ޙަސަން މޫސާ އިބްރާހީމް ވ. ކުޅުދުއްފުށި ސިޓި ކައުންސިލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ހދ. ކުޅުދުއްފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 133/B12C/2016

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހދ.ކުޅުދުއްފުށި ބުރޮޅިމާގެ ގޯއްޗަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ މަންމަގެ ގޯއްޗެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާގައި، ދަޢުވާކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ހައިސިއްޔަތު ނެތްކަމަށް ދަށުކޯޓުން ކަނޑައެޅުމުގައި ޤާނޫނީ ނުވަތަ އިޖުރާއީ ކުށެއް ހެދިފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދަށުކޯޓެއްގެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ނިންމުން ބިނާވެފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބުތައް ހުރުމާއި، ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވުން ހިމެނެއެވެ. (ޕެރ. 11)
2. ދަށުކޯޓުން ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް ނުވަތަ ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރާކަމަށް ބުނާނަމަ، އެކަމުގައި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުޘަކީ ކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި ސާފުކޮށް ބުނަންވާނެ ކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާތީ، އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި ޚިލާފުވި ޤާނޫނީ އުޞޫލު ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 12-13)
3. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގެ އިޖުރާއަތު ލިޔުމުން ނެތް ނަމަވެސް، އާންމު އުޞޫލަކީ އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟާ މެދު ޝަރީޢަތުން ފައިޞަލާކޮށް، މައްސަލައަށް ނިމުމެއް އަންނަ އިޢުތިރާޟެއްނަމަ އިޖުރާއީ ނިންމުމެއްގެ ގޮތުގައި ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކުރުން ނުވަތަ ކުރިއަށް ގެންދެވެން ނެތް މައްސަލައެއްކަމަށް ކަނޑައެޅުމެވެ؛ ނަމަވެސް އެ އުޞޫލާ ޚިލާފަށް މައުޟޫޢީ ހެކި ހާޟިރުކޮށް ޙުކުމެއްގެ ގޮތުގައި ނިންމުމަކީ، ނިންމުމަށް އަސަރުކުރާ ސަބަބެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ދައްކާފައި ނުވާނަމަ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ އިޖުރާއީ ގޯހެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 14.1)
4. ދަޢުވާއަކީ ގޯތި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ މަންމަގެ ގޯއްޗެއްކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށް ކަމުގައިވާއިރު، ގޯތީގެ މިހާރުގެ ރަޖިސްޓްރީގެ ޞައްޙަކަމާ ބެހޭ ސުވާލުތައް (ނިޔާވި މީހެއްގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރުން) އުފެދުނަސް، މަންމަގެ މިލްކުކަން ސާބިތުވާނެ ހެކި ހުށަހެޅިފައި ނުވާނަމަ ނިންމުމަށް ބަދަލު ނާދެއެވެ. (ޕެރ. 14.2)
5. ހައިކޯޓުން އިސްތިއުނާފީ މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެން ކަމާއި، އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާއަކީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅުނު ކަންކަމުގެ އަލީގައި ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ ކަނޑައަޅާ މަރުޙަލާ ކަމުން، ދަށުކޯޓުގައި ދެކެވިފައި ނުވާ ނުކުތާއެއް (އެއް މީހަކަށް ދެ ގޯތި ދޫކުރުން) މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 15.1)
6. ގޯއްޗެއްގައި ވަކި މީހަކު ދިރިއުޅުނުކަން ހެކިބަހުން އެނގުނަސް، ހިބައަކުން ނުވަތަ ތަރިކައިން އެ ގޯތި އެ މީހަކަށް ލިބުނުކަން ސާބިތުކުރާ ހެކި (ކިތާބީ ހެކި ހިމެނޭ ގޮތަށް) ނެތްނަމަ، އެ ގޯތީގެ މިލްކުވެރިކަން ސާބިތެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 16)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔުމުގައި '07' ކަމަށް ފެންނަނީ ޑިޖިޓް އޮޅިގެން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙާލަތްތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '40 ވަނަ މާއްދާ'، ޑިޖިޓް އޮޅިފައިވާތީ ނަންބަރު ޔަޤީނެއް ނޫން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ 2019/SC-A/09 ގެ 24 ވަނަ ނުކުތާ (ލިޔުމުގައި '2019/SC-A/09')
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ 2014/SC-A/41 ގެ 28.3 ވަނަ ނުކުތާ (ލިޔުމުގައި '2014/SC-A/41')