މާލޭ ހައި ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަދި މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޑިއުކޭޝަން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B14/CN/2023/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަޢުވާއެއްގެ ތެރެއިން މުދަލުން ތަޞައްރަފުކުރުން ހުއްޓުވުމަށް 'ކޯޓު އަމުރަކަށް' އެދުމުން، ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގެ ޝަރުޠުތައް (ނެކްސްބިޒް ޤަޟިއްޔާ) ތަޠުބީޤުކޮށް އަމުރު ނުނެރެން ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއްތޯ، އަދި އަމުރާމެދު ނިންމުމުގައި މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 265 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވެފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުން 'ކޯޓު އަމުރަކީ' ކޯޓު އަމުރެއް ހޯދައިގެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ކުރުމަށް ފަނޑިޔާރަކު ދޫކުރާ ހުއްދަ ނުވަތަ ފަނޑިޔާރަކު ކުރާ އަމުރެވެ؛ ކޯޓު އަމުރާއި ވަގުތީ އަމުރަކީ ވެސް ވަކިކަމެއް ކުރުމަށް ނުވަތަ ނުކުރުމަށް އަންގައި ނެރޭ އަމުރުތަކެއްކަމުން، މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިންނާއި ފަހުން ވެސް ނެރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 24-33)
2. ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމަށް ނެކްސްބިޒް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝަރުޠުތައް (1) ޤާނޫނީ ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ޤާއިމުވުން، (2) އަމުރު ނުނެރެ މައުޟޫޢީ ދަޢުވާ ލަސްވެއްޖެނަމަ ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކަލެއް އޮތުން، އަދި (3) އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަށް ޤާނޫނީ ޞިފަތު ލިބިފައިވުން، މިއީ ކޯޓު އަމުރު ނެރުމުގައިވެސް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ޝަރުޠުތަކެވެ. (ޕެރ. 34-35)
3. މުދަލުން ތަޞައްރަފުކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ އަމުރަކީ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ ބާބުގެ ދަށުން ވަގުތީ އަމުރުގެ ގޮތުގައި ނެރެވިދާނެ އަމުރުގެ ބާވަތެއް ކަމުން، ނެކްސްބިޒް ޝަރުޠުތައް ބެލުމެއްނެތި އެފަދަ އަމުރެއް ނެރެވިދާނެ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 40-42)
4. މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއްގެ އިޙްތިމާލު ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ޤާއިމުވާނީ މައުޟޫޢީ ދަޢުވާގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅިގެންކަމަށް، ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާއަކާއި ޚަޞްމުންގެ ދެމެދު އެއްބަސްނުވާ ގިނަ ކަންކަމަށް ބަލައި ދަށުކޯޓުން ނިންމުމަކީ ވާޤިޢާތައް އޮޅުވާލައިގެން ނިންމި ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 44-47)
5. އަމުރަކަށް އެދޭ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅިގެން ކުރާ ނިންމުމެއްގައި ބަލަންޖެހެނީ އަމުރަށް އެދުނު ސަބަބުތަކާއި މައްސަލައިގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކުރެވިފައިވޭތޯއެވެ؛ މައުޟޫޢީ ދަޢުވާގެ ފަރުވާއާ ގުޅޭ ސަބަބުތަކަށް ގޮތް ކަނޑައެޅޭ ފަދައަކުން، އަމުރަށް އެދޭ ހުށަހެޅުމެއްގެ ތެރެއިން ބަހުޘްކޮށް ނިންމުންތައް ނިންމޭނެ ކަމަށް ނުދެކެއެވެ؛ އެހެންކަމުން، އެފަދަ ނުކުތާތަކަށް ވަކިވަކިން ގޮތް ނުނިންމުމަކީ 265 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 49-55)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 21 ވަނަ ބާބު (ކޯޓު އަމުރު) އަދި 22 ވަނަ ބާބު (ވަގުތީ ފަރުވާއާއި ރައްކާތެރިކަމުގެ އަމުރު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 265 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ މާނަކުރުމުގެ މާއްދާ ('ކޯޓު އަމުރު'، 'ވަގުތީ އަމުރު') އަދި 22 ވަނަ ބާބުގެ ވަގުތީ އަމުރުގެ ބާވަތްތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާ (މާއްދާ ނަންބަރުތައް PDF ގައި ގޮޅިފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައިވާ 'ކޯޓު އަމުރު' ގެ މާނަ
• ސިވިލް ކޯޓުގެ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤަވާއިދު (ކޯޓު އަމުރާބެހޭ މާއްދާ؛ ފޯމް 13)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/21 (ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް (އޮސްޓްރޭލިއާ) ވ އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން)
• ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 1097/Cv-C/2021 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2024/HC-A/39 ޤަޟިއްޔާ (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔުގައި)