ފާޠިމަތު މުޙައްމަދު ވ. މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު (ގޯޅިއަކީ ގ. އައިދޫގެއަށް ނިސްބަތްވާ ގޯޅިކަމަށް ކަނޑައެޅި)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1450/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ގ. އައިދޫގެއަށް ވަނުމަށް އޮތް 5 ފޫޓުގެ ގޯޅިއަށް ގ. ގުރަހާގޭގެ ޢިމާރާތުގެ ދޮރު ކެނޑުމަށް މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލުން ދިން ހުއްދައާއި، އެ ގޯޅީގެ މިލްކުވެރިކަމާމެދު ހުށަހެޅުނު ދަޢުވާ (އަދި ޙައްވާމަނިކެ ދުނިޔޭގައި ސުވާލު ނުއުފެއްދި ކަމެއް ވާރުތަވެރިއަކަށް އުފެއްދޭތޯ) ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމި ގޮތް ޞައްޙަތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ބިމަކީ ޢާންމު މާނައިގައި ދައުލަތުގެ ބިމެއް ނަމަވެސް، 'ބަންޑާރަ ބިން'، 'އަމިއްލަ ބިން'، 'ވަގުފު ބިން' ފަދަ ޤާނޫނީ އިސްތިލާޙުތައް ބޭނުންކުރަނީ ވަކި ޙައްޤުތަކާއި ވާޖިބުތަކެއް އުފެއްދުމަށެވެ. އެހެންކަމުން ބަންޑާރަ ގޯއްޗަކުން ނަގާ ގޯޅިއަކީ މުޠްލަޤަށް 'ބަންޑާރަ ގޯޅި'އެއް ކަމަކަށް ނުބުނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 23)
2. ގޯޅިއެއް ނިސްބަތްވަނީ ކޮން ގެއަކަށްތޯ ކަނޑައަޅަނީ މަދަނީ މިންގަނޑުންނެވެ. ގޯތި ބައިކުރި ގޮތާއި ބޮޑުމިން، ޗާޓުގައި ގޯޅީގެ އޭރިޔާ ގުޅުވާފައިވާ ގޮތާއި، ބްލޮކް މެޕްގައި ގޭގެ ނަމުގައި 'ސަބްޑިވިޝަން' ޖަހާފައިވުން ފަދަ ކަންކަމަކީ އެ ގޯޅިއަކީ އެ ގެއިން ނެގި ގޯޅިއެއްކަމަށް ދަލާލާތުކުރާ ކަންކަމެވެ. (ޕެރ. 27-29)
3. ގޯއްޗެއްގެ ބެހެނިވެރިއަކަށްވާ ވާރުތަވެރިއަކަށް، އެ ގޯއްޗާ ގުޅޭ ޚުޞޫމާތްތަކުގައި ދަޢުވާކުރުމާއި ދަޢުވާ ލިބިގަތުމުގެ ޙައިޘިއްޔަތު ލިބިގެންވެއެވެ. (ޕެރ. 30)
4. ކުރީގެ މިލްކުވެރިޔާ ދުނިޔޭގައި ޚުޞޫމާތެއް ނެތުމުން ސުވާލެއް ނުއުފެއްދި ކަމެއް، ފަހުން އުފެދުނު ޚުޞޫމާތެއްގެ ސަބަބުން ވާރުތަވެރިއަކަށް އުފެއްދުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. ގޯޅީގެ ޙާލަތަށް ބަދަލެއް އަތުވާނަމަ، އެ ގޭގައި ދިރިއުޅޭ ކޮންމެ ފަރާތަކަށް އެކަން ފައިޞަލާކުރުމަށް ކޯޓަށް އާދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 31)
5. ތަޅުލެވިފައިވާ ބިމަކަށް ވަދެނިކުމެވުމަށް ހަދާ ގޯޅިއަކީ އެ ގޯޅި ނެގުނު ގޯތީގެ ވަކި ބެހެނިވެރިއެއްގެ އަމިއްލަ މިލްކެއް ނޫނެވެ. އެފަދަ ގޯޅިއެއްގައި ވަކި ބެހެނިވެރިއަކު ވިއްކާލުން، ޢިމާރާތްކުރުން ނުވަތަ އެހެން މީހުންނަށް ބޭނުންނުކުރެވޭ ގޮތް ހެދުން ފަދަ ވަކިވަކި މުޢާމަލާތެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ގޯޅިއާ ގުޅޭ ސުވާލު ޙައްލުކުރާނީ އެ ގޯޅި ނިސްބަތްވާ ގޯތީގެ މިލްކުވެރިން، ބެހެނިވެރިން ނުވަތަ އެ ގޯތީގައި އުޅޭ މީހުންނެވެ. (ޕެރ. 32)
6. ދަށުކޯޓުން ވާޤިޢާތައް ޞައްޙަކޮށް ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ނަމަވެސް ނިންމުމަށް ވާޞިލުވެފައިވަނީ ރަނގަޅަށް ނޫންނަމަ، މައްސަލަ ދަށުކޯޓަށް ތަޙުވީލުނުކޮށް، ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ އުޞޫލު ކަނޑައަޅައި ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 33)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/232 (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• މަދަނީ ކޯޓުގެ 1567/MC/2004 ޤަޟިއްޔާ (ވާޤިޢާއެއްގެ ގޮތުގައި)
• މަޙްކަމަތުއްޝަރުޢިއްޔާގެ 63/3/591 ޤަޟިއްޔާ (ވާޤިޢާއެއްގެ ގޮތުގައި)