ޙަސަން ތައުފީޤު ވ. މުޙައްމަދު އަޙްމަދު އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3275/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ގޯއްޗެއް ވިއްކުމަށް ވެވުނު އެއްބަސްވުމަކީ ޤާނޫނާއި ޤަވާޢިދާ ޚިލާފު އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ކުރިން ނިހާއީ ޙުކުމަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، އެ އެއްބަސްވުމަށް ބިނާކޮށް ވިއްކި ފަރާތުގެ ވާރިޘުންގެ މައްޗަށް އެއްބަސްވުން ތަންފީޛުކުރުމަށް ނުވަތަ ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް އަލުން ދަޢުވާ ކުރެވޭތޯ (ރެސް ޖުޑިކާޓާ).

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޓްރައިބިއުނަލަކުން ނުވަތަ ކޯޓަކުން މައްސަލައެއް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބަލައި ފައިޞަލާކުރުމަށްފަހު ނިންމި ނިންމުމެއް އަލުން އެ ޓްރައިބިއުނަލުން ނުވަތަ އެ ކޯޓުން ނުވަތަ އެ ދަރަޖައިގެ އެހެން ތަނަކުން ބެލުން ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައުގެ ދަށުން ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ހުއްދަ ނުކުރެއެވެ. (ޕެރ. 26)
2. ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ބިނާވެފައިވަނީ އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް، ކޯސް އޮފް އެކްޝަން އެސްޓޮޕަލް އަދި އިޖުރާއަތުގެ ނަހަމަ ބޭނުން ހިފުން (އެބިއުސް އޮފް ޕްރޮސެސް) މި ތިން އުޞޫލުގެ މައްޗަށެވެ؛ އިޝޫ އެސްޓޮޕަލްގެ ދަށުން، ދަޢުވާއެއްގެ މުހިއްމު ބައެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ ނުކުތާއަކާމެދު ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވާނަމަ، އެ ދަޢުވާގެ ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި އުފުލޭ އެހެން ދަޢުވާއެއްގައި އެ ނުކުތާއާމެދު އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުން ހުއްޓުވެއެވެ. (ޕެރ. 26)
3. އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް ޤާއިމުވުމަށް (ހ) ހުށަހަޅާ ނުކުތާއަކީ ކުރިން ގޮތެއް ނިންމާފައިވާ ނުކުތާއަކަށް ވުން، (ށ) އެ ނިންމުމަކީ ނިހާއީ ނިންމުމަކަށް ވުން، (ނ) ކުރީގެ މައްސަލައާއި ފަހުގެ މައްސަލައިގައި ހިމެނެނީ އެއް ފަރާތްތަކަކަށް ވުން، އަދި (ރ) ފަހުން ހުށަހަޅާ ނުކުތާތަކަކީ ފަރާތްތަކުން އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތާއި ވިސްނުންތެރިކަމާއެކު ހުށަހެޅިނަމަ ކުރީގެ މައްސަލައިގައި ހިމެނި ގޮތް ކަނޑައެޅޭނެ ނުކުތާތަކަކަށް ވުން ފުރިހަމަވާން ޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 27)
4. ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފު ނުކުރާ ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމަކީ ނިހާއީ ޙުކުމެކެވެ. (ޕެރ. 22، ފުޓްނޯޓް)
5. އެއްބަސްވުމަކީ ޤާނޫނާއި ޤަވާޢިދާ ޚިލާފަށް ހެދިފައިވާ ބާޠިލް އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ނިހާއީ ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވާއިރު، އެ އެއްބަސްވުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެ މައުޟޫޢުގައި އަލުން މައްސަލައެއް ހުށަހެޅޭނެ ކަމަކަށް ނުދެކެއެވެ؛ އެ އެއްބަސްވުން ތަންފީޛުކުރުމަށް ނުވަތަ އޭގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު އެއްބަސްވުމުގެ ފަރާތުގެ ވާރިޘުންގެ ކިބައިން ނަގައިދިނުމަށް އެދެވިދާނެ ކަމަކަށް ނުދެކެއެވެ. (ޕެރ. 29-30)
6. ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ އުޞޫލުގެ ސަބަބުން މައްސަލަ ނިމޭއިރު، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ބާކީ ނުކުތާތަކާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 30)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/SC-A/25 ޤަޟިއްޔާ (ބަނީ ހޯލްޑިންގްސް (ބީ.ވީ.އައި) ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/274 ޤަޟިއްޔާ
• ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 293/Cv-C/2010 (3188/MC/2009) ޤަޟިއްޔާ
• މަދަނީ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 934/MC/2004 ޤަޟިއްޔާ
• ފެމިލީ ކޯޓުގެ ނަންބަރު 553/Fm-C/2017 ޤަޟިއްޔާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) އަދި ގޯތި ގަނެ ވިއްކުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާގައި ތަޠުބީޤުކުރި)
• ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ކުރީގެ އިސްތިއުނާފު 2021/HC-A/411 ގެ ދަޢުވާ ފޯމް ބާޠިލުކުރުމުގައި)