ނަސީމް އިސްމާޢީލް އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް ވ. ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ޕަބްލިކް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު މައުޟޫޢީ ގޮތުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭ ކަމަށް ކަނޑައަޅައި ނިންމި؛ ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ގއ. ވިލިނގިލި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 198/P2C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމިފަހުން (އަދި އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު) ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމަކާ ޚިލާފަށް ނިންމި ކަމަށް ބުނެ، މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވުމާ ގުޅޭ ޤާނޫނުއަސާސީގެ މާއްދާއަށް ބިނާކޮށް އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭތޯ؛ އަދި އެ ނުކުތާއަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭނެ ޙާލަތަކަށް ފެތޭ ނުކުތާއެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ ބުނެވުނު މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރަނީ މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ނިންމާ ނިންމުންތަކަށް ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ތަބާވުމުގެ އުޞޫލެވެ. މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ޤަޟާއީ ނިންމުންތަކަކީ ތަންފީޛީ ބާރު ލިބިގެންވާ، ދަށު ކޯޓުތަކުން ތަބާވާންޖެހޭ ނިންމުންތަކެއް ނަމަވެސް، ތަބާވާންޖެހޭ ޙުއްޖިއްޔަތު ލިބިފައިވަނީ ހަމައެކަނި އެ ނިންމުން ބިނާކުރި ސަބަބުތަކަށް (ratio decidendi) އެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ޢަބްދުލްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް، ހައިކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ވަރުދީ).
2. ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމިއިރު މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުން އަދި ނިންމާފައި ނުވާ ޤަޟިއްޔާއެއްގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށް ބުނެ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ އެ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ އިސްތިއުނާފެއް ބިނާކުރެވޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް އޮތްކަމަށް ޤަބޫލުނުކުރެވެއެވެ.
3. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދަށު ކޯޓުތަކާއި ޓްރައިބިއުނަލްތަކުގެ ނިންމުންތައް އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭނީ (1) ނިންމުން ބިނާކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކަމަށް، ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބުތައް ހުރުމާއި، (2) ނިންމުމުގެ ކުރިއަށް އައި އިޖުރާއަތެއްގައި ހިމެނުނު އައިބެއްގެ ސަބަބުން ނިންމުމަށް އަސަރުކުރި އިޖުރާއަތަކީ ބާޠިލު އިޖުރާއަތެއް ކަމުގައިވުމުގެ ޙާލަތްތަކުގައެވެ؛ އެ މިންގަނޑަށް ވާޞިލުވާ ގޮތް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 އާއި 2019/SC-L/87 ނިންމުންތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.
4. ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމެއް ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭނީ އެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއާ ނުވަތަ ޤާނޫނަކާ ނުވަތަ ޤާނޫނުން ބާރުލިބިގެން ހަދާފައިވާ ޤަވާޢިދަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ޙާލަތުގައެވެ. އަދި ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލާނީ ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުގައި ހުށަހެޅުނު ކަންކަމާއި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ.
5. އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭނެ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ޙާލަތަކަށް ފެތޭ ނުކުތާއެއް ނޫންނަމަ، އެ މައްސަލައަކީ ހައިކޯޓުގައި މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބަލައި ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 312 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ޢަދަދު PDF ގައި ބަދަލުވެފައިވާ ފަދަ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ އަދި އޭގެ (ށ) (ޢަދަދު PDF ގައި ބަދަލުވެފައިވާ ފަދަ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާ (ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލާ އުޞޫލު؛ ޢަދަދު PDF ގައި ބަދަލުވެފައިވާ ފަދަ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ޢަބްދުލްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (2019/SC-A/15) ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ވަރުދީ ޤަޟިއްޔާ (ފުޓްނޯޓުގައި '2021/HC-B12/74')
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް ޤަޟިއްޔާ (ފުޓްނޯޓުގައި '2020/HC-A/28')
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 ނިންމުން
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/87 ނިންމުން
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ) (ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު)