ޢަލީ ނިޝާން ވ. މަޓާޓޯ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 4710/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކޮޕީރައިޓް ފޮޓޯއެއް ހުއްދަނެތި ބޭނުންކުރުމަށްފަހު މުޞައްނިފާއި ބޭނުންކުރި ފަރާތާ ދެމެދު އަގެއް ކަނޑައަޅައި ހަދާފައިވާ ފަހުން ވެވުނު (ex post facto) އެއްބަސްވުމަކީ މުޤާބިލު ނުދައްކާތީ ވުޖޫދުނުވާ އެއްބަސްވުމެއްތޯ، އަދި އެ އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން ކޮޕީރައިޓް އިންފްރިންޖްމަންޓްގެ ފަރުވާ ނުލިބޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 35) ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، އެކަކު އަނެކަކަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް (offer) އެ ހުށަހެޅުން ރައްދުވާ ފަރާތުން ޤަބޫލުކުރުމުން (acceptance) ކޮންޓްރެކްޓެއް ކުރެވުނީއެވެ.
2. (ޕެރ. 37) މުޤާބިލު (consideration) އަކީ ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ހިމެނޭ އެއް ފަރާތުން އަނެއް ފަރާތަށް ވާ ވަޢުދެއްގެ ރައްދުގައި ވަޢުދު ރައްދުވާ ފަރާތުން ދޭ އަގު، ނުވަތަ ކޮށްދޭ ކަމެއް، ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ކަމެއް، ނުވަތަ ދޫކޮށްލާ ޙައްޤެކެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓު، ނަމިރާ އިންޖިނިއަރިންގ އެންޑް ޓްރޭޑިންގ ވ. ޖައުސާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން [2021] SC 53).
3. (ޕެރ. 38-39) މުޤާބިލެއް އޮތުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓެއް ފުރިހަމަވުމަށް ކޮންމެހެން ފުރިހަމަވާންޖެހޭ އުންސުރެކެވެ؛ މުޤާބިލެއް ނެތި ވެވޭ އެއްބަސްވުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ތަންފީޛުކުރެވޭނެ އެއްބަސްވުމެއް ނޫނެވެ.
4. (ޕެރ. 39-40) ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަނދެވޭ އެއްބަސްވުމަކަށް މުޤާބިލެއް ކަނޑައެޅިފައި އޮތުން ލާޒިމްވިޔަސް، އެއްބަސްވުމަށް ވަންނައިރު މުޤާބިލު ފުރިހަމަވުން (ދެއްކުން) ލާޒިމެއް ނޫނެވެ؛ ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭ ވަގުތެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވާއިރު ފައިސާ ދެއްކުން ލަސްވުމަކީ މުޤާބިލެއް ކަނޑައެޅިފައި ނެތްކަމަށް މާނަކުރެވޭނެ ހަމައެއް ނޫނެވެ.
5. (ޕެރ. 40) ހުށަހެޅުމާއި ޤަބޫލުކުރުން ފުރިހަމަވެ، އެއްބަސްވި ކަމުގެ މައްޗަށް މުޤާބިލެއް ކަނޑައެޅިފައިވާނަމަ، ކަން ނިމުނު ފަހުން (ex post facto) ވެވޭ އެއްބަސްވުމަކީވެސް ވުޖޫދުވާ އެއްބަސްވުމެކެވެ.
6. (ޕެރ. 43-44، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް) ލިޔެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު އުފެއްދުމުގެ ކޮޕީރައިޓާއި، އެ އުފެއްދުން ޝާއިޢުކުރުމާއި އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ބޭނުންކުރުމުގެ ޙައްޤު އޮންނަނީ މުޞައްނިފަށެވެ (ކޮޕީރައިޓް ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާ)؛ އަދި 10 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެ ކަންކަމަށް ހުއްދަ ދިނުމުގެ ޙައްޤުވެސް މުޞައްނިފަށް ލިބިގެންވާއިރު، މުޞައްނިފުގެ ހުއްދައާއެކު ކުރާ ކަމަކީ ކޮޕީރައިޓާ ޚިލާފުވުމެއް ނޫނެވެ؛ އެ ހުއްދަ ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް، ބޭނުންކުރުމަށްފަހުވެސް ދެވިދާނެއެވެ.
7. (ޕެރ. 45-47، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް) މުޞައްނިފުގެ ހުއްދަ ނުލައި ބޭނުންކުރި ހިސާބުން ކޮޕީރައިޓް ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ ސަބަބު ވާޤިޢުވިޔަސް، މުޞައްނިފު ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ ބަދަލުގައި ފަހުން ހުއްދަ (ex post facto approval) ދީ އެއްބަސްވުމެއް ވުޖޫދުވެއްޖެނަމަ، އޭނާއަށް ލިބިދެވޭނެ ފަރުވާއަކީ އެ އެއްބަސްވުމުގެ މުޤާބިލު ކަމުން، އިތުރު (ކޮޕީރައިޓް) ފަރުވާތައް ނުދެވޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 23/2010 (ކޮޕީރައިޓާއި އެއާގުޅޭ އެހެނިހެން ޙައްޤުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 9 ވަނަ މާއްދާ އަދި 10 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު، ނަމިރާ އިންޖިނިއަރިންގ އެންޑް ޓްރޭޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޖައުސާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2021] SC 53
• ހައިކޯޓުގެ 2013/HC-A/363
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/26 [2023] SC 23 (ޞަފޫރާ ނާފިޢު މޫސާ ވ. މުޙައްމަދު ޝަރީފް)