ވަން ޕްލަސް ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އުހުދު އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލުގެނެސް، ކަނޑައެޅި އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ބެލުމަށް ދަށުކޯޓަށް އަނބުރާ ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ސ. ފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 220/S4C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހައިކޯޓުން އަލުން ބެލުމަށް ތަޙުވީލުކުރި މައްސަލައެއް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އަނބުރާ ގެންގޮސް އުނިއިތުރު ގެނެސް އަލުން ހުށަހެޅުމުން، އެ މައްސަލައަކީ އިޚްތިޞާޞް ނެތް މައްސަލައެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދަޢުވާ ފޯމް ބާޠިލްކުރި ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ރަނގަޅުތޯ، އަދި އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި ހައިކޯޓުން މައުޟޫޢަށް ޙުކުމްކުރަންޖެހޭތޯ ނުވަތަ ދަށުކޯޓަށް ފޮނުވަންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ހައިކޯޓުން ދަށުކޯޓަށް އަލުން ބެލުމަށް ތަޙުވީލުކުރާ މައްސަލައެއް ދަށުކޯޓުން ބަލަންޖެހޭނީ އެ ޤަޟިއްޔާގައި ހައިކޯޓުން ޙުކުމްކުރި ތަރަހައިގެ ތެރޭގައެވެ؛ މައްސަލައިގެ ބައެއް ތަޙުވީލުކޮށްފައިވާނަމަ ބަލަންޖެހޭނީ އެ ބައި އެކަންޏެވެ. (ޕެރ. 23-24)
2. ތަޙުވީލުކުރާ މައްސަލައެއް ދަށުކޯޓުގައި ހިންގާއިރު، ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު ދޫކޮށްލާ ޙާލަތުގައި މެނުވީ، ތަޙުވީލުކުރި މައްސަލަ އަނބުރާ ގެންގޮސް މުރާޖަޢާކޮށް އުނިއިތުރު ގެނެސް އަލުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދެވޭނެއެވެ؛ އެފަދަ ފުރުޞަތެއް ދިނުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކޯޓަށް ހެދޭ ގޯހެކެވެ. (ޕެރ. 25)
3. ކޯޓަށް ހެދޭ ގޯހުގެ ގެއްލުން ޚަޞްމުން ތަޙައްމަލުކުރަން ނުޖެހޭނެއެވެ (Actus Curiae Neminem Gravabit)؛ އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި ކޯޓުން ކުރަންވާނީ ހެދުނު ގޯސް ރަނގަޅުކޮށް، މުރާޖަޢާ/އުނިއިތުރު ބަލައިގަތުން ބާޠިލުކޮށް، އަޞްލު ހުށަހެޅި ދަޢުވާގެ މައްޗަށް ހައިކޯޓުން ޙުކުމްކުރި ތަރަހައިގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތްކޮށް ނިންމުމެވެ. (ޕެރ. 25، 28)
4. ތަޙުވީލީ މައްސަލައެއްގައި ކުރިން ގޮތް ނިންމާފައިވާ އިޖުރާއީ ނުކުތާތައް ތަކުރާރުކޮށް ހުށަހެޅުމުން ބަލައިގަނެ، މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ނެތްކަމަށް ނިންމުމަކީ ތަޙުވީލުކުރި މައްސަލަ ހިނގަންވާ ގޮތް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 26-28)
5. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި (ރ) ގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން މައުޟޫޢަށް ޙުކުމްކުރުން ލާޒިމުވަނީ ތަޙުވީލުކުރި މައްސަލަ ދަށުކޯޓުން ބަލައި، ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅި އުޞޫލާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ޙާލަތުގައެވެ؛ ދަށުކޯޓުން މައްސަލަ ބަލާފައި ނުވާނަމަ ހައިކޯޓުން ޙުކުމްކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ހުޅުވާލައިފިނަމަ ތަޙުވީލުކުރުމުގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުނުވާތީ، 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ދަށުކޯޓަށް ފޮނުވަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 29-31)
6. ހައިކޯޓުން ތަޙުވީލުކުރި މައްސަލައެއްގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާތަކުގައި އިޚްތިޞާޞްއާ ގުޅޭ ސުވާލެއް ނުއުފައްދާނަމަ، ތަޙުވީލުގެ މަރުޙަލާގައި ދަށުކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞްއާ ގުޅޭ އިތުރު އިޖުރާއީ ނުކުތާ ނެގުމުގެ ފުރުޞަތާއި، ދަށުކޯޓުގެ ގޯސް ފިޔަވަޅުގެ ސަބަބުން މައްސަލަ ތަޙުވީލީ މައްސަލައެއްތޯ ސުވާލު އުފެއްދުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 32.5-32.6)
7. ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމާއި، އެ ފުރުޞަތުގައި ޚަޞްމު ވާހަކަ ދެއްކުމާއި ނުދެއްކުމަކީ ތަފާތު ދެކަމެކެވެ؛ ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމު ހިފަހައްޓާނީ ފަނޑިޔާރު ކަމުން ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމު ނަހަމައިން ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ދީގެން ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 32.4)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 47 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، (ނ) އަދި (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2022 (ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނަށް 4 ވަނަ އިޞްލާޙު)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/HC-A/98-S ޤަޟިއްޔާ (ތަޙުވީލުކުރި ޤަޟިއްޔާ)
• Actus Curiae Neminem Gravabit (ޤާނޫނީ ޤަވާޢިދު)