ނައިފަރު ޖުވެނައިލް ވ. ޅ. ނައިފަރު ކައުންސިލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރި ނިންމުން ރަނގަޅު ނޫންކަމަށާއި ބިން ހުސްކުރަން ދިން ނޯޓިސް ބާޠިލުކަމަށް ކަނޑައެޅި

ދަށު ކޯޓު: ޅ. ނައިފަރު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 73/G2C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އިޖުތިމާޢީ ބޭނުމަކަށް ކުލިނުނަގާ ޖަމްޢިއްޔާއަކަށް ދޫކުރި ބިމުގެ އެއްބަސްވުން، އޭސީސީގެ ނިންމުމަކަށް ބިނާކޮށް ޣައިރުޤާނޫނީކަމަށް ބަލައި ކައުންސިލުން އަމިއްލައަށް ބާޠިލުކޮށް ބިން ހުސްކުރަން ނޯޓިސްދިނުން ޞައްޙަކަމަށް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ކަނޑައެޅުން ރަނގަޅުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހަޅާފައިނުވާ ނުވަތަ އެދިފައިނުވާ ފަރުވާއެއް (ބަދަލު ނަގައިދިނުން) ބިނާކޮށް ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއަކާމެދު އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ނުޖެހެއެވެ.
2. ދަށު ކޯޓުގައި ޚަޞްމަކަށް ނުވާ މުއައްސަސާއެއްގެ (އޭސީސީ) ނިންމުމުގެ ޞައްޙަކަމާއި އެ މުއައްސަސާއަށް ލިބިގެންވާ ބާރުތަކާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް އެދޭ ނުކުތާއަކާމެދު އެ މައްސަލައެއްގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ނުޖެހެއެވެ.
3. ހެކި ވަޒަންނުކުރާކަމަށް ބުނާ ނުކުތާގައި ދަށު ކޯޓުން ރިޢާޔަތްނުކުރާ ކަމެއް ފާހަގަކޮށްދީފައި ނުވާނަމަ، އެއީ ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ.
4. އޭސީސީގެ ނިންމުމަކީ އޭގެ ތަޙުޤީޤަށް ފެންނަ ނަތީޖާއެވެ. އޭސީސީން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރަން އަންގާފައި ނުވާނަމަ، އޭސީސީގެ ނިންމުމަށް ޙަވާލާދީ ފަރާތަކުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމަކީ އޭސީސީގެ އެންގުމަށް ކުރި ކަމެއް ކަމަށް ނުބުނެވޭނެއެވެ.
5. ބިން ދޫކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ކުލި ކަނޑައަޅައި އިޢުލާންކުރަން ލާޒިމުކުރިނަމަވެސް، (ރ) އިން އިސްތިސްނާއެއް ގެނެސް އިޖުތިމާޢީ ބޭނުންތަކަށް ކުލިނުނަގާ ބިން ދޫކުރުން ހުއްދަކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި އެފަދަ ބިމެއްގައި އާމްދަނީ ލިބޭ މަސައްކަތެއް ކުރާނަމަ އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ފަހުންވެސް ކުލި ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން އިޢުލާނުގައި ކުލި ކަނޑައެޅިފައިނުވުން ހަމައެކަނި އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމުގެ ސަބަބަކަށް ނުވެއެވެ.
6. ޤަވާޢިދުން ދީފައިވާ އިޚްތިޔާރެއް ބޭނުންކޮށް ކުލި ކަނޑައެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ހުރިއިރު، އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމަށް ނިންމުމުގެ ކުރިން، އެއްބަސްވުން ދެމެހެއްޓުމަށް ހެޔޮނިޔަތުގައި މަސައްކަތްކުރަންވާނެއެވެ.
7. އެއްބަސްވުމުގައި ބާޠިލުކުރެވޭނެ ގޮތްތަކާއި، ބިން ނެގޭނީ ޝަރުޢީ ކޯޓަކުން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެ މަތިންކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެއްބަސްވުމަކީ ޣައިރުޤާނޫނީ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ބަލައި ބާޠިލުކުރަން ބޭނުންވާ ފަރާތުން އެކަން (Contract Rescission) ކޯޓަށް ހުށަހަޅައި ސާބިތުކުރަންވާނެއެވެ. އެ ޙާލަތުގައި ޤާނޫނާ ޚިލާފު މާއްދާ އުނިކޮށް (Blue Pencil Test) އެއްބަސްވުން ދެމެހެއްޓޭތޯ ކޯޓުން ބަލައި، ނުވާނަމަ ފަރާތްތައް ކުރީގެ ޙާލަތަށް ގެނައުމަށް (Restitution) ފިޔަވަޅު ކަނޑައަޅާނެއެވެ. އެހެން މަގެއް ނުހިފައި އަމިއްލައަށް ބާޠިލުކުރުމަކީ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ބާޠިލުކުރުމެއް ނޫނެވެ.
8. ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއް އިތުރަށް ބާޠިލުކުރަން ނުޖެހެއެވެ. އެ ޙާލަތުގައި ކުރަންޖެހޭނީ ފަރާތްތައް ކުރީގެ ޙާލަތަށް ރުޖޫޢަވުމަށް (Restitution) މަޝްވަރާކޮށް ނުވަތަ ކޯޓަށް ހުށަހަޅައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމެވެ.
9. ބިން ދޫކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 9 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު، ބިމެއް ދޫކުރުމުގައި ޤަވާޢިދުގެ އުޞޫލަކާ ޚިލާފު ކަމެއް ހިނގުމަކީ ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައިވެސް އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ޙާލަތަކަށް ނުވެދާނެއެވެ؛ އެއީ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭ ކަމެއް ކަމާއި، އެ ޒިންމާ ޙަވާލުކުރެވިފައިވަނީ ކަމާބެހޭ މިނިސްޓްރީއަށެވެ.
10. (ވަގުތީ އަމުރު) އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާއިން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ޙައްޤަކަށްވާތީ، މަދަނީ މައްސަލައެއްގެ ޙުކުމް އިސްތިއުނާފުކުރުމުން އެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަސްކުރެވިފައި އޮތުމަކީ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ އުޞޫލެކެވެ (2011/SC-SJ/04).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިރިއުޅުމަށް ދޫކުރާ ބަންޑާރަ ގޯތި ފިޔަވައި އެހެނިހެން ބޭނުންތަކަށް ސަރުކާރާއި އަމިއްލަ ފަރާތްތަކަށް ބިން ދޫކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދު (01 މާރިޗު 2008) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• އެ ޤަވާޢިދުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• އެ ޤަވާޢިދުގެ 9 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) - ދިރިއުޅުން ނޫން ބޭނުންތަކަށް ބިން ދޫކުރާނީ ލިޔުމުން ކުރާ އެގްރީމެންޓެއްގެ ދަށުން ކަމަށް ބުނާ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާ (ވަގުތީ އަމުރުގައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2011/SC-SJ/04 (ރިޓް އޮފް ޕްރޮހިބިޝަން) (ވަގުތީ އަމުރުގައި)