ޢާޞިމް ޢަބްދުއްރަޙީމް ވ. ޒަރީނާ ޢަލީ އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް

ނަތީޖާ: ބައެއް ބާޠިލުކޮށް، ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރި

ކީވޯޑުތައް: އާޢިލީ މައްސަލަ، ތަރިކަ، ބަންޑާރަ ގޯތީގައި ހުންނަ ނުއުފުލޭ މުދައު ތަރިކައިގެ އުސޫލުް ބެހުން

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު 1811/Fm-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތަރިކައިގައި ހިމެނޭ، މާލީ އިދާރާއެއްގައި ރަހުނުކޮށްފައިވާ އަމިއްލަ ގޯއްޗެއް ވާރިޘުންނަށް ބަހައިދެވޭނީ ރަހުނު ފިލުމުން ކަމަށް ނިންމުމަކީ ޞައްޙަ ނިންމުމެއްތޯ، ނުވަތަ ރަހުނުހިފި ފަރާތުގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ވާރިޘުންނަށް ބަހައިދެވިދާނެތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަރުޙޫމެއްގެ ތަރިކައިގައި ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަނުގައި އިސްތިޞްނާޢު އިސްލާމިކް ފައިނޭންސް އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ރަހުނުކޮށްފައިވާ އަމިއްލަ ގޯއްޗެއް ހިމެނެއެވެ. އަނބިމީހާ އޭނާއަށް ލިބޭ ބައި ދެން ތިބި ވާރިޘުންނަށް ހަދިޔާކޮށް، ވާރިޘުން ތަރިކަ ބެހުމަށް އެއްބަސްވެފައިވިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ފެމިލީ ކޯޓުން ތަރިކައިގެ އެހެން ތަކެތި ވާރިޘުން އެދުނު ގޮތަށް ބަހައި، ރަހުނުކޮށްފައިވާ ގޯތި ވާރިޘުންނަށް ހަމަހަމައަށް މިލްކުވާނީ ރަހުނު ފިލުމުން ކަމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ވާރިޘުން ފައިނޭންސް އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށްފިނަމަ މިލްކުކުރުމަށް އިޢުތިރާޟު ނުކުރާކަމަށް ރަހުނުހިފި ފަރާތުން ބުނި ނަމަވެސް އެކަމަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާއާއި ރަހުނުގެ ޤާނޫނުގެ 8 އަދި 12 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތްތަކުން ވެސް ގޯތި މިލްކުކުރެވޭ ގޮތަށް ނިންމައިދިނުމަށް އެދުނެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ރަހުނުކޮށްފައިވާ ބިމެއް ރަހުނުހިފި ފަރާތުގެ އެއްބަސްވުމާއެކު ބެހިދާނެކަމަށް ގަވާއިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގައި ވާތީއާއި، ހައިކޯޓުން ސުވާލުކުރުމުން ރަހުނުހިފި ފަރާތުން އިޢުތިރާޟު ނުކުރާކަން ސާބިތުވާތީ، ރަހުނު ފިލުމަށް ބަލަހައްޓައިފި ބައި ބާޠިލުކޮށް ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ބެހުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ފޮނުވިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ތަރިކައަކީ މާތް ﷲ ގެ ޙައްޤުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެއްޗެއް ކަމަށްވާތީ ތަރިކަ މުދާ ބަހަންޖެހޭނީ މާތް ﷲ ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ގޮތަށެވެ. ވާރިޘުން ޞުލްޙަވެރިކަމާއެކު އެއްބަސްވާ ގޮތަކަށް ތަރިކަ ބެހިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 10)
2. 'ނުއުފުލޭމުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާބެހޭ ގަވާއިދު' ގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ރަހުނުކުރެވިފައިވާ ބިމެއް ނުވަތަ ޢިމާރާތެއް ބަހައިދެވޭނީ ރަހުނު ފިލުވުމަށްފަހު، ނުވަތަ ރަހުނުހިފި ފަރާތުން އެއްބަސްވާ ގޮތެއްގެ މަތިންނެވެ. (ޕެރ. 10)
3. ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 2، 17، 18، 23 އަދި 25 ވަނަ މާއްދާތަކުގެ ދަށުން އެ ޤާނޫނު އަމިއްލަ ބިންބިމާއި ގޯތިތަކަށްވެސް ހިނގާތީ، ރަހުނުކޮށްފައިވާ އަމިއްލަ ގޯއްޗެއްގެ ވެރިމީހާ ނިޔާވުމުން އެ ގޯތި ބަހާއިރުވެސް ބުނެވިދިޔަ ގަވާއިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާ ޤިޔާސްކުރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 10)
4. ތަރިކަ މުދާ ބެހުމުގެ ޙައްޤަކީ ކޮންމެ ވާރިޘަކަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤެކެވެ. ރަހުނުހިފި ފަރާތުން ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠުތަކުގެ މަތިން ވާރިޘުންނަށް ގޯތި މިލްކުކޮށްދިނުމަށް އިޢުތިރާޟު ނުކުރާކަން އެނގެންއޮތްނަމަ، ރަހުނު ފިލުމަށް އިންތިޒާރު ނުކޮށް އެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ތަރިކައިގެ އުޞޫލުން ބަހައިދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 13–14)
5. ތަރިކައިގެ މައްސަލަތައް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ފެމިލީ ކޯޓުން ސިވިލް ކޯޓަށް ބަދަލުވެފައިވާތީ، ފެމިލީ ކޯޓުން ބެލި މައްސަލައެއް ތަޙްވީލުކުރަންވާނީ ސިވިލް ކޯޓަށެވެ. (ޕެރ. 15)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ނުއުފުލޭމުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 2، 17، 18، 23 އަދި 25 ވަނަ މާއްދާ
• ބަންޑާރަ ގޯއްޗާއި އިމާރާތް ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމާއި ބެހޭ ޤަވާއިދު
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/02/SC ސަރކިއުލަރ (ބާޠިލުކުރެވިފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު SCPD-01/2022 ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 ވަނަ މާއްދާ އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ