެތެވެ.
12. (ޕެރ. 68-69) ޓްރިޕްސް އެގްރީމެންޓްގެ 48 ވަނަ މާއްދާއިން ބަޔާންކުރަނީ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ޚަރަދު ނަގައިދިނުމަށް އަމުރުކުރުމުގެ ބާރު ޤާޟީގެ ބާރުގެ ތެރޭގައި އޮންނަންޖެހޭ ވާހަކަ ކަމުން، ދަޢުވާއަކީ ޕްރޮސެސް އެބިއުޒެއްކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ޙާލަތެއްގައި ދިފާޢުގެ ޚަރަދު ނަގައިދޭން އަމުރުކުރާނެ ތަނެއް ނެތެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 23/2010 (ކޮޕީރައިޓާއި އެއާގުޅޭ އެހެނިހެން ޙައްޤުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 1 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (7) އާއި (ށ)، 5 ވަނަ މާއްދާ، 7 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 8 ވަނަ މާއްދާ އަދި (ނ)، 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 34 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 37 ވަނަ މާއްދާ
• ޓްރިޕްސް އެގްރީމެންޓް (Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights) ގެ 2.1، 9.1 އަދި 48 ވަނަ މާއްދާ
• ބަރން ކޮންވެންޝަން (Berne Convention) ގެ 1 އިން 21 އަށް މާއްދާތައް، 5 ވަނަ މާއްދާގެ (2)
• ޕެރިސް ކޮންވެންޝަން (Paris Convention) ގެ 1 އިން 12 އަށް މާއްދާތަކާއި 19 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/81 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ (މިސާލެއްގެ ގޮތުން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ (މިސާލެއްގެ ގޮތުން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/2014 (މަނީ ލޯންޑްރިންގ އަދި ޓެރަރިޒަމަށް ފައިނޭންސްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 7 ވަނަ މާއްދާ (މިސާލެއްގެ ގޮތުން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2003 (ޖަމްޢިއްޔާތަކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 3/2022 (ޖަމްޢިއްޔާތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 78 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، 81 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/10 (ޚަދީޖާ އިބްރާހިމް ދީދީ ވ. ދަ މޮރިޝަސް ކޮމާރޝަލް ބޭންކް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2022] SC 46)
• Simhaq v. Kid Carter Touring, Inc., 20-CV-2057 (E.D.N.Y. Aug. 11, 2021)