އަޙްމަދު ޔާސިރު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ބިރު ދެއްކުން، ހެކިބަހުގެ ފުށު އެރުންތަކެއް

ދަށު ކޯޓު: ލ. މާބައިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 16/O3C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދައުލަތުގެ ހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި ފުށުއެރުންތަކެއް ހުރުމާއި، އެ ހެކިންނަކީ ޢާއިލާގެ މީހުން ކަމުގައިވުމުން ބިރުދެއްކުމުގެ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް އެ ހެކިބަސް ބަލައިގަނެވޭނެތޯ؛ އަދި ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ކުށް ސާބިތުވި ސަބަބުތައް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތަށް ބަޔާންކޮށްފައިވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ރޭގަނޑު ގެއަކަށް ވަދެ ކަތިވަޅި ހިފައިގެން "މަރައޭލާނީ" ބުނެ މީހަކާ ދިމާއަށް ދުއްވައިގަނެ މަރުގެ އިންޒާރު ދިންކަމަށް ބުނެ ބިރުދެއްކުމުގެ ދަޢުވާ ކުރެވުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ހއ. މާބައިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ދަޢުވާ ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި 1 އަހަރާއި 6 މަސް ދުވަހަށް ޖަލަށްލުމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ދައުލަތުގެ ހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި (ބުނި ޢިބާރާތާއި ޝަކުވާވެރިޔާ ހުރި ތަނާމެދު) ފުށުއެރުން ހުރި ކަމަށާއި ހެކިންނަކީ ޢާއިލާގެ މީހުން ކަމަށާއި، ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާ ކަމަށާއި ކުށްކުރި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢަށް ރިޢާޔަތްނުކުރާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހެކިބަހުގެ ތަފާތުތަކަކީ މެޓީރިއަލް ތަފާތުތަކެއް ނޫންކަމަށާއި، ޢާއިލާގެ ހެކިންގެ ހެކިބަހަށް ހަރުދަނާ ޤަރީނާގެ ދަރަޖަ ދޭންޖެހޭ ކަމަށާއި، ދިފާޢު ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާކަމަށާއި ރިޕޯޓުގައި ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށްފައިވާތީ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ހެކިބަހުގައި ނުވަތަ ކުރިން ދީފައިވާ ބަޔާނާއި ޝަރީޢަތުގައި ދޭ ބަޔާނުގައި ތަޢާރުޟެއް ނުވަތަ އުނިކަމެއް އޮތްކަމަށް ބުނާނަމަ ޝަރީޢަތުން އެކަން ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. އޭގެ މަޤްޞަދަކީ ރަނގަޅީ ކޮން ބަޔާނެއްކަން ދެނެގަތުމެއް ނޫން ކަމަށާއި، ހެކިވެރިޔާ ހަނދާނަށް ގެނައުމުގައި ހުރި އުނިކަމެއްގެ ސަބަބުން ނޫން ކަމަށާއި ދޮގުހެދުމުގެ ސަބަބުން ތަޢާރުޟުވެފައިވާކަން ސާބިތުކޮށް އެ ހެކިބަސް ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެކަން ދެއްކުމެވެ. (ޕެރ. 9)
2. ހެކިބަހުގެ ތަޢާރުޟު ވަޒަންކުރުމުގައި ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/225 ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރި މިންގަނޑުތައް ތަބާކުރަންވާނެއެވެ: ހެކިބަސް ތަޤްޔީމްކުރަންވާނީ ހުށަހެޅިފައިވާ ހުރިހާ ހެކިތަކެއް ޝާމިލުވާ އަސާސެއްގެ މައްޗަށް ކަމާއި، ދަޢުވާގެ ޖައުހަރަށް ނުވަތަ އަސާސީ ތަރަހައަށް ލޮޅުމެއް ނާންނަ ކުދިކުދި ފަރަގުތަކަށް (discrepancies) ބުރަދަނެއް ނުދީ ދޫކޮށްލަންޖެހޭނެކަމެވެ. (ޕެރ. 10)
3. ހެކިން ޙާދިޘާ ދުށް ތަނާއި ޙާލަތުގެ ތަފާތުން ހެކިބަހުގައި ތަފާތުތަކެއް ހުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ކަމަށާއި، އެ ތަފާތުތަކަކީ މެޓީރިއަލް ތަފާތުތަކަކަށް ނުވާނަމަ ހެކިބަސް އެއްފަރާތްކުރަންޖެހޭ ނުވަތަ ބުރަދަން ލުއިކުރަންޖެހޭ ފުށުއެރުމެއް އޮތްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 12)
4. ތުހުމަތު އުފެދޭފަދަ ގާތް ތިމާގެ މީހުން އެމީހުންނާ އެއްކޮޅަށް ދޭ ހެކިބަސް ހެކިބަހުގެ ދަރަޖައިގައި ޤަބޫލު ނުކުރެވުނަސް ޤަރީނާގެ ދަރަޖައިގައި ބަލައިގަތުމަކީ ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކާ ތަޢާރުޟުވާ ކަމެއް ނޫނެވެ (2011/HC-A/120). ޢާއިލީ ގުޅުމުގެ ސަބަބުން ހަމައެކަނި އެ ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް މައްސަލަ ސާބިތު ނުކުރެވުނަސް، އެ ހެކިބަހަށް ބާރުދޭ އިތުރު މިނިވަން ހެކި ޤަރީނާ ހުރިނަމަ މައްސަލަ ސާބިތުކުރެވިދާނެއެވެ (2012/SC-A/01). ދަންވަރު ގެއެއްގެ ގޯތިތެރޭގައި ހިނގި ޙާދިޘާއެއްގައި އެގޭގެ މީހުންގެ ހެކިބަހަށް ހަރުދަނާ ޤަރީނާގެ ދަރަޖަ ދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 13)
5. ކުށްކުރި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢާއި އެހެނިހެން ދިފާޢު ނެގުމާއި، އެ ދިފާޢު ސާބިތުކުރުމަށް ހެކި ހުށަހަޅައި ހާޟިރުކުރުމުގެ ޙައްޤަކީ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ކޮންމެ ފަރާތަކަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤެކެވެ. ދިފާޢީ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވަނިކޮށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ހެކި ހުށަހަޅަން ބޭނުންނުވާކަމަށް ބުނެފިނަމަ އިޖުރާއީ ޚިލާފެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 16-17)
6. ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ހެކިންގެ ހެކިބަހުން ކުށް ކުރިކަން އެނގޭކަމާއި ކުށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައިވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވިކަން ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ނިންމުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރި ކަންކަމާއި ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 17)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި، ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި، ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ރ)، (ޅ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ޙުކުމުގައި ހިމަނަންޖެހޭ ކަންކަމާބެހޭ މާއްދާ (PDF ގައި '356' ވަނަ މާއްދާ) ގެ (ށ) ގެ 1 އަދި 3 ވަނަ ނަންބަރު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ކުށްކުރި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢާބެހޭ މާއްދާ (PDF ގައި '333' ވަނަ މާއްދާ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
• 2018/HC-A/225 (މުޙައްމަދު ޝިފާޢު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2011/HC-A/120
• 2012/SC-A/01