ޑައިރެކްޓް ލޮޖިސްޓިކްސް ސަރވިސް ޕވޓ ލޓޑ ވ. ނިހާދު ޢަލީ

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށް، އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1724/Cv-C/2015

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ކުންފުނީގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރަށް ރައްދުވެފައިވަނިކޮށް، ރޭޑިއޯ/ޓީވީ/ޚަބަރު ފަތުރާ ވަސީލަތަކުން އިޢުލާނު ނުކޮށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ސިވިލް ކޯޓުން މަދަނީ މައްސަލަ ނިންމުމަކީ ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ކޮށްފައިވާ ކަމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ޢިބާރާތުން، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ނިންމިދާނެ ދެ ގޮތެއް ފެނެއެވެ: ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ލިބި މަޤުބޫލު ޢުޒުރެއްނެތި ޙާޟިރުނުވުން، ނުވަތަ ދީފައިވާ އެޑްރެހުގައި ނެތި ވީތަނެއް ނޭނގޭނަމަ ޚަބަރު ފަތުރާ ވަސީލަތަކުން އިޢުލާނުކުރުމަށްފަހު ޙާޟިރުނުވުން؛ އަދި ކޯޓުތަކުން ކުރިން މި މާއްދާ މާނަކުރަމުން އައީ، އަމުރު ރައްދުވެ ޙާޟިރުނުވާނަމަ އިޢުލާނު ނުކޮށް ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނިންމޭނެ ގޮތަށެވެ (ޕެރ. 15–18).
2. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އެޓޯލް ބެންޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް [2021] SC 41 ގައި، 28 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަކީ ވަކިން މަދަނީ މައްސަލައެއް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރުމަށް ފުދޭ ޤަވާޢިދެއް ނޫންކަމަށާއި، (އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ފެށޭ ވަގުތު ނޭނގުން، އިސްތިއުނާފުގައި ބަލާނެ އަސާސެއް ނެތުން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤު ގެއްލުން ފަދަ) ސަބަބުތަކާހުރެ، ރޭޑިއޯ، ޓީވީ ނުވަތަ ޚަބަރު ފަތުރާ ވަސީލަތަކުން ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ނިންމޭނެކަން އަންގައި އިޢުލާނުކުރުމެއްނެތި ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނިންމާ ނިންމުމަކީ 28 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާތީ، ހައިކޯޓުން ޢަމަލުކުރަނީ އެ އުޞޫލުގެ މަތިންނެވެ (ޕެރ. 21–22).
3. ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ދަޢުވާލިބޭ ކުންފުނީގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރަށް ރައްދުވެފައިވިޔަސް، އިޢުލާނު ކުރުމެއްނެތި އެ ކުންފުނީގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނިންމާފައިވާ ޙުކުމަކީ ބާޠިލުކޮށް އަލުން ބެލުމަށް ދަށުކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރަންޖެހޭ ޙުކުމެކެވެ (ޕެރ. 22).
4. ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނިންމި ކަމުގެ ސަބަބުން މައްސަލަ އަލުން ބެލުމަށް ތަޙުވީލުކުރާ ޙާލަތުގައި، ބާކީ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކަށް ހައިކޯޓުން ޖަވާބުދޭކަށް ނުޖެހެއެވެ (ޕެރ. 23؛ [2021] SC 41 ގެ ޕެރ. 27).
5. ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ލިބިފައިވަނިކޮށް ފަރުވާކުޑަކޮށް ޙާޟިރުނުވުމުގެ ސަބަބުން ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނިންމި މައްސަލައެއް ތަޙުވީލުކުރުމުން އަލުން ބަލައި ނިންމާއިރު އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތަށް މައްސަލަ ގެއްލިއްޖެނަމަ، ޝަރީޢަތް އަލުން ހިންގުމަށް ހިނގި އެކަށީގެންވާ ޚަރަދު ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތަށް އޮންނާނެއެވެ (ޕެރ. 24؛ [2021] SC 41 ގެ ޕެރ. 26).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޙުކުމުގެ ތެރެއިން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އެޓޯލް ބެންޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް [2021] SC 41 (ޕެރ. 18، 26، 27)
• ހައިކޯޓު: 2014/HC-A/237
• ހައިކޯޓު: 2018/HC-A/24
• ހައިކޯޓު: 2019/HC-A/296