ޢަބްދުލް މުޙްސިން މުޙައްމަދު ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ޑިފެންސް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 79/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސްގެ މޭޖަރަކު އަޚްލާޤާއި ސުލޫކާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ކެޕްޓަން ރޭންކަށް ޑީމޯޓްކޮށް ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި ސިފައިންގެ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުތަކާއި ނެޗުރަލް ޖަސްޓިސްގެ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުކުރެވިފައިވޭތޯ؛ ތަޙުޤީޤު ބަންދުގައި ބަހައްޓައިގެން ހިންގި ކަމަށް ބުނާ ބުނުމާއި، ވަޒީފާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 202 ވަނަ މާއްދާއާއި، ސިފައިންގެ ޤާނޫނުގެ 44 ވަނަ މާއްދާއާއި، ގަވާއިދުތައް ޝާއިޢުކުރުމާއި ހިއްސާކުރުމުގެ ސުވާލުތައް.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ނެޗުރަލް ޖަސްޓިސްގެ މަފްހޫމުގެ ތެރޭގައި، މީހަކާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން އެކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ދީ ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުން (hearing rule)، ގޮތެއް ކަނޑައަޅާ މީހެއްގެ މަޞްލަޙަތެއް އޮވެގެން ނުވުމާއި ފަރާތަކަށް ނުޖެހުން (rule against bias)، ހެއްކާއި ޤަރީނާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ނިންމުން (evidence rule) އަދި ނިންމުމަކީ ޙާލަތަށް ބަލާއިރު އެކަށޭނަ ނިންމުމަކަށްވުން (proportionality) ހިމެނެއެވެ؛ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގައި ވަނީ މި އުޞޫލުތަކެވެ. (ޕެރ. 19-20)
2. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުން ސިފައިންނާއި ފުލުހުން އިސްތިސްނާކޮށްފައިވާތީ، ސިފައިން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމަށް ހިނގާނީ ސިފައިންގެ ޤާނޫނާއި އެ ޤާނޫނުން ބާރުލިބިގެން ހަދާފައިވާ ގަވާއިދުތަކެވެ. (ޕެރ. 21)
3. މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަމާއި (ޢަދުލުވެރި ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވުން) އިޖުރާޢީ ޢަދުލުވެރިކަން (ތުހުމަތުގެ މަޢުލޫމާތު ދީ ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުން ހިމެނޭ ޢަދުލުވެރި އިޖުރާއަތު) ޤާއިމުކޮށްފައިވާނަމަ، natural justice އާއި due process ގެ ތެރެއިން ޢަމަލުކޮށްފައިވާކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 22-23)
4. ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާގައި ނުވަތަ ބަޔާންތަކުގައި ފުރަތަމަ ފާހަގަނުކޮށް، ތަޙުޤީޤުގައި މަޖުބޫރުކަމެއްނެތި ބަޔާން ދިންކަމަށް ސޮއިކޮށްފައިވާ ޙާލަތުގައި، ތަޙުޤީޤު ހިންގީ ބަންދުގައި ބަހައްޓައިގެންކަމަށް ބުނާ ނުކުތާއަކީ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ބަލައިގަނެވޭނެ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 30-34)
5. ސިފައިންގެ ޢާންމު ގަވާއިދުގެ އަޚްލާޤާއި ސުލޫކުގެ މާއްދާތަކާ ޚިލާފުވުމުން ސިފައިން ކުރާ ކުށްތަކަށް އިދާރީ އަދަބު ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ދޭ އަދަބެއްގެ ގޮތުން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރާ ޙާލަތުގައި، ޤާބިލުކަމާއި އަޚްލާޤީ މިންގަނޑު ރަނގަޅުކުރުމަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަށްފަހު ވަކިކުރުމާބެހޭ ސިފައިންގެ ވަޒީފާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 202 ވަނަ މާއްދާގެ ހަމަ ތަޠުބީޤުކުރަން ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 35)
6. ސިފައިންގެ ޤާނޫނުގެ 44 ވަނަ މާއްދާގައި ވަނީ ދެވިދާނެ އަދަބުތަކުގެ ލިސްޓެވެ؛ އެ އަދަބުތައް ދެވޭނެ ޙާލަތްތައް ކަނޑައަޅަނީ އިދާރީ އަދަބު ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދުގައެވެ. އެ ގަވާއިދުގެ 2 ވަނަ ބާބުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަމުގެ ކުޑަބޮޑު މިނަށް ބަލައި އެއް އަދަބު ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ އަދަބު (ޑީމޯޓްކުރުމާއި ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން) ކަނޑައެޅުމަކީ 44 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 36-37)
7. ވަޒީފާއަށް ފިލުން، އަޚްލާޤީ މައްސަލަ، ކުށެއް ކުރުން ނުވަތަ ގަވާއިދާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ސިފައިންގެ މީހަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ސިފައިންގެ ޤާނޫނުގެ 31 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މިނިސްޓަރަށާއި، ވަޒީފާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 195 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސްއަށް ލިބިގެންވެއެވެ؛ މިލިޓަރީ ޕޮލިހުގެ ތަޙުޤީޤުގެ މައްޗަށް ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސް ހުށަހަޅައި މިނިސްޓަރު ރުހުން ދީގެން ވަކިކުރުމަކީ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުގެ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަކޮށްގެން ކުރި ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 38، 44)
8. ސިފައިންގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކަކީ ސިފައިންނަށް ޚާއްޞަކޮށް މުޚާތަބުކުރާ ގަވާއިދުތަކެއްކަމާއި، ހުރިހާ ސިފައިންނަށް ފެންނާނެހެން މަރުކަޒުތަކުގެ ނޯޓިސް ބޯޑުގައި ބަހައްޓާފައިވާތީ، އެ ގަވާއިދުތަކަކީ ސިފައިންގެ ތެރޭގައި ޢާންމުކޮށް ޝާއިޢުކޮށްފައިވާ ގަވާއިދުތަކެއްކަމުގައި ބަލަންޖެހޭނެއެވެ (2016/HC-A/422 އަށް ތާއީދުކޮށް). (ޕެރ. 45)
9. ދަޢުވާގެ ތެރޭގައި ދައުލަތުން ގުޅުންހުރި ގަވާއިދުގެ މާއްދާތައް ހިއްސާކޮށް، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެ މާއްދާތަކަށް ޙަވާލާދީ، ފަހުން ކަންބޮޑުވުމެއް ފާޅުނުކޮށްފިނަމަ، މައްސަލައިގެ ބޭނުމަށް ލިބެންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް ހިއްސާކުރެވިފައިވާކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ؛ އަދި ޚިލާފުވި ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ބަޔާންނުކޮށް ނަގާ ނުކުތާއަކަށް ބުރަދަނެއް ނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 46-47)
10. ވަކިކުރުމުގެ ސަބަބުތައް ހިއްސާކޮށް، ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ، މަޖުބޫރުކަމެއްނެތި ބަޔާން ނަގައި، ތަޙުޤީޤުގެ ނިންމުން ހިއްސާކޮށް، އިދާރާގެ އިޖުރާއަތުގެ ތެރެއިން އެޕީލްކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާނަމަ، ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުކޮށްފައިވާކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 48-49)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2008 (ސިފައިންގެ ޤާނޫނު) ގެ 31، 43، 44، 46 އަދި 48 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ (އަދި 37 ވަނަ މާއްދާ - ފުޓްނޯޓް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު MNDF-SR 101 (ސިފައިންގެ އާންމު ގަވާއިދު) ގެ 2 ވަނަ ބާބުގެ 1 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، (ނ)، (ރ)، (ވ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު MNDF-SR 109 (ސިފައިން ކުރާ ކުށްތަކަށް އިދާރީ އަދަބު ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދު) ގެ 2 ވަނަ ބާބުގެ 3 ވަނަ މާއްދާ (6) އަދި (7)؛ 6 ވަނަ ބާބު (އެޕީލްކުރުން)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު MNDF-SR 105 (ސިފައިންގެ ވަޒީފާއާބެހޭ ގަވާއިދު) ގެ 195 އަދި 202 ވަނަ މާއްދާ (202 މިހާރު 203)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު MNDF-SR 102 (ދިވެހި ސިފައިންގެ ކޯޑް އޮފް އެތިކްސް)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު MNDF-SR 117 (ދިވެހި ސިފައިންގެ ކޯޑް އޮފް ކޮންޑަކްޓް) ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރު
• ILO Termination of Employment Convention 1982 (No. 158) ގެ Article 4 އަދި Article 7
• Termination of Employment Recommendation 1982 (No. 166)
• ހައިކޯޓުގެ 2016/HC-A/422 (ޢަބްދުލްމުޢިއްޒު މުޞްޠަފާ ވ. ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސް))
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/28 (މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. މޯލްޑިވްސް ކޮލިޓީ ސީފުޑް) - ފުޓްނޯޓް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުގެ އިޖުރާއަތު)