މޫސާ ޒަމީރު ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ޑިފެންސް (ދައުލަތް)

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބަދަލުކޮށް، ވަކިކުރުން ގަވާއިދާ ޚިލާފުކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ވަޒީފާ އިޢާދަކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ މިންވަރު ކަނޑައެޅުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2979/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ކުށް ސާބިތުކުރުމާ ގުޅިގެން ސިފައިންގެ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރި މީހެއްގެ ޙުކުމް ހައިކޯޓުން ބާޠިލުކުރުމުން ވަކިކުރުމުގެ އަސާސް ނެތިދޭތޯ، ވަކިކުރިކަން ނާންގާ ފަރާތްތަކާ ހިއްސާނުކުރާ ސިފައިންގެ ގަވާއިދަކަށް ބިނާކޮށް ކޯޓުން ނިންމޭތޯ، އަދި ޙައްލަކީ ވަޒީފާ އިޢާދަކުރުންތޯ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކޮށް ބަހުސްކުރެވިފައި ނުވާ ނުކުތާއަކާމެދު (މި މައްސަލައިގައި އެއްކަމަކަށް ދެ އިދާރީ ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ނުކުތާ) އިސްތިއުނާފުގެ މަރުޙަލާގައި ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅިދާނެކަމުގައި ނުދެކެއެވެ. (ސުޕްރީމް ކޯޓު: އާމިނަތު ނާޒުލީ ވ. ސީގޭޓް، ޕްލެޓިނަމް ކެޕިޓަލް ހޯލްޑިންގްސް ވ. މަޝޭ އިންވެސްޓްމަންޓް)
2. ސަލާމަތީ ޚިދުމަތްތަކަށް ޚާއްޞަ ހަރުކަށި އަޚްލާޤީ މިންގަނޑު ދެމެހެއްޓުން ލާޒިމުވިޔަސް، ސިފައިންނަށްވެސް އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތެއްގެ ޙައްޤާއި އިޖުރާއީ އަދުލުވެރިކަމުގެ (due process) ޔަޤީންކަން ލިބެންޖެހޭނެއެވެ؛ އެ ޙައްޤު ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ޙާލަތަށް ބަލައި ސިއްރުހިފެހެއްޓުމުގެ މަޤްޞަދާ ބެލެންސްކޮށް ނިންމަންވާނެއެވެ.
3. ސިފައިންނަށް ޚާއްޞަ ގަވާއިދުތަކަކީ ސިފައިންގެ މަރުކަޒުތަކުގެ ނޯޓިސް ބޯޑުގައި ބަހައްޓާ ގަވާއިދުތަކެއްކަމުން ސިފައިންގެ ތެރޭގައި ޢާންމުކޮށް ޝާއިޢުކުރެވިފައިވާ ގަވާއިދުތަކެއްކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ (ޢަބްދުލްމުޢިއްޒު މުޞްޠަފާ ވ. ދައުލަތް)؛ ނަމަވެސް ވަކި ބަޔަކަށް އެކަނި ފެންނަ އެތެރޭގެ އުޞޫލެއް ނުވަތަ ގަވާއިދަކަށް ބިނާކޮށް ގޮތެއް ނިންމަން ޚަޞްމަކު އެދޭނަމަ، އެ ގަވާއިދު ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅިގެން މެނުވީ އެކަމާމެދު ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދެވުނީކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ (ނެޗުރަލް ޖަސްޓިސް / hearing rule).
4. ސިފައިންނާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި ސާބިތުވާންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ އެހެން މުވައްޒަފުންނަށްވުރެ ލުއި މިންގަނޑެއް ނަމަވެސް، އެ ތަޠުބީޤުކުރަންވާނީ ސިފައިންނަށް ޚާއްޞަ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށެވެ؛ ފިޔަވަޅު އެޅީ އެ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށްކަމަށް ބުނާ އަސާސް ޝަރީޢަތަށް ބުނެދެވިގެން ނޫނީ ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ނުކަނޑައަޅާނެއެވެ؛ ދަޢުވާ ނުވަތަ ދިފާޢު ބިނާކުރާ އަސާސް ސިއްރުކުރަން އެދޭނަމަ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ބުނެދޭންޖެހޭނެއެވެ. ދަށުކޯޓާ ހިއްސާނުކުރި މާއްދާ ހައިކޯޓުގައި ހިއްސާކޮށް ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދެވިފައިވެއެވެ.
5. ޝަރުޢީ ކޯޓަކުން ކުށް ސާބިތުވެ ޙުކުމެއް މީހެއްގެ މައްޗަށް އައިސްފައިވާކަމަށް ބެލެވޭނީ އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތުތައް ފަހަނައަޅައި ދިއުމަށްފަހު އެ ޙުކުމް ނިހާއީ ޙުކުމަކަށް ވުމުންނެވެ (ޢަބްދުﷲ ޖާމިޢު ވ. އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)؛ ފުލުހުންގެ ގަވާއިދުގައި 'ސާބިތުވެގެން ޙުކުމެއް' އޮތުމާއި ސިފައިންގެ ގަވާއިދުގައި 'ޙުކުމެއް ކުރުމުން' އޮތުމަކީ އެ އުޞޫލު ސިފައިންނަށް ތަޠުބީޤުނުކުރުމުގެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ މި މައްސަލައިގައި ވަކިކުރުމަކީ ސިފައިން ކުރާ ކުށްތަކަށް އިދާރީ އަދަބު ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދާ ޚިލާފު ވަކިކުރުމެއްކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައެޅިއެވެ.
6. ސިފައިންގެ ގަވާއިދުގައި ޝަރުޢީ ކޯޓެއްގެ ނިންމުމަކަށް މަޑުނުކޮށް ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ އިޖުރާއަތެއްވެސް (އެމް.އެން.ޑީ.އެފް ލީގަލް ޑިޕާޓްމަންޓަށް ހުށަހެޅުން) ޤާއިމުކުރެވިފައިވެއެވެ.
7. ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ވަޒީފާއިން ވަކިކުރިކަން ސާބިތުވިޔަސް، މައްސަލައިގައި ހިނގާފައިވާ މުއްދަތާއި މުއައްސަސާއާއި ވަޒީފާތަކުގެ ކޮލިފިކޭޝަނާއި ހުނަރަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލުތަކަށް ބަލާއިރު ވަޒީފާއަށް އަނބުރާ ރުޖޫޢަކުރަން އެންގުމަކީ އެންމެ މަޞްލަޙަތުހުރި ގޮތް ނޫންނަމަ، އެންމެ ޢަދުލުވެރި ޙައްލަކީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމެވެ؛ ބަދަލު ކަނޑައަޅަންވާނީ ޢަބްދުﷲ ޖާމިޢު މައްސަލައިގެ އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެންނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 ވަނަ މާއްދާ (އިދާރީ އަދުލުވެރިކަން؛ ލިޔުމުގައި '21'/'12')، 20 ވަނަ މާއްދާ (ޤާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި ހަމަހަމަކަން؛ ލިޔުމުގައި '32')، 236 ވަނަ މާއްދާ (ސަލާމަތީ ޚިދުމަތް؛ ލިޔުމުގައި '326')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2008 (ސިފައިންގެ ޤާނޫނު) - ސިފައިންގެ މަޤްޞަދު، އަސްކަރީ ފުލުހުން، މަޢުލޫމާތު ހާމަނުކުރުމާއި ގަވާއިދު ހެދުމާބެހޭ މާއްދާތައް
• ސިފައިން ކުރާ ކުށްތަކަށް އިދާރީ އަދަބު ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދު - 5 ވަނަ ބާބު (ލިޔުމުގައި 52 އަދި 53 ވަނަ މާއްދާ)
• ފުލުހުންގެ ވަޒީފާއާބެހޭ ގަވާއިދު (ޖިނާއީ ކުށެއް ސާބިތުވެގެން ޙުކުމެއް ކުރުމުން ވަކިކުރުން - ދައުލަތުގެ ބަހުސާ އަޅާކިޔުމަށް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/75 (ޢަބްދުﷲ ޖާމިޢު ވ. އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2013/SC-A/20 (އާމިނަތު ނާޒުލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް) އަދި 2019/SC-L/133 (ޕްލެޓިނަމް ކެޕިޓަލް ހޯލްޑިންގްސް ވ. މަޝޭ އިންވެސްޓްމަންޓް)
• ހައިކޯޓު 2016/HC-A/422 (ޢަބްދުލްމުޢިއްޒު މުޞްޠަފާ ވ. ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސް))
• ހައިކޯޓު 2020/HC-A/77 (ޢަބްދުލްމުޙްސިން މުޙައްމަދު ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ޑިފެންސް)
• R. v. Généreux, [1992] 1 SCR 259 (ކެނެޑާގެ ސުޕްރީމް ކޯޓު)
• Hans Born & Ian Leigh, Handbook on Human Rights and Fundamental Freedoms of Armed Forces Personnel (OSCE/DCAF, 2008)