ފާޠިމަތު ޒަޔާން އިބްރާހީމް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ ދަޢުވާގެ ދިފާޢާއެކު ޝަރީޢަތް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 4598-CVC-2022

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކޮށްދިނުމަށް މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ އެކާވީސްވަނަ ބާބުގެ ދަށުން އެދުމުން، ސިވިލް ކޯޓުން ހެކި ވަޒަންކޮށް ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމުމަކީ 123 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި ޤާނޫނުގެ ރޫޙާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ؛ އަދި އެދިފައިނުވާ ފަރުވާއެއްގެ މައްޗަށް ޙުކުމްކޮށް 39 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވެފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 39 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޚަޞްމަކު އެދުނު ފަރުވާއާ ތަފާތު ފަރުވާއެއް ނުވަތަ އެދުނު ފަރުވާގެ އިތުރުން އެހެން ފަރުވާއެއް ކޯޓުން ނަގައިދީގެން ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އެދުނު ފަރުވާ (މިލްކުވެރިކަން ކަނޑައެޅުން) ދެވެން ނެތްކަމަށް ނިންމުމަކީ އެ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 22-24، 33) [ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔު]
2. މުދަލެއްގެ މިލްކުވެރިކަމާ ގުޅޭ ޙުކުމެއްގެ ޢިބާރާތުގައި، ދަޢުވާ ހުށަހެޅި ހިނދު އެ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން ރަޖިސްޓްރީގައި އޮތް ފަރާތް ރަނގަޅަށް ބަޔާންކުރަންޖެހެއެވެ. ކުރީގެ މިލްކުވެރިޔާގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީ އޮތްކަމަށް ޢިބާރާތް އޮތުމަކީ އޮޅުން އުފެދޭ ކަމަކަށްވާތީ ބަދަލުކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 34، 67-73)
3. ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމަށް އެދުމަށް މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ދެ ގޮތެއް އެބައޮތެވެ: ޚާއްޞަ ފޯމަކުން އެދުން (request) އާއި ކޯޓު އަމުރަށް ހުށަހެޅުމަކުން އެދުން (application). ދެގޮތުގައިވެސް ދިހަވަނަ ބާބާއި 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާންޖެހެއެވެ. ޚާއްޞަ ފޯމުން އެދެވޭނީ 117 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ފައިސާއާ ގުޅޭ ދަޢުވާތަކުގައެވެ. ފައިސާ ނުހިމެނޭ (މުދާ ޒާތުން ލިބިގަތުމާއި މިލްކުވެރިކަން ކަނޑައެޅުމުގެ) ދަޢުވާތަކުގައި އެދެންވާނީ 117 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި 122 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، އެކާވީސްވަނަ ބާބުގެ ކޯޓު އަމުރުގެ އިޖުރާއަތުންނެވެ. އެ އިޖުރާއަތުގައި ޤާނޫނުން އިސްތިސްނާ ނުކުރާހާ ހިނދަކު އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ނޯޓިސް ދީ އޭނާގެ ބަސް އަހަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 76-84، 93)
4. ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރާ ޙުކުމަކީ މައްސަލައިގެ މެރިޓަށް ބަލައިކުރާ ޙުކުމެއް ނޫނެވެ. 123 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓުން ބަލަންވާނީ ދަޢުވާއާއި ދަޢުވާގެ ތަފްޞީލަށެވެ. ހެކި ތަޢުނުކުރުމާއި ކްރޮސް-އެގްޒަމިން ކުރުމެއް ނެތުމާއެކު، ހެކި ފުންމިނަށް ވަޒަންކޮށް ބުރަދަންދީގެން ދަޢުވާ ސާބިތުވޭތޯ ބެލުމަކީ އެ މަރުޙަލާގައި ކުރާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 43-44، 57، 60، 86) [ދެ ރައުޔުގައިވެސް]
5. ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން ކޯޓުން ބަލަންވާނީ ދަޢުވާގައި cause of action (ޤާނޫނީ އަސާސެއް) އޮތްތޯ، ދަޢުވާގައި ޚުޞޫމާތެއް އޮތްތޯ، ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ބޭނުންވާ މުހިންމު ވާޤިޢާތައް ދަޢުވާގައި ހިމެނޭތޯ، އަދި އެދޭ ފަރުވާއަކީ ޤާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއިން ނަގައިދެވޭނެ ފަރުވާއެއްތޯއެވެ. ދަޢުވާގައި ޤާނޫނީ ބިނާއެއް ނެތްނަމަ ނުވަތަ ފާޅުކަން ބޮޑު އުނިކަމެއް ހުރިނަމަ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކޮށްނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 46-51، 56، 59) [ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔު]
6. ކޯޓު އަމުރުގެ އިޖުރާއަތުގެ ދަށުން ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމަށް އެދުމުން، އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތަށް އިޖުރާއީ ޖަދަލު އުފައްދާ، ލަހުން ނަމަވެސް ހުށަހަޅާފައިވާ ދިފާޢާއި ދަޢުވާ ދިފާޢުކުރެވިދާނެ އެކަށީގެންވާ ސަބަބު ދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބެއެވެ. ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރުމާއި ނުކުރުމަކީ 123 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ('ކޯޓަށް ފެންނަ ގޮތަކަށް') ފަނޑިޔާރަށް ލިބިދޭ ތަޤްދީރީ ބާރެކެވެ. ދިފާޢުކުރެވިދާނެ ސަބަބެއް ދައްކައިފިނަމަ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ދިފާޢާއެކު ޝަރީޢަތް ހިންގުމަށް ނިންމިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 86-88، 108-109)
7. އިޖުރާއީ ޓެކްނިކަލް ނުކުތާތަކަށް ބޮޑަށް ބުރަދަންދީ ދަށު މަރުޙަލާގެ ފަނޑިޔާރުގެ ތަޤްދީރަށް މަތީ ކޯޓުން ވަނުމަކީ އިންޞާފު ލަސްވާ ސަބަބެކެވެ. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދަކީ މައްސަލަތައް ޢަދުލުވެރިކަމާއި ހާމަކަމާއެކު އެކަށީގެންވާ އަވަސް މިނެއްގައި ނިންމުމެވެ. ދަށު ކޯޓުން މައުޟޫޢަށް ނުބަލާ މައްސަލައެއްގެ މައުޟޫޢު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހައިކޯޓުން ބެލުމަކީ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 107-111)
8. ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު ހުށަހަޅާ ދިފާޢަކީ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރުމުގެ މަރުޙަލާގައި ނަޒަރުކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދިފާޢު ހުށަނާޅާ ސަބަބު ބަޔާންކުރަންވާނީ 124 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމް ބާޠިލުކުރުމަށް ހުށަހަޅާ އިޖުރާއަތުގެ ތެރެއިންނެވެ. (ޕެރ. 52-56) [ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔު؛ އަޣްލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔާ ތަފާތު]

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 21، 39، 100، 101، 103، 106، 111، 112، 113، 114، 115 (ހ)(ށ)، 116، 117 (ހ)(ށ)، 118 (ރ)(1)، 122، 123 (ހ)، 124 (ނ)، 146، 237 (ހ)، 268، 284 ވަނަ މާއްދާތައް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދިހަވަނަ ބާބު (ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރުން) އަދި އެކާވީސްވަނަ ބާބު (ކޯޓު އަމުރު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާ އަދި 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ނ)، (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/HC-A/127 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/HC-A/282 (ޢަބްދުﷲ ރަޝީދު ޙަސަން ވ. ޤާސިމް އިބްރާހީމް) ޤަޟިއްޔާ
• Football Dataco Ltd and others v Smoot Enterprises Ltd [2011] EWHC 973 (Ch)
• Sloutsker v Romanova [2015] EWHC 2053 (QB)
• Brett Wilson LLP v Person(s) Unknown [2015] EWHC 2628 (QB)
• Mitchell v Advertising Standards Authority Ltd (No 3) [2019] EWHC 1958 (QB)
• Three Rivers District Council and others v Bank of England (No 3) [2001] 2 All ER 513
• Lux Locations Ltd v Zhang (Antigua and Barbuda) [2023] UKPC 3
• The Civil Procedure Rules 1998 (އިނގިރޭސިވިލާތް) ގެ Rule 3.4(2)(a)، 12.3(1)، 12.11(1)/12.12(1)