ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަބްދުލްޖަލީލް ޙުސައިން މަނިކު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއިން ފެށިގެން އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، މީހަކު މަރުވެދިޔުމުގެ އިހުމާލު ޢަމަލެއް ކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ބ. އޭދަފުށި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 85/F10C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅަންޖެހޭ ހުށަހެޅުމެއްގެ ގޮތުގައި 'ދަޢުވާ ބަލައިގަތުމާއި ޙުކުމް ބަލައިގަތުމަށް ނުކުޅެދުމުގެ' ދިފާޢު ނަގާފައި ނުވަނިކޮށް، ބުއްދިއަށް އުނިކަން ލިބިގެންވުމުގެ ހެކި އަލީގައި ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރުމަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތް ނިންމުމެއްތޯ؛ މި ދެ ދިފާޢުގެ ތަފާތަކީ ކޮބައިތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ބ. ރިސޯޓެއްގެ ފަޅުތެރޭގައި ލައިސަންސް ނެތި ޑިންގީއެއް ބާރު ސްޕީޑްގައި ދުއްވައިގެން ސްނޯކްލް ކުރަމުންދިޔަ ފަތުރުވެރިންގެ ގައިގައި ޖެހި އެކަކު ނިޔާވުމުން، މީހަކު މަރުވެދިއުމުގެ ފަރުވާކުޑަ ޢަމަލެއް ކުރުމުގެ ދަޢުވާ ދައުލަތުން އުފުލިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: އޭދަފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، ސައިކިއޭޓްރިކް އެސެސްމަންޓުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަކީ ބައިޕޯލާ ބައްޔެއް ހުރި މީހެއްކަން އެނގޭތީ، ދަޢުވާ ބަލައިގަތުމަށާއި ޙުކުމް ބަލައިގަތުމަށް ނުކުޅެދޭ މީހެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 121 އާއި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 62 އަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް، ކޯޓުން އަމުރުކުރި މެޑިކަލް އެގްޒަމިނޭޝަން ނުހަދައި، ޚަބީރުގެ ހެކިބަސް ނުނަގައި ނިންމި ކަމަށެވެ؛ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން އެދުނީ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަކޮށް ރިޕޯޓެއް ހެދުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދަޢުވާ ބަލައިގަތުމަށް ނުކުޅެދުމުގެ ދިފާޢު ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ނަގާފައި ނުވާއިރު، އޭނާ ދަޢުވާއަށް ޖަވާބުދީ ހެކި ހުށަހަޅާފައިވާތީ އެ ދިފާޢުގެ މައްޗަށް ނިންމުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ؛ ހުށަހެޅި ހެކި ގުޅެނީ ބުއްދިއަށް އުނިކަން ލިބިގެންވުމުގެ ދިފާޢާ ކަމަށްވާތީ ދަށުކޯޓުން އެ ދިފާޢު ވަޒަންކުރަން ޖެހެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަޢުވާ ކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވެދާނެ ދިފާޢަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން ހުށަހަޅަންޖެހޭ ހުށަހެޅުމެއް ކަމަށާއި، އެ ފުރުޞަތު ދީފައިވަނިކޮށް ހުށަނާޅައިފިނަމަ އެ ފުރުޞަތު ދޫކޮށްލީ ކަމަށް ބެލޭނެއެވެ. (ޕެރ. 20-21)
2. ދަޢުވާ ކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވެދާނެ ދިފާޢަކީ ދަޢުވާގެ މައުޟޫއަށް ނުބަލައި ގޮތެއް ނިންމޭނެ ދިފާޢެއް ކަމަށާއި، އެ ދިފާޢު ސާބިތުކުރުމަކީ މުއްތަހަމުގެ ޒިންމާއެއް ކަމަށާއި، އެކަން ސާބިތުކުރަންޖެހޭނީ މަދަނީ މިންގަނޑަށެވެ. (ޕެރ. 22)
3. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ދަޢުވާ ސާފުވެއްޖެކަމަށް ބުނެ، އިންކާރުކޮށް، ދިފާޢުގައި ހެކި ހުށަހެޅުމަކުން ދައްކުވައިދެނީ އޭނާއަށް ދަޢުވާ އެނގޭކަމާއި ދިފާޢުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރިކަމެވެ؛ އެހެންވެ ދަޢުވާ ބަލައިގަތުމަށް ނުކުޅެދޭކަމަށް ބުރަނުވެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 23، 29)
4. ބުއްދިއަށް އުނިކަން ލިބިގެންވުމުގެ ދިފާޢު (insanity) އަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 52 ވަނަ މާއްދާގެ މަޢާފު ލިބެނިވި ދިފާޢެއް ކަމަށާއި، 62 ވަނަ މާއްދާގެ ދަޢުވާ ބަލައިގަތުމަށް ނުކުޅެދުމަކީ ދަޢުވާ ކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވެދާނެ ތަފާތު ދިފާޢެކެވެ؛ މައިގަނޑު ތަފާތަކީ ވަގުތެވެ: ފުރަތަމަ އެއްޗުގައި ބަލަނީ ކުށް ކުރި ވަގުތުގެ ސިކުނޑީގެ ޙާލަތު (މައުޟޫޢީ)، ދެވަނަ އެއްޗުގައި ބަލަނީ ޝަރީޢަތް ހިންގާ ވަގުތުގެ ޙާލަތު (އިޖުރާއީ). (ޕެރ. 18، 24، 27)
5. ބުއްދިއަށް އުނިކަން ލިބިގެންވުމުގެ ދިފާޢަކީ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ނެގޭނެ ދިފާޢެއް ނޫނެވެ؛ މުއްތަހަމު މަދަނީ މިންގަނޑުން އެ ދިފާޢު ސާބިތުކޮށްފިނަމަ ޙުކުމްކުރާނީ ކުށްވެރިނުވާ ކަމަށް ކަމަށާއި، ދެން މިނިވަންކޮށް ދޫކުރާނީތޯ، ބެލެނިވެރިކަމުގެ އަމުރެއްގެ ދަށުން ދޫކުރާނީތޯ، ނުވަތަ ސިކުނޑީގެ ފަރުވާދޭ ތަނެއްގައި ބަހައްޓާނީތޯ ކޯޓުން ނިންމަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 25-26)
6. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ހެކި ހުށަހަޅާފައިވަނީ ކުށުގެ ވަގުތު ބުއްދިއަށް އުނިކަން ލިބިފައިވާކަމަށް ނަމަ، ދަށުކޯޓުން ވަޒަންކުރަންޖެހެނީ އެ ދިފާޢެވެ؛ އެ ހެކި ހައިކޯޓުން ތަފްޞީލުކޮށް ބަލައި ގޮތެއް ނިންމުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ފުރުޞަތެއް ގެއްލޭ ކަމެއް ކަމަށްވާތީ، މައްސަލަ އަލުން ބެލުމަށް ދަށުކޯޓަށް ފޮނުވަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 28، 30)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 52 ވަނަ މާއްދާ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 62 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 111 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 50 ވަނަ ބާބު އަދި 60 ވަނަ ބާބު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (2)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 120 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 121 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2022 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނަށް 4 ވަނަ އިޞްލާޙު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/SC-A/31 (އާދަމް ޙަލީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/HC-A/259 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޙަމްދާން ޢަބްދުﷲ)