ހުންގާނު ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޢާއިޝަތު އިޝާން އާއި އިތުރު 10 ފަރާތް

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި: އެއްބަސްވުންތައް ބާޠިލްކަމަށް ކަނޑައެޅި ބައާއި 330,000 ރުފިޔާ ކުލި ދެއްކުމަށް ކަނޑައެޅި ބައި ބާޠިލު؛ ވާރިޘުންނަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، 75/25 (ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނު)، ތަރިކައިގެ ދަޢުވާގެ ދާއިރާ

ދަށު ކޯޓު: ގދ. ތިނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 132/Q10C/2016

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަރުވި މީހަކާއި ކުންފުންޏަކާ ދެމެދު ވެފައިވާ ފިހާރަ ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުންތައް، ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނުގައިވާ 60 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާ ނުކުރުމުން ބާޠިލްވޭތޯއާއި، ތަރިކަ ބެހުމުގެ މައްސަލައެއްގެ ތެރެއިން، އެ ކުންފުނީގެ ބަސް ނުހޯދާ، އެއްބަސްވުންތައް ބާޠިލްކޮށް ކުލި ދެއްކުމަށް އަމުރުކުރެވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ގދ. ތިނަދޫ ގަހާކޯޅި ގޯތީގެ ފިހާރަ، މަރުޙޫމް ޢަބްދުލްމުޙްސިން މޫސާ ހުންގާނު ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް 4 އެއްބަސްވުމަކުން (އަޞްލާއި މުއްދަތު އިތުރުކުރި 3 އެއްބަސްވުން) ކުއްޔަށް ދީފައިވިއެވެ. އޭނާ ނިޔާވުމުން ތަރިކަ ބެހުމަށް ވާރިޘަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، ހުންގާނުގެ ބަސް ނުހޯދާ، ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނުގައިވާ މުއްދަތުގައި ދަޢުވާ ނުކުރުމުން ކުލީގެ އެއްބަސްވުންތައް ބާޠިލުކަމަށާއި، 22 މަހުގެ ކުއްޔަށް 330,000 ރުފިޔާ ދައްކަންޖެހޭކަމަށް ކަނޑައަޅައި ތަރިކަ ބެހިއެވެ. ހައިކޯޓުގެ ދެކުނުގޮފިން އެ ބައިތައް ބާޠިލްކުރި ނަމަވެސް، ވާރިޘުންގެ ބަސް ނުހޯދާ ނިންމި ކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ބާޠިލްކޮށް ހައިކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ހުންގާނުން ބުނީ މުޢާމަލާތަކީ ދަރަންޏެއް ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތެއް ނޫން، ހިނގަމުންދާ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށާއި، ވާރިޘުން ކުލި ނަގައިގެން އެއްބަސްވުން ދަމަހައްޓަން ޢަމަލުން އެއްބަސްވި ކަމަށާއި، އެޑްވާންސް ފައިސާ އުނިނުކޮށް ކުލި ދައްކަން އެންގީ ގޯސްކަމަށެވެ. ވާރިޘުން ބުނީ 60 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާ ނުކުރާތީ ދަޢުވާއެއް އުފުލޭނެ ޖާގައެއް ނެތްކަމަށާއި، ތަރިކަ ބެހި ބިންތައް ރަޖިސްޓްރީވެސް ކުރެވިފައިވާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ކުލީގެ އެއްބަސްވުންތަކަކީ ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނުގެ ދާއިރާއަށް ފެތޭ ދަރަނި/ވަޞިއްޔަތުގެ މުޢާމަލާތެއް ނޫންކަމުން 60 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ނުހިނގައެވެ. އަދި ހުންގާނުގެ ބަސް ނުހޯދާ، ތަރިކަ ބެހުމުގެ މައްސަލައެއްގެ ތެރެއިން މާލީ އިލްތިޒާމު ކަނޑައެޅުމަކީ ޚިލާފު ކަމެކެވެ؛ އެ އެއްބަސްވުންތަކާ މެދު ޚިލާފެއް އޮތްނަމަ ވަކި ދަޢުވާއެއްގައި ބަލަންވާނެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ސުޕްރީމް ކޯޓުން މައްސަލައެއް ހައިކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރީ އިސްތިއުނާފުކުރެވުނު ކަންކަމާމެދު ބަސްބުނުމުގެ ޙައްޤު އޮތް ފަރާތްތަކުގެ ބަސް ނުހޯދާ ނިންމާފައިވާތީ ނަމަ، ހައިކޯޓުން ކުރަންޖެހެނީ އެފަރާތްތަކުގެ ބަސް ހޯދައި އިސްތިއުނާފާމެދު އަލުން މައުޟޫޢީ ގޮތުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމެވެ.
2. ޤާނޫނު ނަންބަރު 25/75 (ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން މަރުވުމަށްފަހު 60 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހުށަހަޅަން ލާޒިމުކުރަނީ މަރުޙޫމުގެ މައްޗަށް ދަރަންޏެއް ނުވަތަ އެފަދަ ކަމެއް އޮވެގެން ކުރާ ދަޢުވާއާއި، ވަޞިއްޔަތެއް ނުވަތަ އެފަދަ ކަމެއްގެ މަންފާ ލިބިގަތުމަށް ކުރާ ދަޢުވާއެވެ. މުދަލުގެ މައްޗަށް ކުރާ ދަޢުވާއަކަށް އެ ޤާނޫނުގައި މުއްދަތެއް ނެތެވެ؛ އަދި ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއަކު މަރުވުމަށްފަހު ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އަނެއް ބައިވެރިޔާ ދަޢުވާނުކުރުމުން ކޮންޓްރެކްޓް ބާޠިލުވާނެ ނުވަތަ ތަންފީޒު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް އެ ޤާނޫނުގައި ނުބުނެއެވެ. (2018/SC-A/10 އަށް ތަބާވެ)
3. މަރުވި މީހާއާއި ކުންފުންޏާ ދެމެދު ވެފައިވާ ވިޔަފާރީގެ ބާވަތުގެ ކުލީގެ އެއްބަސްވުންތަކަކީ ދަރަނި ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތާ ގުޅޭ މުޢާމަލާތެއް ނޫންކަމުން، ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނުގެ ދާއިރާއަށް ނުފެތެއެވެ؛ އެހެންކަމުން 60 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާ ނުކުރުމުން އެ އެއްބަސްވުންތައް ބާޠިލުކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ.
4. ވިޔަފާރީގެ މިފަދަ އެއްބަސްވުންތަކާމެދު ކޯޓުން ގޮތް ކަނޑައަޅަންވާނީ، އެ އެއްބަސްވުންތަކާމެދު ޚިލާފު އުފެދިގެން ހުށަހަޅާ ދަޢުވާއެއްގައި، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާއި މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭ ފަރާތްތަކަށް ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދީގެންނެވެ؛ ތަރިކަ ބެހުމުގެ މައްސަލައެއްގެ ތެރެއިން، އެ މައްސަލައިގެ އަރިމަތިން އަދި އެ ފަރާތުގެ ބަސް ނުހޯދާ، އެ ފަރާތުގެ މައްޗަށް މާލީ އިލްތިޒާމުތައް ކަނޑައެޅުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ.
5. އެ އެއްބަސްވުންތައް ބާޠިލުކުރަން ބޭނުންނަމަ ވާރިޘުން ކުރަންޖެހެނީ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތަށް ރައްދުވާގޮތަށް ވަކި މަދަނީ ދަޢުވާއެކެވެ؛ އެ ދަޢުވާގައި މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭ ހުރިހާ ފަރާތަކަށް ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނާއި ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުތަކާމެދު ބަޙުޘުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނަންވާނެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު، އެހެން ދެ ފަނޑިޔާރުން ތާއީދުކޮށް)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 25/75 (ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) (ސުޕްރީމް ކޯޓުން ތަޙްވީލުކުރުމުގައި ޙަވާލާދީފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) (އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު)
• 2018/SC-A/10 (މުޙައްމަދު ޔޫސުފް މޫސާ ވ. ފާޠިމަތު ނާޡިމާ އަދި އިތުރު 3 ފަރާތް)
• A/04-2019/SC (ސުޕްރީމް ކޯޓު)
• A/05-S-2018/HC (ހައިކޯޓުގެ ދެކުނުގޮފި)